کتاب کامل

  ——-
اگر از خواب برآید بیمار

این مرد ژنده کیست
این مرد ژنده کیست
که دیری ست
با نعره اش زمین و زمان را
از هم نمی درد؟
و زخم تافته اش را
از انتهای شب،به شبی تازه می برد؟
این مرد خفته کیست
این ساکت
این صبور
که گاهی
با ناله ای،به تاب و تب، اقرار می کند؟
و در شبی گداخته و سنگین
کابوس خون و خشم و خیابان را
در خاطرات خفته ی تابستان
بیدار می کند؟

افتاده روی شانه ی بیماری
شب،در شرار تخدیر
با خواب می گراید
با زخم تازه تر،اما
فردا
از خواب بر می آید

این بیدیار و یار،به بیمارخانه کیست؟
این بی شنانه کیست؟
که شبکلاه و چارق از دست رفته اش
در گنجه مانده است
و زآفتاب و کار ،ترک های تفته اش
بر پنجه مانده است
چنگش فرونشسته میان ملافه ها
جوبار خون
از کنج لب،به کنده ی شانه کشانده است
از چشم نیمه خفته ی بیمار
الماس های اشک
برخون نشانده است
بر بالش سپید
چون خرمنی زخون و خاکستر
کاکل فشانده است
تابیده دنده هایش، از زیر زخم و پوست
تا نعره بسته است
بسی نیست
می سوزد استخوان و
کسی نیست

این مرد خسته کیست؟
این مرد روستائی
این مرد کارگر
این مرد نعره بسته ی در خون نشسته کیست؟
این غول ماندگار ولی سر شکسته کیست؟
با گشت پاسدار
پشت در و دریچه و دیوار
بیمارخانه خفته و
بیمار
در هاله ی سکوت نفس می کشد
ناگاه می شکافد در ابر تندری

بیمار خانه،باز،می آشوبد
برقی به چشم چیره ی شب چنگ می زند:
بیمار خانه بند اسیران است
رگبار پشت صاعقه می گوید:
این شبکلاه چرک
خود دلاوران است
این چاروق کهن
پوزار کاوریان است
این قلب مزدک است
این بازوان رستم دستان است

ای خفتگان خوف
این مرد روستائی
این مرد کارگر
این پهلوان زخمی
ایران است

رگبار روی پنجره می کوبد
خفته ست پشت پنجره،بیمار
و پاسدار
خرد و خراب و خسته می گردد
پشت در و دریچه و دیوار
——-
با کشورم چه رفته است

با کشورم چه رفته است
با کشورم چه رفته است
که زندان‌ها
از شبنم و شقایق
سرشاراند
وبازماندگان شهیدان
انبوه ابرهای پریشان وسوگوار
درسوگ لاله‌های سوخته
می‌بارند
با کشورم چه رفته است
که گل‌ها هنوز
سوگوارند
با شور گردباد
آنک
منم
که تفته‌تر از گردبادها
در خارزار بادیه می‌چرخم
تا آتش نهفته به خاکستر
آشفته‌تر ز نعره‌ی خورشید‌های تیر
از قلب خاک‌های فراموش
سرکشد
تا از قنات حنجره‌ها
موج خشم و خون
روی غروب سوخته‌ی مرگ پرکشد
این نعره‌ی من است
این نعره‌ی من است
که روی فلات می‌پیچد
وخاک‌های سکوت زمانه‌ی تاریک را
می‌آشوبد
و با هزار مشت گران
بر آب‌های عمان می‌کوبد
این نعره‌ی من است
که می‌روبد خاکستر زمان را
از خشم روزگار
بعد از تو ای
ای گلشن ستاره دنباله داراعدام
ای خسرو بزرگ
که برق و لرزه در ارکان خسروان بودی
ای آخرین ستاره
خونین ترین سرور
در باغ ارغوان
در ازدحام خلق
در دور دست و نزدیک
من هیچ نیستم
جز آن مسلسلی که در
زمینه‌ی یک انقلاب می‌گذرد
وخالی و برهنه و خون آلود
سهم و سترگ وسنگین
در خون توده‌های جوان
می‌غلتد
تا مثل خار سهمناک و درشتی
روییده بر گریوهای گل سرخ
آینده را بماند در چشم روزگار
یاد آور شهادت شوریدگان خلق
در ارتش مهاجم این نازی، این تزار
ای خشم ماندگار
ای خشم
خورشید انفجار
ای خشم
تا جوخه‌های مخفی اعدام
در جامه‌های رسمی
آنک
آنک هزار لاش خوارای خشم
مثل هزار توسن یال افشان
خون شهید بسته است
بر این ویران
دیگر ببار
ببار ای خشم
ای خشم
چون گدازی آتشفشان ببار
روی شب شکسته استعمار
اما دریغ و درد
که جبریل‌های اوت
با شهپر سپید
از هر طرف فرود می‌آیند
و قلب عاشقان زمان را
با چشم و چنگ و دندان
می‌خایند
و پنجه‌های وحشت پنهان را
با خون این قبیله
می‌آلایند
با این همه شجاع
با این همه شهید
با کشورم چه رفته است
که از خاک میهن گلگون
از کوچه‌های دهکده
از کوچه‌های شهر
از کوچه‌های آتش
از کوچه‌های خون
با قلب سربداران
با قامت سیام
انبوه پاره پوشان
انبوه ناگهان
انبوه انتقام
نمی‌آیند
چشم صبور مردان
دیری‌ست
در پرده‌های اشک نشسته است
دیری‌ست
قلب عشق در گوشه‌های بند
شکسته است
چندان ز تنگنای قفس
خواندیم
که از پاره‌های زخم
گلو بسته است
ای دست انقلاب
مشت درشت مردم
گل مشت آفتاب
با کشورم چه رفته است

———
بر این کرانه ی خوف

نه
تا راتفاع خشم و جنون
نه
تا آخرین ستاره ی خون
نه
به اوج نفرت خواهم رسید
و از تمام ارتفاعات بردباری سقوط خواهم کرد
و روی لجه ی تاریک خون
چو نیلوفر
در انتظار خشم تو ای عشق خفته
خواهم ماند
و از بساک پریشان خویش در مرداب
هزار گرده ی طغیان خواهم افشاند

فلات را بنگر
دریای وحشت انگیز ی ست
که موج می زند از خون عاشقانه ی ما
و بادبان سیاه تمام قایق ها
صلیب سوخته ی گوره های دریائی ست
بین شهیدان روی غروب می رانند
و تور کهنه ی صیاد های جلگه ی خون
از این تلاطم مغلوب،مرده می گیرد

در این سکوت سترون
بر این کرانه ی خوف
در این فلات گل و خون و ساقه ی زنجیر
نه
ای صدای توانای من
نمی مانم
و با تمام توان به خون نشسته ی تو
چنان که «فرخی» و «عشقی»

ببین
هنوز از این قتلگاه
می خوانم
صدای خسته  ی من رنگ دیگری دارد
صدای خسته ی من سرخ و تند و توفانی است
صدای خسته ی من آن عقاب را ماند
که روی قله ی شبگیر بال می کوبد
و نیز ه های تفته ی فریادش
روی مدار آتیه و انقلاب می چرخد

کجاست قایقم ای موج
کجاست قایقم ای خون
کجاست پارو ها
کجاست پاروها
می خوام
برای ماندن، بر دریا
برای ماندن بر خون،سفر کنم تا مرگ
و هستی ام را مثل گل همیشه بهار
میان آتش و خون و گلوله و فریاد
براه خانه مردم
بباغ تند و تب آلود لاله بنشانم
و پشته های گل های بردباری را
که مثل مادیانی از راه دور آوردم
به کوهه های پریشان خون کنم پرتاب

کجاست پاروها
که خون آن همه گل
آنهمه ستاره ی خون
- بهار سوخته بر فرق ملتی مغلوب-
و یک ستاره ی نارنج
و یک دهان گل افشان
که برگ برگ گل انقلاب فردا را
نهان ببارد در کارخانه ستم
نهان ببارد در کشتزارهای سیاه
برای پویش اندیشه های تاریخی
برای پرورش عشق
برای گسترش سازمان»او»
کافی است

—–
سرود، برای گل های سرخ

دیگر نمی توانم
جز با تو
از تو سخن بگویم
ای شرزه شیر زخمی زندانی
ای خاک ارغوانی

دیگر نمی توانم
و قلبم این ستاره ی اسپند
در آتش شکفته ی خشم و خون
آوازهای سوزان می خواند
و اختران خشم زمان را
باغ جرقه های سرخ پریشان را
روی فلات خفته می افشاند:

ناگاه،مثل جنگل باروت منفجر
مثل تنوره های گدازان گردباد
از خطه های میهن خونآلود
می رویم
و شعله می کشم از کوره های آتشباد
و نام سوختگان کویر و بندر را
به زخم خنجر خونین نعره می کوبم
به سنگ سنگ قزل قلعه و اوین و حصار
دیگر نمی توانم
آنک،ابر
دیگر نمی توانم
اینک،رعد
دیگر نمی توانم
هان
رگبار
دیگر نمی توانم
با صد هزار در قفس آیا چه رفته است؟
با صد هزار عشق، که در باغ ارزو خواندند
با صد هزار جنگل
با صد هزار شهر
با صد هزار سرخ، که روی شمال شب راندند
و روی شاخسار خیابان ها
در کوچ ناگهان زمشتانی
رگبار بال خونین افشاندند

دیگر نمی توانم
باد از هزار جانب
در لاله های خون هزاران
می گردد
و عطر اشک و اسارت را
در زیر خیمه های سوگواری شب ها می گرداند
باد از هزار جانب
از رنج روزگار
از سنگر و صدا
از راستای فردا می خواند

باد از هزار جانب
با رودهای میهن
می راند
می توفد از کرانه ی گلگون
و روی نعش های شهیدان
گیسوی سوگوار می افشاند
می زارد از جگر
مرثیه می سراید یا هق هقی بلند
می چرخد و
زپویه نمی ماند
باد از هزار جانب
از رنج روزگار
از سنگر و صدا
از راستای فردا می خواند

دیگر نمی توانم
با رنج واقعیت
و با تصور خونین عشق و ازادی
صدای تند و توانی روزگارم را
به دره های عمیق سکوت می ریزم
مگر بلرزد باز این نواحی بیداد
به نعره های توانی بهمن فریاد:

هلا،ستاره ی توفانی
هلا، ستاره ی توفنده ی خیابانی
هلا، ستاره ی پران
هلا، ستاره ی پویان
ستاره ی سوزان
ستاره ی سحر انقلاب ایرانی
هلا، ستاره ی»حیدر»
ستاره ی آذر
هلا، هزار ستاره،
ستاره ی «دیگر»
کنون حماسه ی آزادی تو را ، با خون
و با دهانی، از عشق و آفتاب و جنون
میان خرمن خاکستر و تهاجم باد
برای خلق توانی بسته می خوانم
و با دو پاروی خون
درون قایق سوزان شعر و شور و خرد
برآبکوبه ی سانسور و قتل، میرانم
اگر بریزد خون دل از دهانه ی سرب
اگر بماند دل
باز در نمی مانم:
به شور گشوه ی توفان توده های نبرد
در آن زمان که فرو خفته ام،کجا،در خاک
هنوز پرچم خون من است در کف موج
صدای موج،صدای من است
می دانم
بگو چگونه بخوانم
که دل بسوزد پاک
بگو چگونه بگویم
زباغ خون،برخاک
بگو چگونه بسوزم
چگونه آتش قلبم را
بیاد آنهمه خون شعله ی خیابانی
بیاد اینهمه گل های سرخ زندانی
به چار جانب این دشت خون برافروزم؟
———
ترانه ی جویبار

دلم تو را می خواهد
دلم به سوی تو پرواز می کند
مثل کبو تری خسته
پر شکسته
به سوی آب
مثل گلی غمگین
تنها
که می روید در رویا
و می پیچد
می پیچد
می پیچد
در هاله ای زخون و خاکستر
ارام و بی هیاهو
تا مهتاب

دلم تو را می خواهد
ای بافته ژاب و زابریشم
ای سخت
تو مثل صخره مرا می شکنی
من آبم
تو مثل آب های گریزانی
من گردآبم
چگونه با تو بگویم که بی تو غمگینم
حریق سوخته با آب در نمی گیرد
تو چشمه ی خنکی
من غروب خونینم

چگونه بی تو بخندم
چگونه بی تو بتابم
وقتی تو را نمی بینم
تو آفتابی و من آفتابگردانم
نازنینم

دلم تو را می خواهد
مثل گل و کبوتر
مثل درخت و آب
ای آب و ماهتاب من
ای صبح آفتاب
_____
با عصر، در کرانه امروز

دلم برای سفر می زند
پرنده های خاکستری
در آسمان گرفته ی عصر رهسپارند
من
سرگشته در کرانه ی امروز
مثل هوا
گرفته ام

صدای خسته ی کامیونی
از شوسه های ناهموار
می آید
شاید
بر جاده های بارانی می راند
با پشته های خیس علف هایی
که زیر شرابه های ملایم باران می لرزند

من
سرگشته در کرانه ی امروز
مانند کامیونی خالی
در شب
که از شب و ستاره انباشته است
از پشته های ابر
و از هیاهوی پرنده های مهاجر
انباشته ام
و گوش به صدای دور سفر بسته ام

یک شب که آب ها می خواندند
و روی گردنه می رفتیم
ستاره ها را دیدم
ستاره ها را در آب های درخشان دیدم
دیگر …
وقتی ستاره ها را می بینیم
صدای سرد و درخشان آب می آید
وقتی به آب می نگرم
رگباری از ستاره ی خاموش
در قلب آب های درخشان می لرزد
دلم برای سفر می زند
دلم برای ستاره
برای آب

با عصر،در کرانه ی امروز
می مانم
و باد برگ های سوخته را
بر شاخه های بوته ی خشک غبار می لرزند
و شاخه های دود
در ارتفاع شهر کهنه ی خاکستری،پریشان است
ابر است،ابر
که روی قله ی خاموش دور می گذرد
مثل هزار بید پریشان
در باد

قلب من است آن پرنده
قلب من است آن پرنده
که تنها
بر شاخه های ابر
می خواند
قلب من است آن پرنده که در ابر و باد می راند
قلب من است آن پرنده که آوازهای خود را گم
کرده است
و سرزمینی آفتابی خود نمی داند

در ارتفاع شهر کهنه ی خاکستری
دود و غبار و برگ
با ابرهای تیره گره می خورد
شب،دلشکسته روی غروب و درخت می پیچد
و عصر، در گرفتگی جاده می رود
و با صدای مبهم برگ و باد
ترانه ی مسافران دلتنگ را می خواند

با آنکه مثل ابر، پر از پریشانی سوگوارم
و با گرفته ترین ابرها
در خلوتی مه آلود
روی سکوت اسکله می بارم
در آسمانی به وسعت یک برگ
می بینم
ستاره ای کوچک می درخشد
و روی شاخه ی کوچکی از آفتاب
کوچکترین پرنده ی دنیا
آواز جویباری را می خواند
که از صدای چهار پرنده
کوچک تر است

با این امید کوچک
با این امید تافته در اشک
من دور مانده ام
مثل تو
مثل هر دوست
و از کرانه ی شب
به وسعت گرفته ی چشم انداز می نگرم
شب
بی ستاره ترین سب
شب
سخت و سرد و وحشی ست
اینجا
بر این کرانه ی تاریک
با چشم های آهوی گریانی
در ابتدای جنگل شب ایستاده ام
آنسو ترک، در آن سوی دریای خوابدار
- دریا، سمور و حشی، در باد خفته است
بالای آن کرانه ی آبی
ستاره ها، در روستایی که من نمی شناسم،هیاهو می کند
پروانه ای
مثل تمام زیبایی
کنار جویباری که برای پروانه ها می خواند
خوابیده است

آه، ای کدام دوست
روی کدام غربت
دیگر تو را می شناسم
دیگر تو را
نیلوفر شکسته ی خونینی را
که روی سرد ترین چشمه
آواز سوگوار اب ها را می نوشد
می شناسم
آهسته، مثل شب
که نیلوفر ستاره ها را می لرزاند
نیلوفر شکسته ی قلبم را
در اب های تاریک
می لرزانم

————
با روستا و شهر

وقتی که مفهومی بزرگ و سرخ
با جامه ی شوریدگان خلق
در ازدحام شهر بی آواز می گردد
و می رود، تند و نهان، تا قریه های دور یا نزدیک
و باز می گردد
و می نشیند در میان قهوه خانه های دودآلود
با گل مرداد و محسن و بقراط
و می دود در مدرسه با خسرو و بهروز
و در خیابان،عابران را با سلامی بر می انگیزاند
و در اتوبوس، از گرانی های رنج روز می گوید
و در کنار کارمندان می نشیند با دلی غمناک
و سوگواری می کند روی مزار رتبه و قانون
و در جنوب شهر بر دیوارهای فقر می کوبد
و در کنار کار و زحمت می سراید شعر خونین رهائی را
زندان چه بی مقدار می آید
این قلعه ی پوسیده
این تدبیر!
این بند و
این زنجیر

____
با شقایق های مردادی

قلبم در این سلول چون پروانه ای خونین
آرام و غمگین می پرد با هر نسیم یاد
و می نشیند در کنار جویبار اشک پنهان، روی
جام قرمز آلاله ی اندوه
و باز، می گردد
و می نشیند باز در گهواره ی آلاله ی قرمز انبوه
ناگاه پشت جویبار اشک می روید
چون گرد باد تفته ی آتش ، شقایق های خون آلود مردادی
پروانه با یاد شهیدان می پرد پر شور
پر می کشد در تند باد مرگ و ازادی
———
زندان فلات

ای دوست
ای برادر زندانی
این جا
میان مسلخ اندیشه و امید
روی فلات خون و فلز و کار
روی کران ماهی و مروارید
در بندر نظامی نفت و ناو
در کشتزارهای برنج و چای
و در کنار گله و گندم
ما
این بام های کوچک توفان
آهنگ پیشگوئی توفان ناگهان
در بندهای سرد قزل قلعه و اوین و حصار
زندانیان خسته ی این خاک نیستم
زندانیان خسته ی این خاک دیگرند
زندانیان خسته ی این خاک
در بند کارخانه و کار و ستمگرند
انبوه سرخ رنجبران اینجا
زندانیان خسته ی زندان کشورند

اینجا سلاح و سکه و جاسوس
فرمانروای دوره ی شدادی است
و خانه های مردم و سرتاسر فلات
انبوه بنده های عمومی و انفرادی ست
ایران در این میانه ی تشویش
مفهومی از اسارت و آزادی ست
و باز همچنان
ما
این بام های کوچک توفان
آهنگ پیشگوئی توفان ناگهان
با داغ های تافته
- گل های زخم و پوست –
با سینه های سوخته می خوانیم
از بند بند قلعه ی تاریک
آزادی
ای تحول خونین
ای انقلاب دور
و نزدیک
——-
در پایگاه رعد

سخت و سترگ
با قلبی از سپيده و جوبار
در پهنه ی زمانه
در پهنه ی زمان
چون جنگلی تناور
خشمنده و مهيب و چرخانم
روی ستيغ «گفتن»
و با هزار شاخ هی گریان
جوبارهای روشن آوندهای خویش
عریان تر از تغزل بارانم
در خلوت «نهفتن»
اندوه در عميق ترین لایه های من
در خاستگاه خاکی شيرابه های خشم
انبوه ریشه های مکنده ست
آینده بر بلندترین قله های من
در پایگاه رعد
تبدیل گریه های هماره
به نعره های تاز هی توفنده ست
اسطوره ای ز عشق و خشونت
در سنگر ستيزه
در جبهه ی لزوم
دستی پر از ترنم جوبار
دستی پر از حماسه ی دریا
پر از هجوم
اسطوره ای چو توفان پيچنده بر فراز
پيچنده بر فراز چو توفان آفتاب
بگشوده بال، برتو
غضبناک
زندان سرزمين من
ای خاک

——–
تا آسمان دلتا

قلب مرا بردارید
قلب مرا بردارید
این قلب، این ستاره ی خونین را
این خون خشمگین را
این ارغوان کوهی را که می چرخد در توفان
و نعره می کشد از آتش جگر
در باد
قلب من این ستاره ی سنگی
غلتیده در هیاهوی خونآب های تاریخی
تا سرگذشت شخم و شقاوت را
تا آسمان دلتا
- دلتای سرخ-
بخواند
و مشت موج های شکیبا را
تا ارتفاع خشم براند

قلب مرا بردارید
از باغ خون ملت
این لاله ی شکفته ی ملی را بر دارید
این لاله ی شکفته ی ملی
که زیر سلطه ی شب لاله های دیگر را
به شعله های ستیز ستاره می بندد
و با دهانی از خون و آتش و آواز
کنار کوهه ی سوزان لاله می خندد

من، قلب من
این شعله ی بلند که در ارتفاع شب
تابیده مثل رایت خورشید روی کوه
فریاد بسته روی شب کشت و کارگاه:
شب گر چه سخت و سنگی و تاریک است
آنک
شکفته شعله ی گردان گردباد
توفان سرخ دانا
- هر چند روز-
نزدیک است

توفان سرخ دانا نزدیک است
من،قلب من
افتاده روی خاک گریزنده ی کویر
پیچیده در حریق گریزان گردباد
روی فلات ویران می چرخد
و با صدای توفانی خلیج و خزر
حماسه می سراید با بانک ملتی مغلوب
و می شکافد با نعره ی تناور رعد
و می گدازد در آتش تکاور برق
و روی برج بلند هزار بندرگاه
بپاست دانش توفان،ستاره می کارد

قلب مرا بردارید
قلب جوان من
مانند قطب نمائی ست
که روی جاذبه ی قانون خاک می لرزد
و در مناطق تاریک خونینش
همیشه در جهت انقلاب می ماند

قلب مرا بردارید
از خاک های گلکون
از باغ خون ملت
این لاله ی شکفته ی شرقی را بردارید
——–
خفتار

جادوی مهتاب شب مرداد می تابد
روی فلات خواب
در بستر مرموز این مرداب
سرگرم رویاهای خفتارند، بسیاران

مهتاب می گردد
مهتاب روی جوشن مرداب می گردد
تا از نگاه پاسدران راه بگشاید
بردیده ی خواب گرفتاران

در قلب این آرامش مرموز
حتی اگر خرناسه ی خیزد
چشم و زبان پاسداران می تپد از هول:
این خفته شاید خنجری در آستین دارد
شاید خیال آفتابی می پزد در سر
شاید در این خفتار ناموزن اشاراتی ست
از روزگار خون و آن هنگامه ی دیگر
و جشمه های خون مرد خفته می جوشد
از چشم و از چنگال خونخوران

گاهی زچشم پاسداران دور
پشت جگن ها شعله ی نیلوفری پرشور
در پرده های شب می آویزد
و می دمد شوریده در شیپور خوانالود
و در نهاد خستگان خفته شوری بر می انگیزد
از قلب دوزخ می شکافد نعره ای در شب
دیگر تن نیلوفر است و تیغ شبکاران

و باز می تابد چراغ جادوی مهتاب
بر خستگان خواب
انبوه با شب مانده ناچاران
اما، من این مرغ اشارات خوان پنهان گوی
آرام و پنهان،پرپرک،پر بسته با هر سوی
روی درخت درهم شبگیر می خوانم:
خوابانده انگشت اشارات جانب کهسار
هر خفته این جا کولباری زیر سر دارد
و لحظه ای در کار این خفتار می مانم
و باز میدانم
رویای خونینی گذر دارد
در پشت پلک بسته ی این نیمه هشیاران

و همچنان مهتاب جادو،جادوی مهتاب
روی سکوت و مرگ و خون و خواب، می راند
مرغی درخشان از کدامین گوشه ی مرداب، می خواند
نیلوفری،آشفتهه،روی دشت شب کاکل می افشاند
و می دمد پرشور، در شیپور خونالود
و باغهای قرمز شیپور می روید

آنگاه دریای درشت پلک های خفته می جنبد
و می گشاید صد هزار چشم هول انگیز
و در نگاه پاسدران خیره می ماند:
ناگاه می توفد از اعماق»تابستان خون» شوریدگان خشم
ناگاه می جوشند از قلب زمین و آسمان، این خفته بیداران
روی فلات زنده ی بیدار
گل مشت خونالوده ی خورشید
بر فرق خونین شب خونخوار
می کوبد
———
زمستان پنجاه

روی شتای برف می گذرد
و به شتای گسترده
در روستا و شهر
در کوهپایه
زیز هجوم تند و پریشان برف می نگرد

دلخسته ای که در محاصره ی برف است
منکوب برف،مرد زمستانی
در سینه آتشی دارد
که می تواند
یک تکه از شتای میهن دلتنگ را اب کند
که می تواند قلبش را
روی حشار خانه ی دلخستگان بگیرد
و آفتاب کند

دلخسته ای که می گذرد
و در محاصره ی بوران
به خانه های سرد
و به دسیسه های هجوم سپیده می نگرد
در سینه آتشی دارد
با این همه که می گذرد سوز و برف و باد
در دل بیاد آن همه گل های سوخته
سوزان سرکشی دارد

سرخ خروس وار
با پنجه های بسته،در تیغه های یخ
با یاد شعله های سحر
خونشعله های بال
بر شاخه های بوران می کوبد
می خواند از جگر
اما، گل گزند
برق جهنده،سرب گدازنده
روئیده از دهانه ی دوزخ
توفیده روی راه
در قلب آن شکفته ی آتشناک
در خون زنده، راه می یابد
بر سوز یخ
خروس خون
می خوابد
آنگاه شعله واری، در یخ
می چرخد و به صحیحه ی آزاد
پر می کشد
روی حصار میهن دلتنگ
می تابد

در شاخه های درهم بر فاب
زیر هجوم بوران، می چرخند
خونشعله های بی تاب
——–
بهار پنجاه و یک

با خاطره ی رفیق شهیدم پویان
با گل ها و پرچم هایت
ای بهار
امسال
از سرزمین ما مگذر
بهار
با گیسوی افشان بیدین ها
شادمانه و آرام
در بازمان های برف
پیش می آید

پیش می اید
می ماند
و با برگ ها کبود،
به پنجه هایش می نگرد:
پنجه های بهار
روی بازمان های برف زمستان چهل و نه
خونین است

ای بهار
گل های سرخت را
در خانه ی مردم میفروز
تنها شاخ و برگ هایت را
در خون برادران بگیر
تا بهار گل سرخ
شانه سوگواران را
با هق هقی دیوانه وار
بلرزاند

بهار
با چشم گریان برگ ها
در گلبن های خون می پیچد
دریغا خون
دریغا گلبن ها
روی بهار می گردم
با دامنی از عشق و فریاد
آ… ه
چگونه جمع کنم این لاله ی پرپر را

بهار
بر کرانه سیمینه رود
می گرید
بهار
روی بینالود
خم می شود
و جرعه های خونین اشک
روی صخره ها
شعله ورترین گل هاست

سلام، میهن گلگون
سلام، مادر گریان من
بهار سرخ،سلام
چنین که بهار چنگ در گیسو می زند
و پریشان می کند بر آب
هق هق کنان و سوگوار
آن همه گیسو را …

آ…ه
گیسوی کنده بیدین ها را ببین
آشفته روی گریه های سپید رود

سلام،مادر داغدار من
ای بهار سوگوار

سیزده گل روی سپیده
سیزده برادر روی چیتگر
نود و یک سرباز
سیزده دهان سرخ سرود خوان
صد و هشتاد دو گلوله
سیزده دیوار خمیده ی گل

خورشید تکان می خورد
برگ ها تکان می خورند
رودخانه ها تکان می خورند
مشت ها بر دیوار می کوبند
صدا  در میهن مغلوب می گردد
زیر نگاه سربازان
سیزده چکاوک خون بال می زنند
روی دیرک های خونین می چرخند
روی دیرک های خونین می نشینند
و روی فلات پر می کشند

یاد باد هرای پلنگان زمشتان چهل و نه
یاد باد آتش خونوسوز شتابندگان عشق
زنده باد آن دست
که تفنگ روی کتاب نهاد
پوینده باد صدای سوزان پیشاهنگ
و آینده
حزب کلام و آتش
و آن بی شمار خلق
دستیش بر کتاب و
دستیش بر تفنگ

در خیابان فریاد می زنیم
در کارخانه فریاد می زنیم
پشت میله ها فریاد می زنسم
در خانه فریاد می نویسم
روی دیوار فریاد می نویسم
فریاد می زنیم
و قلب خود را چون لخته ای خون بالا می آوریم

آزادی چیست؟
خیابانی با تکه های درشت آفتاب؟
بارانی که روی کارخانه می کوبد؟
دلخستگانی با هیاهوی فردای کار
که در قهوه خانه های غروب چای می نوشند؟
گل های دود که بر لب ها می سوزد
و در پنجه ها خاکستر می شود؟
ستاره ای که روی خستگی کارگران می تابد؟
چشم گریان مادران
که جامه ی زندان فرزندان به اشک می شویند؟
خستگان زمین،میلیون ها
که روی مزراع درو شده ایستاده اند
با زنان و فرزندان گرفتار
و برگ های وام را در باد تکان می دهند؟

آزادی چیست؟
بهار سوگوار وطن
برگشته از پشت دیوارهای زندان
سرگشته در پایتخت کشتار؟

صدای گلوله
صدای محاصره
صدای باروت
صدای سوختن نوشته ها و نام ها
صدای شلیک روی دیوار
صدای شلیک از پنجره
صدای مرگ در خیابان
صدای «زنده باد ….»
صدای خون
با خون و دود می رود
گلزار من

بهار
دیوانه وار و مبهوت
فرو می ماند

نه می گرید
و نه می نالد
تنها آشفته وار پیش می رود
در گورستان های پایتخت
روی ابن بابویه می گردد
روی بهشت زهرا می گردد
آ…ه مگر آن جا
ریخته در گودال
کیستند آن لاله های پرپر؟
کیستند آن بدن های تکه تکه شده؟
با خونچال هائی در قلب و در گلو
که ناگهان
بهار
به خود می پیچد
جگر به قیه می درد
می چرخد و می خراشد
می خراشد با ناخن سوزان خاربن ها
در واگویه های دلخراش
رخساره ی خونین را:

دریغا آواز خون تو
دریغا صدای تو در کوهسار
بی بهره از آسمان و گل ها
بی بهره از رودخانه و ماه
بی بهره از سلام و بدرود
بی بهره از بهار میهن
شهید من

بهار
گرد گودال شهیدان می چرخد
آرام ،مادر سوگوار من
سر به شانه ام بگذار
از خون گلبن های تیر باران
آتش صاعقه سر می شکند

شخم بهاره ی ما
امسال
نه با خیش بود
نه با دست
شخم بهاره ی ما
امسال
با سر نیزه بود

چه شیاری در خون برادران افتاد
که درختان بید، حتی
در مجدیه و آذرین
گل های سرخ آوردند
و در کنار اشک
مردم
تکه تکه
گل می دهند
سر نیزه های شسته

اما

در آفتاب بهاری
برق می زند

بخواب برادر گلگون
بخواب
قبیله ی برادران تو
آتش قلب تو را روی شب می کوبند
سلول تو را به دوش می شکند
زخم تو را به خیابان می برند
و خون تو را
روی اعتصاب کار و دانش
می گردانند

بدرود، بهار خونین
بدرود

صدای حریق
صدای طولانی سوت
صدای گلوله در قلب روز
خواهران و برادران تو
با چمدان شور و شبنامه
در شهر می گردند
و از چهار راه ها می گذرند

بدرود، بهار خونین
بدورد

در برگ های بهار پنجاه و یک
گلشن های خون تاب می خورند
صد مادر سوگوار
با جامه های مشکی
بر نرده های داد رسی
سر می کوبند
صد پدر سوگوار
با نوارهای سیاه
در بازار می گردند
گوزن جوان
با شاخ های خونین
بر دیوار شهر اعلان می کوبد
و از کوچه ها صدای گلوله می آید

رها کنید
رها کنید شانه و بازویم را
رها کنید مرا
تا ببینم
من این گل را می شناسم
من این گل را می شناسم
من با این گل سرخ
در قهوه خانه ها نشسته ام
من به این گل سرخ
در میدان راه آهن سلام داده ام
آ…ی
من این گل را می شناسم

دستانش دو کبوتر بودند
بر شاخه ی تفنگ
در کودکی
در گندمزار می چرخید
در جوانی
در گلوله ها

با این دهان خونین
من این گل را می شناسم
در چشم هایش
شعله و خنجر داشت
و در قلبش
زنبقی و
چشم آهوئی
که جرعه جرعه
می گریست
روی بهار پنجاه و یک
سی صد گوزن سرخ
سی صد شتاب عشق
بر دیوار ارتش می کوبند

صدای گلوله
صدای محاصره
صدای باروت
صدای «زنده باد …»
آ…ه
بر دارید
آن پرنده را بردارید
خون روی خیابان پرپر می زند

به خنجر خشمی
بر دل می کوبم
تیغه در خون می چرخانم
تا بذر تو را ای گلبن تیر باران
در خونچاله ی دل بکارم

چون کوهی از آتش
بر می خیزم
با چشمه ی خونین اشک
روی تجربه های شهادت
مرثیه ی سوزان زمانه ام را می سرایم
و خردمند و عاشق
خفته بر چخماق لبانم
رویای بیقرار بوسه و آتش
نارنجکی در مشت
سلاحی در بال
با ارواقی که چون گل در جیب هایم شکفته اند
بسوی سازمان مردم پیش می روم .

فردریک انگلس

نامه به«پ.ارنست١ »

…آنچه به آزمایش شما در پرداختن ماتریالیستی به مساله مربوط می شود،باید پیش از هرچیز بگویم که روش ماتریالیستی،اگر نه به عنوان راهنمای مطالعۀ تاریخیفبلکه به عنوان الگوئی آماده به کار گرفته شود که انسان از روی آن واقعیتهای تاریخی را می بردفنتیجه ای معکوس به دست می دهدفواگر آقای«بار(Bhar)» می پندارد که مچ شما را در این کوره راه گرفته است،چنین می نماید که اندکی حق داشته باشد.

شما سراسرنروژ و همه آنچه را که درآنجا می گذرد،در یک مقوله خلاصه می کنید؛خرده بورژوازی؛سربه هوا،بینش خود را از خرده بورژوازی آلمان،در قالب این خرده بورژوازی نروژی جا می زنید،در اینجاست که دو واقعیت،به طور عرضی راه را بر شما می بندد.

اولا:هنگامی که در سراسر اروپا پیروزی بر ناپلئون به عنوان پیروزی ارتجاع بر انقلاب به نمایش گذاشته می شد وانقلاب شما فقط در میهن شما فرانسه آنقدر چشم زهره گرفته بود که بتواند از مشروعیت باز آمده،یک قانون اساسی بورژوائی- لیبرال بیرون آورد،نروژ فرصت آن را یافته بود قانونی اساسی برای خود به دست آورد که از همه قوانین اساسی همزمان در اروپا بسیار دمکراتیک تر بود.

ثانیا:نروژ در این بیست سال آخر جنبشی ادبی به خود دیده است که به غیر از روسیه در هیچ جای دیگر اروپا سابقه ندارد،خرده بورژوا یا نه، این مردم بازدهی به مراتب بیش از دیگران دارند و مهر خود را به ادبیات کشورهای دیگر و نه فقط ادبیات آلمان ،می کویند.

این واقعیت در نظر من ضرورت آن را به بار می آورد که ویژگیهای خرده بورژوازی نروژ را بررسی کنیم.در اینجاست که خواهید دید ،تمایزی خیلی اساسی آشکار می گردد.

در آلمان،خرده بورژوازی محصول انقلابی شکست خورده و تکاملی قطع شده و واپس ،رانده است.خرده بورژوازی آلمان دارای سرشتی ویژه،نابهنجار،ترسو،متحجر،درمانده و ناتوان برای هر ابتکاری را براثر جنگ سی ساله و دوران پس از آن نگاه داشته است.آنهم در زمانی که تقریبا همه اقوام بزرگ خود را به شتاب بالا کشیده بودند.این سرشت بر او مانده است و حتی هنگامی که جنبش تاریخی دوباره آلمان را فراگرفت.آنقدر توانائی داشت که مهر خود را به عنوان یک سنخ همگانی کما بیش بر همه طبقات اجتماعی آن بکوبد تا آنکه طبقه کارگر ما سرانجام این مرزهای تنگ را در نوشت.کارگران آلمان درست از این بابت از همه «بیوطن»ترند که تحجر خورده بورژوائی آلمان را یکسره،از تن تکانده اند.

بنابراین،خرده بورژوازی آلمان یک مرحله بهنجار تاریخی نیست،بلکه کاریکاتوری مبالغه آمیز است،یک تکه انحطاط است،همچنانکه یهودی لهستانی کاریکاتور یهود است.خرده بورژوازی فرانسه،انگلیس و غیره به هیچوجه با آلمانی ها در یک سطح قرار ندارند.

در عوض در نروژ خرده روستائی و خرده بورژوازی،مانند فرانسه و انگلستان در قرن هفدهم،آمیخته ناچیز از بورژوازی متوسط در خود رادارد- و این قرن هاست که حالت عادی جامعه است.

در این کشور ها یک جنبش بزرگ ناکام و یک جنگ سی ساله،جامعه را به حالات کهن واپس نرانده است.نروژ به علت انفراد و شرایط طبیعی عقب مانده است.لیکن وضع آن کاملا فراخور شرایط تولیدی اوو در نتیجه عادی بود.تازگی،صنعت بزرگ اندکی به این سرزمین راه یافته است.لیکن برای قوی ترین اهرم تراکم سرمایه،یعنی بورس،جائی در آن وجود ندارد.به اضافه اینکه گسترش غول آسای بازرگانی دریایی وضع موجود را ثابت نگاه می دارد.در حالی که همه جای دیگر نیروی بخار،کشتی های بادبانی را از صحنه بیرون می راند،نروژ کشتیرانی بادبانی خود را گسترش عظیم می بخشد و اگر دارای بزرگترین ناوگان بادبانی جهان نباشد،دست کم از این بابت مقام دوم را دارد.این کشتی ها اکثرا در تملک صاحبان کوچک و متو سط اند،مثل انگلیس در حدود سال ١٧٢٠،لیکن به همه این،جنبش به لکنت افتاده است،لکنتی که در جنب و جوش ادبی برخود گشوده و به زبان آمده است.

دهقان نروژی هیچگاه رعیت نبوده است،وهمین نکته به تمامی تحولات این سرزمین،زمینه ای متمایز از جاهای دیگر می دهد.خرده بورژوازی نروژی فرزند دهقان آزاد است.وبدین دلیل در مقایسه با خرده بورژوازی منحط آلمان،حکم یک مرد را دارد.وبدین گونه است که خرده بورژوازی نروژ با خرده بورژوازی آلمان زمین تا آسمان فاصله دارد.

و هر چند که در درامهای مثلا ایبسن اشنباهاتی وجود داشته باشد،بازهم جهانی را برما می نماید که باوجود تعلق به بورژوازی کوچک و متوسط،با جهان آلمان زمین تا آسمان فاصله دارد.جهانی که مردم آن شخصیت دارند،ابتکار دارند و مستقل اند،اگر چه رفتارشان در نظر خارجیان اغلب فریب جلوه کند.من ترجیح می دهم،پس از آنکه به محکومیت چنین چیزی رای بدهم،با آن آشنائی دقیق حاصل کنم ….

نامه به «اشمیت ٢»

اصولا کلمه «ماتریالیستی»در آلمان از طرف نویسندگان جوان به عنوان لفظی توخالی به کارگرفته می شود که با آن به همه چیز بدون مطالعه برچسب می زنند،بدین معنی که«اتیکت»را روی هر چیزی می چسبانند و خیال خود را راحت می کنند.اما برداشت تاریخی ما پیش از هر چیز دستورالعملی است برای مطالعه، و نه اهرمی برای ساختمان سازی از روی الگوی هگل،تمامی تاریخ را باید از نو مطالعه کرد،علت وجودی فرماسیون های مختلف اجتماعی را باید یکایک مورد بررسی قرار داد.این کار باید پیش از آنکه شیوه های نگرشی سیاسی،حقوق خصوصی،زیبا شناسی،فلسفی،مذهبی و غیره را از این فرماسیون های اجتماعی منشعب کنیم انجام گیرد.این کاری است که به ندرت انجام شده است،چرا که فقط اندک کسانی به جد بدان پرداخته اند.برای این کار به کلی کمک نیاز داریم،این قلمرو بیکران بزرگ است؛وکسی که می خواهد جدی کار کند،می تواند نتایج درخشان به دست آورد و امتیازاتی بزرگ کسب کند.اما به جای این کار،جمله پردازی ماتریالیسم تاریخی(در بارۀ همه چیز می توان جمله پردازی کرد)برای بسیاری از آلمانی های جوان فقط بدین کار می آید که معرفت تاریخی نسبتا ناچیز خود را – تاریخ اقتصاد هنوز در قنداق پیچیده است!- دست پاچه راست و ریست کنند و سپس شاخ و شانه بکشند و گردن بگیرند و سپس یک آدم مثل «بار(Barth)»پیدا می شود و به مساله حمله می کند،مساله ای که در پیرامون او البته به صورت یک جمله پردازی ناب تنزل پیدا کرده است.

عیبی ندارد،همه چیز دوباره تعادل خودرا خواهد یافت.ما نقدآ در آلمان آنقدر قدرت داریم که بتوانیم خیلی چیزها را تحمل کنیم،یکی از خدمتهای بزرگی که قانون سوسیالیستی*(قانونی که از طرف بیسمارک وضع شد و فعالیت سوسیالیستی را محدود میکرد.م)

این بود که مارا ازشر دانشجویان سوسیالیست نما رها ساخت،ما اینک آنقدر قدرت داریم که بتوانیم دانشجویان آلمانی را نیز هضم کنیم که دوباره خود را خیلی ولو کرده اند؛شما که به راستی کارهائی کرده اید،باید خود را ببینید ادبای جوانی که به صنعت چسبیده اند چه کم به خود زحمت مطالعه اقتصاد،تاریخ اقتصاد،تاریخ بازرگانی،صنعت،کشاورزی و فرماسیون های اجتماعی را می دهند.چه بسیارند کسانی که از «مائورر*»فقط نام او را می شناسند!خودنمائی روزنامه نگاری باید به داد برسد و مشغول این کار هم هست،اما چنین می نماید که این آقایان می پندارند که همین قدر برای کارگران کافی ست.کاش این آقایان می دانستند که مارکس بهترین کارهای خود را برای کارگران کافی نمی دانست،ودر نظر او جز عرضه کردن بهترین چیزها به کارگران،جنایتی بود!….

نامه به «بلوخ٣»

طبق برداشت ماتریالیستی تاریخ،آخرین مرجع تعیین کننده در تاریخ،تولید و بازسازی(Reproduction) زندگی حقیقی است.نه مارکس و نه من هیچگاه بیش از این ادعائی نکرده ایم.اگر کسی این ادعا را طوری مسخ کند و بگوید عامل اقتصادی یگانه عامل تعیین کننده است همانا  این حکم را به صورت یک جمله پردازی تو خالی،انتزاعی و پوچ درآورده است.موقعیت اقتصادی حکم زیربنا و پایه را دارد.لیکن عوامل گوناگون روبنا- شکلهای سیاسی مبارزه طبقاتی و نتایج آن،وضعی که طبقه کارگر پس از مصافی پیروز بدان پی می برد،شکلهای سیاسی حقوقی و فلسفی،نگرش های مذهبی و تکامل آن ها به صورت آیات،همه اینها بر جریان نبردهای تاریخی اثر می گذارندودر بسیاری موارد شکل آنها را تعیین می کنند.اثر متقابل همه این عوامل است که به همراه توده ای بیکران از تصادفات(یعنی مسائل و حوادثی که رابطه درونی آن ها با یک دیگر آنچنان دور یا آنچنان غیر قابل اثیات است که نمی توانیم آنها را به احتساب بیاوریم)به عنوان ضرورت راه خود را می گشاید.وگرنه تطبیق تئوری بر یک دوران دلخواه تاریخی از حل یک معادله یک مجهولی(درجه اول) آسان تر بود.

ماخود تاریخ خویش را می سازیم.اما در شرایط و فرائض(فرایند) معین،در میان این شرایط و فرائض(فرایند)،آنچه اقتصادی است،سرانجام تعیین کننده است،لیکن سنتهای سیاسی و غیره،حتی سنتهائی که در سر انسانها ریشه دوانده اند،نقشی،اگر نه تعیین کننده بازی می کنند.

دولت پروس نیز از علت های تاریخی و در آخرین مرحله،اقتصادی به وجود آمده و تکامل یافته است.اما بدون مته به خشخاش گذاشتن نمی توان ادعا کرد که ضرورت اقتصادی بود که موجب شد،از میان همه دولت های کوچک آلمان،فقط براندنبورگ *به صورت قدرت بزرگ درآید.حال آنکه غیر از عامل اقتصادی،عوامل دیگر(تصاحب پروس و از این را درگیری با لهستان و مناسبات سیاسی بین المللی که در تشکیل قدرت خاندان اتریش نیز تعیین کننده اند)سهمی در این امر داشته اند که براندنبورگ به صورت قدرت بزرگ درآید.در این قدرت بزرگ تفاوت اقتصادی،زبانی و پس از «رفورماسیون»،مذهبی بین شمال و جنوب تجلی می کرد.

مشکل بتوان وجود هر دو دولت کوچک گذشته و حال آلمان،با تغییر لهجه زبان آلمانی را از نقطه ای به نقطه دیگر،به وسیله عامل اقتصادی توضیح داد،بی آنکه خود را مضحکه این و آن نکرد.

در تاریخ چنین است که نتیجه نهائی از نزاع بین اراده های بیشمار فردی حاصل می آید ،و هر آدمی براثر شرایط ویژه زندگی خویش بدان صورتی در می آید که هست.

یک سلسله بیکران از نیروهائی که یکدیگرراقطع می کنند،یک سلسله بیکران ازنیروهائی متوازی الاضلاع که از آن ها یک نتیجه،نتیجه تاریخی،به وجود می آید،ودراین نتیجه را می توان به نوبۀ خود به عنوان حاصل قدرتی ناآگاه و بی اراده نگریست.زیرا هر آنچه یک فرد می خواهد،با ممانعت فرد دیگری برخورد می کند،ودرنتیجه ای که به دست می آید چیزی است که هیچ کس آن را نخواسته است.بدین ترتیب است که تاریخ تاکنون جریان داشته است،مانند فراگردی طبیعی که قوانین حرکت آن اساسا بر تاریخ نیزحکمرواست.

اراده های یکایک افراد- که هر کس طالب آن چیزی است که شرایط بدنی،سیاسی،روانی و اجتماعی وی او را به سوی آن می راند- در هر صورت بدانچه می خواهد دست نمی یابد،بلکه به صورت میانگین و نتیجه ای مشترک تغییر شکل می دهد.اما از این امر نباید نتیجه گرفت که اراده فرد مساوی است با صفر،به عکس،هر کسی در نتیجه ای به دست می آید سهمی دارد و به نوعی در آن جای گرفته است.

وانگهی از شما خواهش می کنم که این تئوری را سرچشمه اصلی و نه در منابع دست دوم مطالعه کنید.این کار به راستی خیلی آسانتر است.مارکس کمتر چیزی نوشته است که این تئوری در آن نقشی بازی نکرده باشد.کتاب«برومر هیجدهم لوئی بناپارت»و به ویژه نمونه خوبی برای تطبیق این تئوری است.در »کاپیتال»نیز اشارت بسیار بدین نکته رفتته است.غیر از این شما را به کتابهای خودم«آنتی دورینگ»و«لودویک فویرباخ و پایان فلسفه کلاسیک آلمان»راهنمائی می کنم که در آن مفصلترین شرحی را که به گمانم،دربارۀ ماتریالیسم تاریخی وجود داشته نوشته ام.

اینکه جوانترها گاه وزنه ای بیش از آنچه سزوار است به جنبه اقتصادی می دهند،کمابیش تقصیر مارکس و من است.ما می بایست در برابر مخالفان بر این اصلی که مورد انکار آنان بود تکیه می کردیم و همیشه فرصت آن وجود نداشت که حق عوامل دیگری را که در تاثیرات متقابل سیهم اند ادا کنیم.اما وقتی که مساله بر سر توصیف یک دوره تارخی،یعنی به کاربستن عملی تئوری بود قضیه عوض می شد ودر آنجا دیگر گمراهی ممکن نبود.بدبختانه اغلب اتفاق می افتد به محض اینکه آدم با اصول حکمی و نظریه ای،آنهم نه همیشه به درستی،آشنا شد چنین می پندارد که می تواند آن را بی کم و کاست به کار بندد.من نمی توانم از سرزنش به برخی از «مارکسیستهای» تازه پا خودداری کنم که با وجود همه اینها کارهای در خور ستایشی کرده اند….

ترجمه

هوشنگ وزیری

زیر نویس ها

١ – لندن،٥ اوت سال ١٨٩٠

٢- لندن،٥ اوت سال ١٨٩٠

٣- با ارنست بلوخ،فیلسوف معاصر آلمانی اشتباه نشود،م.(تاریخ نامه،لندن ٢١،٢٢ سپتامبر ١٨٩٠)

*مترجم

* نویسنده آلمانی

*شهری در آلمان

بازتایپ هواداران سازمان فدائیان(اقلیت)

تشريح قانون جريمه
تحميل شده به کارگران کارخانه‌ها٭

و.اى. لنين

[*]جزوه توضيح قانون جريمه تحميل شده به کارگران کارخانه‌ها را لنين در پاييز ١٨٩٥ نوشت قبل از انقلاب ١٩٠٥  [در ٢٥ سالگى]. اين جزوه در دسامبر همان سال در ٣ هزار نسخه در چاپخانه لاهتا در سنت پترزبورگ بچاپ رسيد. اين چاپخانه يک چاپخانه غيرقانونی متعلق به گروه نارودنايا وُليا بود، که در آن زمان با ليگ سنت پترزبورگ برای رهايی طبقه کارگر رابطه برقرار کرده بود، و نشريات آنها را چاپ ميکرد. نسخه اصلی اين جزوه، مثل بقيه نوشته‌ها، پس از حروفچينی سوزانده شد.— ه.ت.

١
جريمه چيست؟

اگر از کارگری بپرسيم که آيا ميداند جريمه چيست، از اين سؤال خيلی تعجب ميکند. جای سؤال دارد!؟ چطور نميداند جريمه چيست، در حالی که مستمرا جريمه ميپردازد؟

با اين وجود تنها ظاهرا اينطور است که گويا جايی برای سؤال نيست. در واقع اکثر کارگران درک کاملی از جريمه ندارند.

معمولا اينطور عنوان ميشود که جريمه پولی است که کارگر در ازاء خسارتی که به کارفرما وارد ميکند، به او ميپردازد. اين صحيح نيست. جريمه و پرداخت خسارت دو چيز متفاوتند. اگر کارگری به يک کارگر ديگر خسارتی برساند (مثلا يک تکه لباسش را از بين ببرد) کارگر خسارت ديده ميتواند تقاضای غرامت کند، اما نميتواند جريمه کند. عينا اگر کارخانه‌داری به يک کارخانه‌دار ديگر خسارتی برساند (مثلا کالا را سر وقت نرساند)، کارخانه‌دار خسارت ديده ميتواند تقاضای غرامت کند، اما نميتواند کارخانه‌دار خاطی را جريمه کند. غرامت در رابطه‌های برابر خواسته ميشود حال آنکه جريمه فقط از افراد فرودست اخذ ميشود. از اين رو در حالی که ادعای غرامت ميبايست به دادگاه بُرده شود، جريمه توسط کارفرما خارج از دادگاه تحميل ميشود. جريمه گاهی اوقات وقتی حتی هيچ خسارتی به کارفرما وارد نشده تحميل ميشود؛ بعنوان مثلا جريمه بخاطر سيگار کشيدن. جريمه مجازات است و نه غرامتى در ازاء خسارت. فرض کنيم کارگری در اثر بيدقتی موقع سيگار کشيدن لباس کارفرما را بسوزاند، کارفرما نه فقط او را بخاطر سيگار کشيدن جريمه ميکند بلکه خسارت لباس سوخته‌اش را هم از دستمزد کارگر کسر ميکند. اين مثال بروشنی تفاوت بين جريمه و تاوان خسارات را نشان ميدهد.

جريمه نه بعنوان غرامت بلکه بمنظور برقراری انضباط يعنی تضمين اطاعت کارگران از کارفرما، وادار کردن کارگران به اجرای دستورات کارفرما و اطاعت از کارفرما طی مدت کار اخذ ميشود.

در واقع قانون جريمه‌ها ميگويد که جريمه عبارت از «يک مجازات نقدی است که توسط مديريت کارخانه و بر حسب اختياراتش بمنظور حفظ نظم اخذ ميشود». بنابراين مبلغ جريمه نه به مقدار خسارت، بلکه به ميزان تخلّف کارگر بستگی دارد؛ هر چه تخلّف، عدم اطاعت از کارفرما يا امتناع از برآوردن خواستهای کارفرما بيشتر باشد، مبلغ جريمه هم بيشتر ميشود. به اين ترتيب واضح است که هرگاه کسی از يک کارفرما تقاضای اشتغال ميکند آزاديش را از دست ميدهد؛ او بايد از کارفرمايش اطاعت کند، چرا که کارفرما ميتواند او را مجازات کند. رعيت‌ها (سِرف‌ها) برای زمينداران کار ميکردند و اينان رعيتها را مجازات ميکردند. کارگران برای سرمايه‌داران کار ميکنند و سرمايه‌داران آنها را مجازات ميکنند. تنها تفاوت اين است که قبلا آنچه آسيب ميديد، پشت رعيت بود حالا جيب کارگر است.

در مقابل ممکن است گفته شود که کار مشترک عده زيادی از کارگران در يک کارگاه بدون وجود مقررات انضباطی غير ممکن است؛ نظم برای کار لازم است، لاجرم ميبايست کسی بر حفظ نظم نظارت داشته باشد و کسانی را که نظم را بر هم ميزنند مجازات کند. به ما گفته ميشود که از اين رو اگر جريمه گرفته ميشود بخاطر اين نيست که کارگران آزاد نيستند، بلکه به اين خاطر است که کار مشترک احتياج به نظم دارد.

اين اعتراض کاملا بی اساس است گرچه در وحله اول ممکن است گول زننده باشد. اين اعتراضها توسط کسانی پيش کشيده ميشود که ميخواهند انقياد کارگران را از آنها پنهان کنند. مطمئنا نظم لازمه هر جايی است که در آن کار دسته جمعی و مشترک انجام ميشود، اما آيا لازم است کسانی که کار ميکنند تابع ستمگريهای صاحبان کارخانه‌ها، يعنی در انقياد کسانی باشند که خودشان کار نميکنند و فقط به اين خاطر که تمام ماشينها، ابزار و مواد اوليه را در اختيار دارند، دارای قدرتند؟ کار مشترک نميتواند انجام شود مگر اينکه نظم وجود داشته باشد و همه آن را رعايت کنند؛ اما کار براحتی ميتواند انجام شود بدون اينکه کارگران زيردست کارخانه‌دار باشند. در واقع کار مشترک نظارت بر تأمين و حفظ نظم را ميطلبد، اما اين به هيچ وجه مستلزم آن نيست که قدرت نظارت هميشه در اختيار کسی باشد که خودش کار نميکند و از قِبَلِ کار ديگران زندگی ميکند. به اين ترتيب ميتوان ديد که تحميل جريمه بخاطر کار مشترک انسانها نيست، بلکه به اين خاطر است که تحت نظام موجود سرمايه‌داری، کارگران مالک هيچ چيز نيستند؛ تمام ماشينها، ابزار، مواد خام، زمين و نان متعلق به ثروتمندان است و کارگران برای اينکه از گرسنگی نميرند ناچار از فروش خود به آنها هستند. به هر رو هر گاه که آنها نيروی کار خود را ميفروشند ناگزير از تبعيت از سرمايه‌داران و تحمل مجازات از جانب آنها هستند.

هر کارگری که ميخواهد بفهمد جريمه چيست بايد نسبت به اين نکته کاملا روشن باشد. او بايد اين را بداند تا بتواند اين استدلال رايج (و بسيار اشتباه) را رد کند که گويا جريمه لازم است چون بدون جريمه کار مشترک غيرممکن است. او بايد اين را بداند تا بتواند برای هر کارگری تفاوت بين جريمه و غرامت خسارت، اين که چرا جريمه بمعنای فقدان آزادی کارگران است، اين که آنها زيردست سرمايه‌داران هستند را توضيح بدهد.

٢
اخذ جريمه در گذشته چگونه بود و غرض از تصويب قانون جريمه چيست؟

قانون جريمه اخيرا، يعنی فقط ٩ سال پيش، وضع شده است. تا قبل از ١٨٨٦ چنين قوانينی به هيچ وجه وجود نداشت. صاحبان کارخانه ميتوانستند هر جريمه‌ای را به هر دليلی و به هر ميزانی که خود ميخواستند از کارگران بگيرند. کارخانه‌داران در ابعاد وحشتناکی جريمه ميکردند و از اين طريق مبالغ کلانی به جيب ميزدند. گاهی اوقات جريمه‌ها بی هيچ دليلی و صرفا «بدلخواه کارفرما» اخذ ميشدند. گاهی اوقات جريمه تا نصف دريافتی کارگران ميرسيد. به اين ترتيب کارفرما ٥٠ کوپِک از هر روبل را به شکل جريمه پس ميگرفت. مواردى هم بودند که جريمه‌های فوق العاده يعنی جريمه‌هايی بيش از حد معمول اخذ ميشد؛ برای مثلا ده روبل بخاطر ترک کارخانه. هر موقع که کسب و کار کارفرما روبراه نبود، او عليرغم قرارداد کار، ترديدی در کاهش دستمزدها نميکرد. کارفرما سرکارگران را مجبور ميکرد که در جريمه کردن و در عدم تأييد کارهای انجام شده، که همان تأثير کاهش دستمزد کارگران را داشت، سختگيرتر باشند.

کارگران برای مدتی طولانی تمام اين فشار را تحمل کردند، اما هر چه کارخانه‌های بيشتر بويژه کارخانه‌های نساجی بيشتری تأسيس ميشد، مؤسسات کوچکتر و دستبافی‌ها بيشتر از دُور خارج ميشدند و بر خشم کارگران نسبت به استبداد و ستم افزوده ميشد. حدود ١٠ سال پيش لرزه‌ای در کسب و کار تجار و کارخانه‌داران پيش آمد، لرزه‌ای که بحران ناميده ميشود؛ محصولات روی دستشان ماند؛ صاحبان کارخانه متحمل ضرر شدند و با انرژی بيشتری به جريمه‌ها افزودند. در سالهای ٨٦-١٨٨٥ کارگران که دريافتی‌شان مثل سابق کم بود، نتوانستند فشار بيشتری را تحمل کنند، در نتيجه طغيان‌های کارگری در مناطق مسکو، ولاديمر و ياروسلاول رخ داد. کارگران که کاسه صبرشان لبريز شده بود کار را خواباندند و به تلافی، انتقام سختی از ستمگران گرفتند، ساختمانها و ماشين‌آلات کارخانه را خراب کردند، بعضا آنها را به آتش کشيدند، به مديران کارخانه‌ها حمله کردند و غيره…

يکی از برجسته ترين اين اعتصابات، اعتصاب کارخانه نساجی مشهور نيکولسکويه (Nikolskoye) متعلق به تيموفی ساويچ موروزوف (Timofi Savvich Morozov) (در شهر نيکولسکويه نزديک ايستگاه اورخووُ Orekhovo، در راه آهن مسکو-نيژنی نُوگورُد Moscow-Nizhni Novgorod) بود. از سال ١٨٨٢ به بعد موروزوف کاهش دستمزدها را پيش گرفت و تا سال ١٨٨٤، پنج مرتبه از دستمزدها کاسته شد. همزمان با کاهش دستمزد، جريمه هم با شدت فزاينده‌ای اخذ ميشد، در کل کارخانه به مبلغی حدود يک چهارم کل دريافتی کارگران (يعنی ٢٤ کوپِک از هر روبل) و در مورد بعضی از کارگران تا نصف دريافتی‌شان رسيد. در سالی که طغيانها شروع شد، دفتر کارخانه بمنظور پنهان کردن اين جريمه‌های ننگين دست به اين اقدام زد: کارگرانی که تا ميزان نصف دريافتی‌شان جريمه شده بودند اخراج شدند، اما چند ساعت بعد در همان روز با دفترچه پرداخت جديد به سر کار برگردانده شدند. به اين ترتيب دفاتری که حاوی آمار اين جريمه‌های وقيحانه بودند از بين برده شدند. در اين کارخانه برای يک روز غيبت بدون اجازه معادل سه روز از دريافتی کارگران کسر ميشد و جريمه هر بار کشيدن سيگار ٣، ٤ و يا ٥ روبل بود. بالأخره صبر کارگران تمام شد و در تاريخ ٧ ژانويه ١٨٨٥ دست به اعتصاب زدند. آنها طی چند روز انبار کارخانه، خانه يکی از سرکارگران کارخانه بنام شورين Shorin و چند ساختمان ديگر را خراب کردند. اين طغيان عظيم ده هزار کارگر (که به يازده هزار نفر هم رسيد) دولت را به وحشت انداخت و بلافاصله نيروهای ارتش، فرماندار، يک دادستان از ولاديمير و يکی از مسکو به اورخووُ وزيه‌وُ Orekhovo-Zuyevo سرازير شدند. در جريان مذاکره کارگران اعتصابی، کارگران «شرايط مورد قبولشان» را به مديريت ارائه کردند. در زمره اين شرايط، کارگران خواستار آن بودند که جريمه‌های اخذ شده از عيد پاک ١٨٨٤ به بعد بازپس داده شود، از آن پس جريمه‌ها نبايد از ٥ درصد دريافتی‌ها، يعنی نبايد از ٥ کوپِک از هر روبل دريافتی کارگران بيشتر باشد و جريمه يک روز غيبت بدون اجازه قبلی بيش از يک روبل نباشد. بعلاوه، کارگران خواستار آن بودند که سطح دستمزدها به سال ٨٢-١٨٨١ برگردد. خواسته ديگر کارگران اين بود که کارفرما در ازاء روزهايی که بدليل قصور خود وی کار متوقف ميشود، دستمزد کارگران را بپردازد، هر مورد اخراج حداقل ١٥ روز قبل اطلاع داده شود و مديريت کالاهای توليد شده را در حضور شهودی از بين کارگران تحويل بگيرد و غيره.

اين اعتصاب عظيم تأثير زيادی بر روی حکومت گذاشت. حکومت بعينه ديد که وقتی کارگران بطور هماهنگ عمل ميکنند نيروی خطرناکی ميشوند، بويژه وقتی که توده کارگران هماهنگ عمل ميکنند، خواسته‌های خود را پيش ميبرند. کارفرمايان همچنين قدرت کارگران را لمس کردند و محتاط‌تر شدند. برای مثال روزنامه نووُيه ورِميا Novoye-vremya گزارش زير را از اورخووُ زويه‌وُ بچاپ رساند: «اهميت طغيانهای سال گذشته‌ (مثلا طغيان موروزوف در ژانويه ١٨٨٥)، در اين است که بلافاصله نظم سابق کارخانه‌های اروخووُ-زويه‌وُ و کل منطقه را تغيير داد». يعنی نه فقط صاحبان کارخانه موروزوف مجبور شدند سيستم شرم‌آور موجود را، آنگاه که کارگران جملگی خواهان الغای آن شدند، تغيير دهند، بلکه حتى صاحبان کارخانه‌های مجاور از ترس اين ک طغيانها به کارخانه‌هايشان سرايت کند، تن به سازش دادند. همان روزنامه اظهار ميدارد که «مسأله اصلی اين است که حالا با کارگران برخورد انسانی‌تری ميشود، امرى که قبلا منحصر به عده کمی از مديران کارخانه‌ها بود».

حتی روزنامه مسکووسکيه ودوموستی Moskovskiye Vedomosti (اين روزنامه‌ای است که حامی بيدريغ کارفرمايان است و در هر موردی کارگران را نکوهش ميکند) هم ناممکن بودن حفظ سيسم قديمی را دريافت و مجبور شد بپذيرد که جريمه کردنهای دلبخواه «شيطانی است که به سوء استفاده‌های شرم‌آور منجر ميشود» و اينکه «انبارهای کارخانه‌ها، تماما مال دزدی‌اند» و به اين خاطر بايد قانون و مقررات در مورد جريمه وضع شود.

محاکمه تعدادی از کارگران اعتصابی به تأثير اين اعتصاب افزود. ٢٣٠ کارگر بخاطر رفتار خشونت‌آميز حين اعتصاب و حمله به گشتی‌های ارتش به محاکمه کشيده شدند (برخی از اين کارگران در جريان اعتصاب دستگير شده و در ساختمانی زندانی شده بودند، اما آنها در را شکسته و بيرون آمده بودند). اين محاکمه در ماه مه ١٨٨٦ در شهر ولاديمير انجام گرفت. هيأت منصفه تمام متهمين را بيگناه اعلام کرد چون شهادت شهود، منجمله شهادت شخص کارخانه‌دار ت.اس. موزوروف، ديانوف Dianov مدير کارخانه و تعدادی از کارگران کارخانه، سرکوب نفرت‌باری که به کارگران اِعمال ميشد را آشکار کرد. اين حکم دادگاه نه فقط محکوميت مستقيم موروزوف و مديران او، بلکه محکوميت کل سيستم کهنه کارخانه‌ها هم بود.

صدای هشدار دهنده و خشم‌آگين حاميان کارخانه‌داران بلند شد. همان روزنامه مسکووسکيه ودوموستی که بعد از طغيان کارگران بيعدالتی سيستم کهنه را پذيرفته بود، موضع تازه‌ای گرفت. اين روزنامه اظهار داشت «کارخانه نيکولسکويه يکی از بهترين کارخانه‌هاست. روابط کارگران با کارخانه‌دار به هيچ وجه ارباب و رعيتی و مبتنی بر اجبار نيست؛ کارگران داوطلبانه به کار ميآيند و بی هيچ مانعی کارخانه را ترک ميکنند. اما جريمه‌ها؛ البته که جريمه در کارخانه ضروری است، بدون جريمه کارگران از کنترل خارج ميشوند و آدم ناگزير از بستن کارخانه ميشود». اين روزنامه نوشت که تمام تقصيرات به گردن خود کارگران است که «بيعار، مست و بيدقت» بوده‌اند. حکم دادگاه فقط ميتواند «توده مردم را فاسد کند»[١]. مسکووسکيه ودوموستی از دهانش ميپرد که «با توده مردم شوخی کردن خطرناک است». پس از حکم دادگاه ولاديمير دال بر بيگناهی متهمين، کارگران ميبايست بفکر چه افتاده باشند؟ خبر اين رأی مانند صدای رعد در تمام اين منطقه صنعتی پيچيد. خبرنگار ما که بلافاصله بعد از اعلام حکم دادگاه از شهر ولاديمير حرکت کرده بود، خبر رأی دادگاه را در تمام ايستگاههای راه آهن شنيد…».

به اين ترتيب کارفرماها با اعلام اينکه کوتاه آمدن در برابر هر خواست کارگران بلافاصله مطالبه ديگری را به دنبال ميآورد کوشيدند دولت را بترسانند.

اما طغيانهای کارگری بيشتر ترساننده بود و در نتيجه حکومت ناگزير به سازش شد.

در ماه ژوئن ١٨٨٦ قانون جديد جريمه اعلام شد که موارد مجاز اخذ جريمه را تعيين کرده است، اين قانون حداکثر جريمه‌ها را مشخص کرده و مقرر ميکند که جريمه‌ها نبايد به جيب کارفرمايان برود بلکه بايد صَرف احتياجات خود کارگران بشود.

کارگران زيادی از مفاد اين قانون آگاه نيستند و آنان که مطلعند گمان ميکنند فرجی که در رابطه با جريمه‌ها ايجاد شده، لطف حکومت است و بايد از مقامات بخاطر اين امر سپاسگزار بود. ديديم که اين اشتباه است. عليرغم نکبت نظام قديم کارخانه‌ها، مقامات مطلقا قدمی در راه بهبود وضع کارگران برنداشتند تا اينکه کارگران عليه اين نظم بپا خاستند، تا اينکه خشم کارگران آنقدر بالا گرفت که شروع به تخريب کارخانه‌ها و ماشين آلات، آتش زدن کالاها و مواد اوليه و حمله به مديران و صاحبان کارخانه‌ها کردند. فقط پس از اين بود که حکومت به وحشت افتاد و عقب نشست. کارگران بخاطر بهبودهای حاصله بايد نه از مقامات بلکه از رفقايشان سپاسگزار باشند، از کارگرانی که برای الغای آن رفتار شرم‌آور مبارزه کردند.

بررسی تاريخ طغيانهای ١٨٨٥ بما نشان ميدهد که اعتراض متحدانه کارگران چه نيروی عظيمی است. آنچه لازم است اين است که تضمين شود اين نيرو با آگاهی بيشتری بکار بسته شود، اين است که اين نيرو برای گرفتن انتقام از چند کارخانه‌دار بخصوص يا تخريب چند کارخانه منفور به هدر نرود، بلکه کل نيروی اين خشم و نفرت عليه کل همبسته کارخانه‌داران، عليه تماميت طبقه آنها جهت بگيرد و صَرف مبارزه منظم و مستمر بر عليه آنها شود.

حالا اجازه بدهيد قانون جريمه را در جزئيات بررسی کنيم. برای آشنايی به اين امر بايد به سؤالات زير پاسخ دهيم: ١) قانون در چه مواردی يا تحت چه عناوينی اخذ جريمه را مجاز ميداند؟ ٢) ميزان جريمه‌ها بر اساس قانون چه مقدار بايد باشد؟ ٣) اين قانون برای اخذ جريمه چه مراحلی مقرر کرده است؟ يعنی بر طبق اين قانون چه کسی جريمه را تعيين ميکند؟ آيا تقاضای تجديد نظر در مورد هر جريمه ممکن است؟ بمنظور از پيش آگاه کردن کارگران با ليست جريمه‌ها چه اقداماتی بايد انجام شود؟ جريمه‌ها چگونه بايد تثبيت شوند؟ ٤) بر طبق قانون، جريمه‌ها ميبايد صَرف کدام هزينه‌ها بشوند؟ پولهای اخذ شده از کارگران کجا نگهداری ميشوند؟ چگونه و بخاطر کدام نيازهای کارگران صَرف ميشوند؟ و بالأخره سؤال آخر، ٥) آيا قانون جريمه، همه کارگران را در بر ميگيرد؟

وقتی که تمام اين سؤالات را بررسی کرده باشيم، ديگر نه فقط ميدانيم جريمه چيست بلکه همچنين به تمام قوانين ويژه و جزئيات تنظيمات قانون جريمه در روسيه آگاه شده‌ايم. کارگران نياز به آگاهی از اين قانون دارند تا برخوردشان به هر مورد جريمه غيرمنصفانه، آگاهانه باشد، در نتيجه بتوانند برای رفقايشان در هر مورد جريمه غيرمنصفانه، خواه به اين خاطر که مديريت کارخانه قانون شکنی ميکند، يا به اين خاطر که خود قانون مقررات غيرمنصفانه‌ای در بر دارد، را روشن سازند و سرانجام اينکه قادر خواهند بود شکل مبارزه قانونی مناسب بر عليه هر مورد اجحاف و زورگويی را بدرستی انتخاب کنند.

٣
کارفرما تحت چه عناوينی ميتواند جريمه کند؟

طبق قانون، موارد اخذ جريمه، يعنی تخلفاتی که به کارفرما حق جريمه کارگران را ميدهد، از اين قرارند:١) کار ناقص ٢) غيبت ٣) تخلف از نظم مقرر

قانون ميگويد «به هيچ عنوان ديگری نميتوان جريمه کرد». حال هر يک از اين سه عنوان را به تفکيک مورد بررسی قرار ميدهيم.

مورد اول يعنی کار ناقص. بنا به تعريف قانون «کار ناقص عبارت است از توليد محصولات ناقصی که کارگر بخاطر بی‌مبالاتی و در نتيجه صدمه زدن به مواد، ماشين‌آلات و ديگر ابزار توليد، توليد کرده است. عبارت «با بی‌مبالاتی» را بايد بخاطر سپرد. عبارت بسيار مهمی است. مطابق قانون فقط بخاطر بی‌مبالاتی ميتوان جريمه کرد. اگر ثابت شود که کيفيت پايين محصول نه بخاطر بی‌مبالاتی کارگر بلکه در نتيجه مثلا تهيه مواد نامرغوب توسط کارفرما بوده است، ديگر کارفرما حق اخذ جريمه را ندارد. لازم است که کارگران اين مسأله را بخوبی بخاطر بسپارند و در هر مورد جريمه بخاطر کار ناقص، آنجا که نقص نتيجه خطا يا بی‌مبالاتی کارگر نيست، ميبايست اعتراض کنند، چرا که جريمه در چنين حالتی، نقض آشکار قانون است. نمونه ديگری را در نظر بگيريم؛ کارگری روی ماشين تراش و نزديک لامپ برق مشغول بکار است. يک تکه از آهن پرتاب ميشود، به لامپ ميخورد و آن را ميشکند. کارفرما «بخاطر لطمه خوردن به مواد» جريمه ميکند. آيا حق اين کار را دارد؟ خير، چون اين لطمه بخاطر بی‌مبالاتی کارگر نبوده است. کارگر تقصيری ندارد که لامپ در مقابل تراشه‌ها که موقع کار به اطراف پراکنده ميشوند، حفاظت نميشده است[٢]

حال اين سؤال مطرح ميشود که آيا اين قانون بقدر کافی از کارگران حمايت ميکند؟ آيا آنها را در مقابل رفتار مستبدانه کارفرما و تحميل جريمه‌های غيرمنصفانه حمايت ميکند؟ البته که نه، چرا که اين کارفرماست که بدلخواه خود کيفيت خوب يا بد محصولات را تعيين ميکند. عيبجويی هميشه ممکن است و کارفرما هميشه اين امکان را دارد که به بهانه کار ناقص، جريمه‌ها را افزايش دهد و از اين طريق با پرداخت همان دستمزد، از کارگران کار بيشتری بکِشد. قانون، کارگران را بدون حمايت رها ميکند و راه فرار (قانونی) سرکوب آنان را در اختيار کارفرمايان ميگذارد. قانون آشکارا جانبدار است، به نفع کارفرمايان وضع شده و غيرعادلانه است.

اما کارگران چگونه ميبايست حمايت شوند؟ مدتها پيش در جريان اعتصاب سال ١٨٨٥ بافندگان کارخانه موروزوف در نيکولسکويه اين خواست را به همراه ساير خواستهايشان به پيش کشيدند؛ «کيفيت محصولات هنگام تحويل بايد تعيين شود، در صورت عدم توافق، اين امر با شهادت کارگران حاضر در محل صورت گيرد و کل اين جريان در دفتر دريافت کالاها ثبت گردد»، (اين خواست در کتابچه‌ای که حاوی «توافقات عمومی کارگران» بود، ثبت شده است. اين کتابچه در جريان اعتصاب از جانب کارگران اعتصابی به دادستان تحويل داده شد و محتويات آن در دادگاه قرائت شد). اين خواستِ کاملا بحقی است زيرا وقتی که مسأله کيفيت مطرح ميشود، برای مقابله با رفتار خودسرانه کارفرما راهی جز احضار شهود وجود ندارد. شهود بی هيچ ترديدی بايد از ميان کارگران باشند چرا که سرپرستها و کارمندان کارخانه هيچگاه جرأت مخالف با کارفرما را ندارند.

دومين مورد اخذ جريمه، غيبت است. غيبت از نظر قانون يعنی چه؟ قانون ميگويد: «غيبت از وقت نشناسی يا ترک بدون اجازه کار متمايز است و عبارتست از عدم حضور بيش از نصف روزکار در محل کار». همانطور که خواهيم ديد وقت نشناسی يا ترک غيرمجاز کار، از نظر قانون «تخلف از نظم مقرر» محسوب ميشود و از اين رو جريمه آن کمتر است. اگر کارگری با چند ساعت تأخير، اما قبل از ظهر در کارخانه حاضر شود، اين امر غيبت محسوب نميشود بلکه تخلف از نظم مقرر است؛ اما اگر به هر حال درست سر ظهر به کارخانه بيايد، اين ديگر غيبت است. ايضا اگر کارگری بعد از ظهر بدون اجازه محل کار را ترک کند؛ يعنی چند ساعت بيرون برود، اين حرکت، تخلف از نظم مقرر خواهد بود. اما اگر کارگر برای نصف روز کارخانه را ترک کند، غيبت محسوب ميشود. قانون ميگويد اگر کارگری برای سه روز متوالی يا ٦ روز در ماه غيبت کند، کارفرما حق اخراج او را دارد. سؤالی که مطرح ميشود اين است: آيا عدم حضور بمدت نصف روز يا تمام روز هميشه غيبت محسوب ميشود؟ خير فقط آن زمانی غيبت است که دلايل موجّهی برای عدم حضور بر سر کار وجود نداشته باشد. اين دلايل موجّه برای عدم حضور بر سر کار در قانون تعيين شده‌اند و بقرار زيرند: ١) «فقدان اختيار کارگر»، يعنی فی‌المثل اگر کارگری (بدستور پليس يا حکم دادگاه) دستگير شود، کارفرما به هنگام اخراج حق ندارد او را بخاطر غيبت جريمه کند، ٢) «از دست دادن غيرمترقبه اموال در اثر يک حادثه جدی»، ٣) «آتش سوزی»، ٤) «سيل»، مثلا اگر کارگری هنگام بالا آمدن آب رودخانه در فصل بهار نتواند از رودخانه بگذرد، کارفرما حق جريمه کردن او را ندارد، ٥) «بيماری‌ای باعث شود کارگر قادر به ترک خانه نباشد» و ٦) «مرگ يا بيماری حاد والدين، همسر يا فرزندان». غيبت کارگر در هر يک از ٦ مورد فوق موجّه محسوب ميشود. اما کارگر برای احتراز از جريمه بخاطر غيبت ميبايست مدرک ارائه دهند. مديران اظهار شفاهی دليل موجّه عدم حضور بر سر کار را از کارگران نميپذيرند. ارائه يک گواهی از پزشک (مثلا در مورد بيماری) يا از پليس (در مورد آتش سوزی و غيره) ضروری است. اگر تهيه فوری گواهی ممکن نباشد، ميبايست بعدا تهيه شود و تقاضای عدم صدور حکم جريمه يا لغو آن در صورت صدور، بعمل آيد.

راجع به اين ضوابط مربوط به دلايل موجّه برای عدم حضور بر سر کار بايد بگوييم که آنها آنقدر سختگيرانه هستند که گويی برای سربازان در سربازخانه‌ها وضع شده‌اند و نه برای انسانهای آزاد. اين ضوابط، از ضوابط عدم حضور متهمان به جنايت در دادگاه که توسط بازپرس احضار ميشوند و حضورشان در دادگاه الزامی است، اقتباس شده‌اند. عدم حضور اين متهمان درست در همان مواردی مجاز است که عدم حضور مجاز کارگران در کارخانه[٣]. به اين ترتيب ميتوان گفت که برخورد قانون به کارگران درست همانند برخورد به انواع قاچاقچيان، دزدها و امثالهم، سختگيرانه است. هر کس ميفهمد که چرا قوانين حضور در دادگاه چنين سختگيرانه‌اند، زيرا که بازپرسی جنايت امری مربوط به کل جامعه است. عدم حضور کارگر بر سر کارش نه به کل جامعه، بلکه تنها به يک کارفرمای معين مربوط ميشود و مهمتر اين که برای جلوگيری از توقف کار براحتی يک کارگر با کارگر ديگر قابل جايگزينی است. اين بدان معناست که هيچ نيازی به قوانينی به سختگيری قوانين ارتش نيست. اما سرمايه‌داران برای بکار گماردن کارگر در کارخانه، خود را به محروم کردن کارگر از تمام وقتش محدود نميکنند، بلکه همچنين ميخواهند اراده کارگر را و تمام آن علائق و عقايدش را که در رابطه با کارخانه نيست، از او سلب کنند. با کارگر چنان رفتار ميشود که گويی انسان آزادی نيست. به اين دليل است که بازرسی‌ها و مقررات اداری سختی که يادآور زندگی سربازخانه‌اند وضع شده است. برای مثال ديديم که قانون، «مرگ يا بيماری حاد والدين، همسر يا فرزندان» را دليل موجّهی برای عدم حضور ميداند. اين مورد در قانون مربوط به حضور در دادگاه ذکر شده است. دقيقا همين مورد در قانون مربوط به حضور کارگران بر سر کار هم آمده است. يعنی اگر برای مثال خواهر کارگر، و نه همسرش، بميرد، او نبايد جرأت يک روز غيبت از سر کار را بخود بدهد. نبايد جرأت کند که برای مراسم تشييع جنازه او وقت بگذارد. وقت او بخودش تعلق ندارد، بلکه از آن کارفرماست. کارگر نبايد نگران کفن و دفن باشد، پليس ترتيب آن را خواهد داد. بر طبق قانون حضور در دادگاه، مصالح جامعه مقدم بر مصالح خانواده است، و مصالح جامعه بازپرسی جانيان را اقتضا ميکند. بر طبق قانون مربوط به حضور در سر کار، مصالح کارفرما مقدم بر مصالح خانواده کارگر است، زيرا کارفرما بايد سودش را ببرد و بعد از همه اينها حضرات محترم طراحان، مجريان و حاميان چنين قوانينی بخود جرأت ميدهند تا کارگران را به ارزش نگذاشتن به زندگی خانوادگيشان متهم کنند!

حال ببينيم قانون در رابطه با جريمه غيبت عادلانه است يا نه. اگر کارگری برای يک يا دور روز سر کار حاضر نشود اين امر غيبت محسوب شده و متناسب با آن مجازات ميشود و اگر بيش از سه روز متوالی در سر کار حاضر نباشد ممکن است اخراج شود. اما اگر کارفرما کار را متوقف بکند (مثلا بخاطر کمبود سفارش) يا بجای ٦ روز کار معمول به اندازه ٥ روز کار در هفته تهيه ببيند چه ميشود؟ اگر کارگران واقعا از نظر قانون و حقوق برابر با کارفرمايان بودند، قانون هم بايست برای کارگران و کارفرمايان يکسان ميبود. اگر کارگری کار نکند جريمه ميپردازد و دستمزدش را از دست ميدهد. به همين منوال هم اگر کارفرما عمدا کار را متوقف کند ميبايست اولا دستمزد کامل کارگران در تمام مدتی که کارخانه تعطيل است را بپردازد و ثانيا بايد بتوان او را جريمه کرد. اما هيچکدام از اينها در قانون نيامده است. اين مثال بروشنی هر چه را که پيشتر درباره جريمه گفتيم، تأييد ميکنند. اين مثال بروشنی بردگی کارگران توسط سرمايه‌داران را نشان ميدهد، به اين دلالت ميکند که کارگران طبقه فرودست بدون حقوق را تشکيل ميدهند، که کارگران محکومند تمام عمرشان برای سرمايه‌داران کار کنند و ثروت آنها را توليد کنند و در عوض فقط پول ناچيزی که کفاف يک زندگی قابل تحمل را هم نميدهد، دريافت کنند، اينکه کارفرمايان بخاطر توقف عمدی کار جريمه شوند نميتواند جای سؤال داشته باشد. اما آنها حتی دستمزد کارگران هنگامی که توقف کار در نتيجه خطای خود کارگران نيست را نميپردازند. اين وقيحانه‌ترين بيعدالتی است. قانون صرفا مقرر کرده است که «هرگاه در نتيجه آتش سوزی، سيل، انفجار ديگ بخار، يا مواردی از اين قبيل که کارخانه بيشتر از ٧ روز متوقف شود»، قرارداد بين کارگران و کارفرمايان فسخ ميشود. کارگران بايد برای گذراندن مقرراتی که صاحبان کارخانه را مجبور به پرداخت دستمزد آنها در جريان توقف کار کند، مبارزه کنند. اين خواسته توسط کارگران روسيه در ١١ ژانويه ١٨٨٥ و در جريان اعتصاب معروف در کارخانه ت.اس. موروزوف، وسيعا طرح شد[٤]. اين نکته در کتابچه خواسته‌های کارگران ذکر شده بود: «کسر دستمزد بخاطر غيبت نبايد بيشتر از يک روبل باشد و کارفرما بخاطر روزهای تلف شده‌ای که تقصير خود او بوده، مثلا وقتی ماشين آلات از کار افتاده‌اند يا تحت تعمير هستند، دستمزد بپردازد. هر مورد روزهای تلف شده ميبايد در دفتر پرداخت ثبت شود». اولين خواسته کارگران (يعنی جريمه غيبت نبايد بيشتر از يک روبل باشد) برآورده و بخشی از قانون جريمه مصوب سال ١٨٨٦ شد. خواست دوم (يعنی کارفرما برای روزهای تلف شده‌ای که تقصير خود اوست دستمزد بپردازد) متحقق نشده و هنوز کارگران بايد برای برآورده شدنش مبارزه کنند. بمنظور تضمين يک مبارزه پيروزمند در راه اين خواست، تمام کارگران بايد غيرعادلانه بودن قانون را بروشنی دريابند و از آنچه که ميبايست بخواهند درک روشنی داشته باشند. در تک به تک مواردی که کارخانه از کار ميافتد و کارگران دستمزدی دريافت نميکنند، آنها بايد مسأله ناعادلانه بودن اين امر را طرح کنند و روی اين نکته پافشاری کنند که تا هنگامی که قرارداد کارشان فسخ نشده است کارفرما هر روز موظف به پرداخت دستمزد است. تک تک کارگران ميبايست چنين مواردی را به بازرس کارخانه گزارش کنند. توضيحات او کارگران را به تأييد اين نکته خواهد رساند که قانون در واقع به اين موضوع نپرداخته است و اين امر بحث درباره قانون را در ميان کارگران دامن خواهد زد. کارگران در هر مورد ممکن ميبايست به دادگاه شکايت کنند، پرداخت دستمزد روزهای تلف شده را به کارفرما تحميل کنند و بالأخره اين که مطالبات عمومی مربوط به دستمزد روزهای تلف شده را پيش بکشند.

سومين مورد اخذ جريمه «تخلف از نظم مقرر» است. طبق قانون، چنين تخلفاتی شامل ٨ مورد ميشود: ١) «وقت نشناسی يا ترک غير مجاز کار» (ما پيشتر تفاوت بين اين مورد با غيبت روشن کرده‌ايم)؛ ٢) «قصور در رعايت احکام مقرر مربوط به جلوگيری از آتش سوزی در آن مواردی که مديريت کارخانه با توجه به تبصره ١ از ماده ١٠٥، لغو قرارداد با کارگران را لازم نميبيند». يعنی در جايی که کارگر مقررات مربوط به جلوگيری از آتش سوزی را نقض ميکند، قانون حق انتخاب جريمه يا اخراج را به کارفرما ميدهد (قانون به اخراج ميگويد «لغو قرارداد کار»)؛ ٣) «قصور در رعايت مقررات مربوط به نظافت و پاکيزگی در کارخانه‌؛ ٤) «شکستن سکوت به هنگام کار با ايجاد سر و صدا، فرياد زدن، نعره کشيده، جرّ و بحث يا کتک‌کاری»؛ ٥) «سرپيچی». بايد خاطر نشان کرد که کارفرما فقط هنگامی حق جريمه کردن کارگر بدليل «سرپيچی» را دارد که او از انجام يک خواست مقرر، يعنی خواستی مبتنی بر قرارداد کار، سرباز زده باشد. اگر از کارگر چيزی مطالبه شود که مبتنی بر قرارداد بين کارگر و کارفرما نيست، ديگر اخذ جريمه بدليل «سرپيچی» ممکن نيست. فرض کنيم که سرپرستی از يک کارگر قطعه-کار ميخواهد که از کارش دست بکشد و به کار ديگری بپردازد، کارگر امتناع ميکند، در چنين مورد جريمه کردن کارگر غيرقانونی است، زيرا که او برای انجام يک کار معين قرارداد بسته است، زيرا که او قطعه-کار است و انتقالش به کار ديگر يعنی واداشتن او کار برای هيچ؛ ٦) «مست به سر کار آمدن»؛ ٧) «راه انداختن بازی‌های غيرمجاز بر سر پول (مثل ورق بازی)» و ٨) «قصور در رعايت مقررات کارخانه‌. اين مقررات توسط صاحب هر کارخانه يا کارگاه تدوين شده و به تأييد بازرس کارخانه ميرسد. فشرده‌ای از اين مقررات در دفاتر پرداخت چاپ شده‌اند. کارگران بايد اين مقررات را بخوانند و از مفاد آن آگاه باشند تا بتوانند قانونی بودن جريمه‌هايی که بخاطر نقض مقررات کارخانه اخذ ميشوند، کنترل کنند. اين مقررات، با قانون که برای تمام کارگاهها و کارخانه‌ها مشترک است، فرق دارند. مقررات داخلی هر کارخانه با کارخانه ديگر فرق دارد. قانون توسط تزار اما مقررات کارخانه توسط بازرس کارخانه تصويب يا لغو ميشود. از اينرو اگر اثبات شود که اين مقررات مقرراتی سرکوب کننده عليه کارگران است، الغاء آنها با شکايت به بازرس کارخانه ممکن است (در صورت امتناع بازرس از اقدام در اين جهت، ميتوان آن را به هيأت بازرسی کارخانه‌ها ارجاع داد). برای نشان دادن اهميت تمايز بين قانون و مقررات کارخانه بگذاريد مثالی بزنيم. فرض کنيم کارگری بخاطر امتناع از کار بهنگام تعطيلات يا امتناع از اضافه‌کاری به درخواست سرپرست، جريمه شود. آيا چنين جريمه‌ای مجاز است؟ برای پاسخ به اين سؤال بايد مقررات کارخانه را بدانيم. اگر چيزی درباره اجباری بودن اضافه کاری به تقاضای کارفرما گفته نشده باشد، اين جريمه غيرقانونی است. اما اگر مقررات حاکی از اين است که اضافه‌کاری و يا کار در روزهای تعطيل به تقاضای مديريت برای کارگر اجباری است، آنگاه چنين جريمه‌ای قانونی خواهد بود. به منظور يک مبارزه موفق برای الغای چنين اجباری، کارگران نبايد اعتراضشان را عليه جريمه متمرکز کنند، بلکه ميبايست خواستار اصلاح مقررات داخلی کارخانه بشوند. تمام کارگران بايد در اين مورد همدل باشند و در چنين صورتی اگر متحدانه عمل کنند، قادر خواهند بود اين نوع مقررات را لغو کنند.

٤
بالاترين حد جريمه چقدر است؟

حال ما تمام موارد قانونا مجاز جريمه کارگران را ميدانيم. بگذاريد ببينيم که قانون درباره مقدار جريمه‌ها چه ميگويد. قانون يک سطح جريمه را برای تمام کارخانه‌ها مشخص نکرده و فقط حداکثر را تعيين کرده است. اين حداکثر جريمه تحت سه عنوانی که ميتوان جريمه کرد (کار ناقص، غيبت و تخلف از نظم) به تفکيک تعيين شده است. حداکثر جريمه غيبت به اين قرار است: در موارد ساعت-کاری، حداکثر جريمه نبايد بيش از دريافتی ٦ روز کارگر باشد، (حداکثر جريمه در کل يک ماه) يعنی در طی يک ماه، جريمه جريمه بخاطر غيبت نميتواند بيش از ٦ روز دريافتی کارگر باشد[٥]. اما در مورد قطعه-کاری حداکثر جريمه بخاطر غيبت يک روبل در روز و حداکثر ٣ روبل در ماه است. بعلاوه کارگر به ازاء روزهای غيبت دستمزدی دريافت نميکند. حداکثر جريمه تخلف از نظم به ازاء هر مورد معين تخلف يک روبل است و بالأخره تا آنجا که به جريمه کار ناقص مربوط ميشود، مطلقا هيچ حداکثری در قانون مشخص نشده است. اما يک حداکثر ديگر در قانون تعيين شده است، يک حداکثر کل جريمه‌ها که مربوط به مجموع جريمه‌ها تحت هر سه عنوان غيبت، تخلف از نظم و کار ناقص، رويهمرفته است. کل اين جريمه‌ها بر روی هم «از يک سوم دريافتی ماهانه کارگر تجاوز نخواهد کرد». بعبارت ديگر اگر دريافتی (ماهانه) کارگر ١٥ روبل باشد، بر طبق قانون مقدار جريمه – در ازاء تمام تخلفات، غيبت و کار ناقص مشترکا – بيش از ٥ روبل نخواهد بود. اگر کارفرما بيش از اين مبلغ (حداکثر کل) جريمه اخذ کرده باشد، ميبايست آن را بر طبق اين ضابطه کاهش دهد. در عين حال در چنين مواردی قانون به کارفرما حق ديگری داده است، يعنی در جايی که کل جريمه‌های کارگر بيش از يک سوم دريافتی او باشد، کارفرما حق لغو قرارداد کار را دارد[٦].

بايد گفت مقررات مربوط به حد بالای جريمه‌ها برای کارگر بسيار سختگيرانه است و کارفرما به خرج کارگران حمايت ميشود. اولا، قانون سطح بسيار بالايی، يعنى تا يک سوم دريافتی کارگران را حد مجاز جريمه ميشمارد. چنين حدی وقيحانه است. اجازه بدهيد به مقايسه اين حداکثر (جريمه) با موارد مشهور جريمه‌های بويژه بزرگ بپردازيم. آقای ميکولين Mikulin بازرس کارخانه‌ها در منطقه ولاديمير (که کتابی در مورد قانون جريمه مصوّب سال ١٨٨٦ نوشته است)، درباره سطح بالای جريمه‌های کارخانه‌ها قبل از تصويب قانون صحبت ميکند. سنگين‌ترين جريمه‌ها در صنعت نساجى بوده و سنگين‌ترين جريمه‌ها در يک کارخانه نساجی به ١٠ درصد يعنی يک دهم دريافتی کارگران ميرسيده است. آقای پسکوف Peskov، بازرس ديگر کارخانه در منطقه ولاديمير در گزارشش[٧] به اين موارد جريمه‌های بسيار سنگين اشاره ميکند. سنگين‌ترين آنها ٥ روبل و ٣١ کوپِک از جمع ٣٢ روبل و ٣١ کوپِک دريافتی بوده است. اين مقدار برابر با ٤/١٦ درصد (١٦ کوپِک از هر روبل) يعنی فقط کمی کمتر از يک ششم دريافتی. اين را ديگر نه کارگران بلکه بازرس هم جريمه سنگين خوانده است. با اين وجود قانون جريمه مبلغی دو برابر سنگين‌تر را يعنی معادل يک سوم دريافتی يا ٣٣ و يک سوم کوپِک از هر روبل را مجاز دانسته است! بطور آشکار هيچ کارخانه کم و بيش معمولی چنين جريمه‌هايی را که قانون مجاز ميدارد، اخذ نکرده است. بگذاريد به آمار جريمه‌ها در کارخانه ت.اس. موروزوف نيکولسکويه قبل از اعتصاب ٧ ژانويه ١٨٨٥ نگاه کنيم. طبق شهادت شهود، جريمه‌ها در اين کارخانه سنگين‌تر از کارخانه‌های مجاورش بوده است. جريمه‌ها آنقدر وقيحانه بودند که ديگر طاقت ١١ هزار کارگر طاق شد. اشتباه نخواهد بود اگر ما اين کارخانه را نمونه جايی بگيريم که وقيحانه‌ترين جريمه‌ها اخذ ميشدند. اما جريمه‌ها در آنجا چقدر سنگين بودند؟ همانطور که پيشتر گفتيم، شورين يکی از سرکارگران کارخانه در دادگاه شهادت داد که جريمه‌ها تا نصف دريافتی ميرسيده است و در کل بين ٣٠ تا ٥٠ درصد دريافتی‌ها يعنی از از ٣٠ تا ٥٠ کوپِک از هر روبل بودند. اما اولا اين شهادت با آمار دقيق تأييد نشد و ثانيا به موارد معيّن يا يک کارگاه معيّن مربوط ميشد. با کوشش کارگران اعتصابی، برخی آمار جريمه‌ها در دادگاه خوانده شد. دريافتی (ماهانه) و جريمه ١٧ کارگر ذکر شد: کل دريافتی‌ها برابر بود با ١٧٩ روبل و ٦ کوپِک، در حالی که کل جرائم بالغ بر ٢٩ روبل و ٦٥ کوپِک ميشد، اين به معنای ١٦ کوپِک جريمه از هر روبل دريافتی کارگران است. بزرگترين جريمه از تما اين ١٧ مورد عبارت بود از ٣ روبل و ٨٥ کوپِک از ١٢ روبل و ٤٠ کوپِک دريافتی. اين مقدار برابر با سی و يک و نيم کوپِک از هر روبل دريافتی و به هر حال کمتر از حد مجاز قانونی است. به هر حال بهتر است که اين آمار را برای کل کارخانه در نظر بگيريم. جريمه‌های اخذ شده در سال ١٨٨٤ سنگين‌تر از سالهای قبل بودند و بالغ بر بيست و سه و يک چهارم کوپِک از هر روبل دريافتی ميشدند (اين بالاترين رقم بود؛ جريمه‌ها بيست و سه چهارم تا بيست و سه و يک چهارم درصد دريافتی‌ها را تشکيل ميدادند). به اين ترتيب در کارخانه‌ای که بخاطر جريمه‌های بالا و وقيحانه‌اش مشهور شد، اين جريمه‌ها به هر حال پايين‌تر از حد مجاز جريمه در قانون روسيه است!… انکار نميتوان کرد که کارگران در پناه چنين قانونی بخوبی حمايت ميشوند! کارگران اعتصابی کارخانه موروزوف خواستار آن بودند که «جريمه‌ها نبايد بيش از ٥ درصد دريافتی‌ها باشد؛ همچنين بايد به کارگر در موردی که خوب کار نميکند تذکر داده شود و (هيچ کارگری) نبايد بيش از ٢ بار در ماه احضار شود». حد مجاز قانونی جريمه را تنها ميتوان با ربح رباخواران مقايسه کرد. بندرت کارفرمايی بخود جرأت آن را خواهد داد که چنين مقدار جريمه‌ای را وصول کند؛ البته قانون اجازه ميدهد، اما کارگران اجازه نميدهند[٨].

وجه مشخصه قوانين روسيه در رابطه با حجم جريمه کارگران نه فقط سرکوبگری وقيحانه آن بلکه همچنين بيعدالتی عريان آن است. اگر جريمه بيش از حد زياد (بيش از يک سوم) باشد، کارفرما ميتواند قرارداد کار را فسخ کند؛ اما چنين حقی به کارگر داده نشده است، يعنی اين حق که اگر حجم جريمه اخذ شده از کارگر بيش از يک سوم دريافتی‌اش باشد او بتواند کارخانه را ترک کند. روشن است که قانون آنچنان دلمشغول صاحب کارخانه است که گويی جريمه تنها به خطای کارگران مربوط است. در حالی که همه واقعا ميدانند که کارخانه‌داران متناوبا بدون اينکه تقصيری متوجه کارگران باشد، مثلا بمنظور سرعت بخشيدن به کار کارگران، جريمه صادر ميکنند. قانون صرفا کارخانه‌دار را در مقابل کارگر خطاکار حمايت ميکند، اما کارگر را در مقابل ظالم‌ترين کارفرما هم حمايت نميکند. از اين رو در چنين مواردی کارگران هيچ حامی‌ای ندارند که به او روی بياورند. آنها بايد بفکر خودشان و مبارزه‌شان عليه کارفرمايان باشند.

٥
آيين دادرسی اخذ جريمه چيست؟

گفتيم که به اعتبار قانون، جريمه با «اتوريته مشخص» مدير کارخانه اخذ ميشود. قانون در رابطه با شکايت عليه موارد عملی اخذ جريمه‌ها ميگويد که: «عليه جريمه‌های اخذ شده توسط مديران از کارگران هيچ پژوهش‌خواهی وجود ندارد. اما در عين حال اگر مأموران بازرسی کارخانه‌ها از اظهارات کارگران دريابند که جريمه‌هايی مغاير با قانون اخذ شده‌اند، مدير کارخانه تحت تعقيب قرار خواهد گرفت». همانطور که ميبينيم چنين تمهيدی بسيار ناروشن و متناقض است. از يک طرف به کارگر گفته ميشود که نميتواند عليه جريمه‌های اخذ شده شکايت کند، از طرف ديگر به او گفته ميشود که ميتواند مورد جريمه «مغاير با قانون» را به بازرس «اظهار کند». هر کس با قوانين روسيه آشنا نباشد از خود ميپرسد تفاوت بين «اظهار در مورد عمل غير قانونی» و «شکايت عليه عمل غير قانونی» چيست؟ هيچ تفاوتی نيست اما هدف قانون از اين تمهيد گيج کننده بسيار روشن است: منظور قانون سلب حق کارگران در شکايت عليه جريمه غير قانونی و غير منصفانه توسط صاحبان کارخانه‌هاست. حالا اگر کارگری به بازرس در يک مورد اخذ جريمه غير قانونی شکايت کند، بازرس ميتواند بگويد که «طبق قانون، شکايت عليه جريمه مجاز نيست». چند کارگر هست که از اين دوز و کلک قانون مطلع باشد و بتواند در پاسخ بگويد: «من شکايت نميکنم، بلکه اظهار ميکنم»؟ بازرسان بمنظور کنترل رعايت شدن قوانينی که ناظر بر روابط بين کارگران و کارفرمايان هستند، گمارده شده‌اند. وظيفه بازرسان است که تمام اظهارات مربوط به عدم رعايت قانون را بشنوند. طبق مقررات (رجوع شود به دستورالعملهای مأمورين بازرسی کارخانه‌ها، مصوب وزير دارايی)، بازرس بايد حداقل يک روز در هفته به دريافت شکايات کارگران بپردازد تا توضيحات لازم را به کسانی که احتياج دارند، شفاها بدهد؛ بعلاوه اين که چنين روزهايی در هر کارخانه بايد اعلام شده باشد. بنابراين اگر کارگران قانون را بدانند و مصمم باشند که هيچ مورد نقض آن را اجازه ندهند ديگر اين دوز و کلک قانونی خنثی شده و کارگران قادر به تأمين رعايت قانون ميشود. اگر جريمه‌هايی به اشتباه اخذ شده باشند، آيا کارگران ميتوانند جريمه‌های پرداخت شده را باز پس بگيرند؟ عقل سليم البته ميگويد «آری». کارفرما مطمئنا نبايد اجازه داشته باشد که کارگری را بنادرست جريمه کند و از بازپرداخت جريمه بنادرست گرفته شده، امتناع ورزد. به هر رو چنين پيداست که وقتی اين قانون در شورای دولتی مورد بررسی بود، عمدا تصميم گرفته‌اند اين نکته را مسکوت بگذارند. اعضای شورای دولتی چنين دريافتند که دادن حق تقاضای بازپرداخت جريمه‌های اشتباه به کارگران «اهميت اين مسأله که مدير کارخانه قصد حفظ نظم در بين کارگران دارد را نزد کارگران کمرنگ ميکند». چنين است قضاوت دولتمردان نسبت به کارگران! اگر صاحب کارخانه‌ای به اشتباه کارگری را جريمه کند، نبايد حق درخواست بازپرداخت پول را به کارگر داد. اما چرا کارگر را از پولش محروم ميکنند؟ به اين خاطر که شکايت «اهميت مديران را پايين ميآورد»! يعنی «اهميت مديران» و «برقراری نظم در کارخانه‌ها» فقط بر اين اساس است که کارگران حقوق خود را ندانند و «جرأت نکنند» عليه مسئولين، اگر چه قانون‌شکنی کرده باشند، شکايت کنند! به اين خاطر است نگرانی دولتمردان ما که مبادا کارگران از اخذ متناسب جريمه‌ها سر در بياورند! کارگران ميبايست از اعضای شورای دولتی بخاطر صراحتشان در نشان دادن انتظارات ممکن کارگران از حکومت سپاسگزار باشند. کارگران بايد نشان دهند که آنها درست مانند صاحبان کارخانه‌ها بخودشان مثل انسان نگاه ميکنند و نشان دهند که قصد آن را ندارند اجازه بدهند که با آنها مثل يک گله گاو رفتار شود. از اينرو کارگران ميبايست اجازه ندهند حتی يک مورد جريمه اشتباه بدون شکايت و تقاضای خستگی ناپذير پرداخت پولهايشان – چه به بازرس و چه در صورت امتناع او به دادگاه – بگذرد. حتی اگر چيزی از بازرسان يا دادگاه نصيب کارگران نشود، تلاشهايشان به هدر نرفته است چرا که چشم کارگران را باز ميکند و به آنها نشان ميدهد که برخورد قانون با کارگران چگونه است.

باری. حالا ميدانيم که جريمه با «اتوريته» شخص مدير اخذ ميشود. اما مقدار جريمه، کارخانه به کارخانه فرق دارد (زيرا که قانون فقط حد بالای جريمه‌ها، حدی که بيش از آن نبايد اخذ شود را تعيين کرده است) و مقررات هر کارخانه نيز ميتواند متفاوت باشد. به همين خاطر قانون مقرر کرده است که تمام خطاهای قابل جريمه و ميزان جريمه هر خطا از پيش در جدول جريمه‌ها منظور شده باشد. اين جدول توسط هر کارخانه‌دار مستقلا طرح و توسط بازرس کارخانه تصويب شده است. طبق قانون، اين جدول در هر کارگاه و کارخانه ميبايست در معرض ديد عموم قرار داده شده باشد.

به منظور تأمين امکان کنترل اين که آيا جريمه‌ها بطور متناسب و در چه تعدادی اخذ شده‌اند، لازم است که تمام جريمه‌ها بدون استثناء بدقت ثبت شوند. قانون ميخواهد که جريمه در دفتر پرداخت کارگر «تا حداکثر سه روز بعد از روز اخذ جريمه‌ ثبت شود. اين گزارش ميبايست اولا عنوان اخذ جريمه (يعنی به چه خاطر جريمه شده است – بدليل کار ناقص و دقيقا کدام کار، بدليل غيبت يا به دليل نقض مقررات و دقيقا کدام بند معيّن از مقررات)، و ثانيا مقدار جريمه را نشان دهد. ثبت جريمه‌ها در دفتر پرداخت کارگران از آنرو لازم است که کارگران بتوانند بر اخذ متناسب جريمه‌ها نظارت کنند و بتوانند بموقع و درمورد هر عمل غيرقانونی شکايت کنند. بعلاوه همه جريمه‌ها ميبايست در دفتر مخصوص با صفحات شماره گذاری شده ثبت شده و در هر کارخانه نگهداری شوند تا کنترل تمامی جريمه‌ها توسط اداره بازرسی را ممکن سازد.

از آنجايی که توده کارگران نميدانند عليه صاحبان کارخانه و بازرسان چگونه و به چه کسی شکايت کنند، به اين خاطر زائد نخواهد بود چند کلمه در مورد شکايت کردن بگوييم. طبق قانون، هر شکايتی عليه هرگونه نقض قانون در کارخانه بايد نزد بازرس کارخانه بُرده شود. او ملزمّ به دريافت شکايات شفاهی و کتبی است. اگر بازرس کارخانه نتواند خواست کارگران را برآورده کند، برای اظهار بايد به بازرس مافوق رجوع کرد ک او هم ملزم است روزی را به پذيرش کارگران برای شنيدن اظهارات آنان تعيين کرده باشد. بعلاوه دفتر بازرس ارشد بايد هر روز برای افرادی که احتياج به کسب نظر، دريافت توضيحات يا ارائه اظهارات دارند، باز باشد. (رجوع شود به دستورالعملهای مأمورين بازرسی کارخانه‌ها، صفحه ١٨). شکايت عليه تصميم بازرس ميتواند به هيأت امور کارخانه‌های استان (گوبرنيا) ارائه شود[٩]. محدوده زمانی تعيين شده توسط قانون برای اين شکايات يک ماه از زمان اعلام تصميم بازرس است. بعلاوه شکايت عليه تصميمات هيأت امور کارخانه‌ها ميتواند به وزير دارايی ارائه شود. محدوده زمانی آن همان يکماه است.

همانطور که ميبينيد، قانون در بر دارنده اسامی مقامات متعددی است که ميتوان به آنها شکايت کرد. حق شکايت کردن، هم به کارگران و هم به صاحبان کارخانه‌ها داده شده است. اما مسأله اين است که اين حمايت فقط يک حمايت کاغذی است. صاحب کارخانه کاملا قادر به عرضه شکوائيه خودش است – او وقت اين کار را دارد، پول استفاده از خدمات وکلا را دارد و غيره – از اينروست که صاحبان کارخانه شکايت عليه بازرسان را واقعا بخوبی پيش ميبرند، همه راهها تا اتاق خود وزير طی ميکنند، و تا همين حالا انواع مختلف رسيدگيهای مخصوص و سفارشی به شکوائيه‌های خودشان را باب کرده و بکرسی نشانده‌اند. به هر حال تا آنجا که به کارگر مربوط ميشود، حق عرضه شکوائيه فقط روی کاغذ است. اول اينکه او وقت گشتن دور و بر بازرسان و مأموران را ندارد. او کار ميکند و بخاطر «غيبت» جريمه ميشود. بعلت نداشتن پول نميتواند از کمک وکيل استفاده کند. قانون را نميداند و بنابراين نميتواند از حق خود دفاع کند. از طرف ديگر مقامات هم نه فقط کاری برای آشنا کردن کارگران با اين قوانين نميکنند، بلکه برعکس سعی ميکنند آنرا از کارگران پنهان کنند. برای هر کسی که اينها را باور نميکند، ماده زير از دستورالعملهای مأمورين بازرسی کارخانه‌ها را نقل ميکنيم (اين دستورالعملها توسط وزير تصويب شده‌اند و حقوق و وظايف بازرسان کارخانه‌ها را توضيح ميدهند): «تمام توضيحات مربوط به موارد نقض قانون و مقررات ناشی از آن توسط بازرس کارخانه به صاحب مؤسسه صنعتی يا مدير آن، در غياب کارگران، ارائه ميشود[١٠]. بفرماييد. اين هم از اين! اگر صاحب کارخانه نقض قانون کند، بازرس نبايد جرأت کند تا در حضور کارگران از آن صحبت کند – جناب وزير ممنوع کرده‌اند! چه در اين صورت ممکن است کارگران واقعا از قانون سر در بياورند و شروع کنند که اجرای آن را بخواهند! جای تعجب نيست که مسکوسکيه ودوموستی نوشت که (عدم اجرای اين ماده) چيزی جز «فساد» نخواهد بود.

هر کارگری ميداند که شکايت‌ها، بخصوص عليه بازرس، تماما خارج از دسترس او هستند. البته ما نميخواهيم بگوييم که کارگران نبايد شکايت کنند. بعکس، هر وقت که امکانی دست ميدهد، آنها حتما بايد شکايت کنند، زيرا که فقط از اين طريق کارگران حقوق خود را ميشناسند و درمييابند که با شکايت نميتوان هيچگونه بهبود جدی و عمومی در شرايط کارگران را تأمين کرد. برای حصول اين امر تنها يک راه وجود دارد و آن هم اين است که کارگران در دفاع از حقوق خود متحد شوند، با ستمگری کارفرمايان مقابله کنند تا دستمزدهای مناسبتر و ساعات کار کمتر را بدست آورند.

٦
جريمه‌ها قانونا بايد صَرف چه بشوند؟

حال بپردازيم به آخرين سؤال در مورد جريمه. جريمه‌ها چگونه صَرف ميشوند؟ گفتيم که تا قبل از ١٨٨٦ اين پول به جيب کارخانه‌داران ميرفت. اما اين سيستم به چنان سوء استفاده‌های کلانی منتهی شد و خشم کارگران را به چنان درجه‌ای رساند که خود کارفرمايان شروع به تصديق لزوم از بين بردن آن کردند. در چندين کارخانه صَرف جريمه‌ها در راه پرداخت پاداش به کارگران بطور خودبخودی عملا آغاز شد. برای مثال در همان کارخانه موروزوف حتى قبل از اعتصاب ١٨٨٥ رسم بر اين بود که جريمه کشيدن سيگار و آوردن ودکا به کارخانه به نفع کارگران معلول صَرف ميشد و جريمه کار ناقص به کارفرما تعلق ميگرفت.

قانون جديد ١٨٨٦ اين حکم عمومی را مقرر کرد که جريمه نبايد به جيب کارفرما برود. اين قانون ميگويد که «از جريمه‌های اخذ شده از کارگران در هر کارخانه، صندوق ويژه‌ای تحت نظارت مديريت کارخانه تشکيل ميشود. پول اين صندوق با اجازه بازرس کارخانه طبق مقرراتی که توسط وزارت دارايی و با موافقت وزارت کشور منتشر شده است صرفا ميتواند برای احتياجات خود کارگران صَرف شود». بنابراين بر اساس قانون، جريمه‌ها فقط بايد برای رفع احتياجات خود کارگران مصرف شوند. جريمه، پول خود کارگران، کسری از دريافتی‌های آنهاست.

مقررات مربوط به چگونگی صَرف کردن موجودى صندوق جريمه‌ها که در قانون به آن اشاره ميشد، تنها در ١٨٩٠ (٤ دسامبر) يعنی سه سال و نيم پس از اعلام خود قانون منتشر شد. اين مقررات حاکی از اينست که جريمه‌ها عمدتا صَرف اين احتياجات کارگران ميشوند: «الف) وام بلاعوض به کارگران از کار افتاده و يا کارگرانی که بخاطر بيماری موقتا قادر به کار نيستند». در حال حاضر کارگران مصدوم معمولا بدون هيچ وسيله معيشتی بسر ميبرند. کارگران مصدوم برای اين که کارفرما را به دادگاه بکشانند معمولا به هزينه وکلايی که وکالت دعوای آنها را به عهده گرفته‌اند، زندگی ميکنند. اين وکلا هم در ازاء چندرغازی که به کارگران ميدهند، تمام خسارت تعيين شده توسط دادگاه را به چنگ ميآورند. اما اگر کارگری بخواهد خودش غرامت کوچکی از طريق دادگاه بدست آورد، حتی نخواهد توانست يک وکيل پيدا کند. در چنين مواردی بايد از پول صندوق استفاده کرد؛ اگر کارگر از صندوق جريمه‌ها وام بلاعوض بگيرد، خواهد توانست برای مدتی سر کند و از خدمات حقوقی وکيل در پيشبرد دعوايش عليه کارفرما استفاده نمايد، بی آنکه گرسنگی‌اش او را از زير چنگ کارفرما به زير چنگ وکيل براند. کارگرانی که بخاطر بيماری، شغل خود را از دست ميدهند هم بايد از طريق صندوق جريمه‌شان وام بلاعوض بگيرند[١١].

در تفسير اين مورد از مقررات، هيأت امور کارخانه‌های سنت پترزبورگ حکم کرد که اين وامهای بلاعوض بايد بر اساس گواهی دکتر پرداخت شوند و نبايد بيش از نصف دريافتی سابق کارگر باشند. در حاشيه بگوييم که هيأت امور کارخانه‌ای سنت پترزبورگ اين حکم را در نشست ٢٦ آوريل ١٨٩٥ صادر کرد. به اين ترتيب اين تفسير چهار سال و نيم پس از انتشار مقررات بعمل آمد و مقررات بنوبه خود سه سال و نيم بعد از انتشار قانون اعلام شدند. يعنی ٨ سال تمام لازم بود تا قانون تفسير مناسب خود را پيدا کند!! با اين حساب، چند سال برای اين که اين قانون را همگان بشناسند و عملا به اجرا درآيد لازم است؟

مورد دومی که از صندوق جريمه‌ها پرداخت ميشود عبارت است از: «ب) وام بلاعوض به زنان کارگری که در آخرين دوره حاملگی، ٢ هفته قبل از زايمان، دست از کار کشيده‌اند». بر طبق تفسير هيأت امور کارخانه‌های سنت پترزبورگ، اين وام فقط بايد برای ٤ هفته (دو هفته قبل و دو هفته بعد از زايمان) پرداخت شود و مبلغ آن نبايد بيش از نصف آخرين دريافتی کارگر باشد.

مورد سوم پرداخت وام عبارتست از: «ج) هنگامی که اموال کارگر در نتيجه آتش سوزی يا سانحه ديگری از بين برود و يا خسارت ببيند». طبق تفسير هيأت سنت پترزبورگ، در چنين مواردی گواهی پليس بعنوان مدرک ارائه ميشود و مقدار وام نبايد بيش از دو سوم دريافتی نيم ساله (يعنی دريافتی ٤ ماه) باشد.

چهارمين و آخرين مورد پرداخت وام عبارتست از: «د) برای کفن و دفن». طبق تفسير هيأت سنت پترزبورگ، اين وامها فقط شامل کارگرانی ميشود که در استخدام کارخانه بوده و در همان کارخانه فوت کرده باشند يا فوت والدين و فرزندان آنها. مقدار اين وام از ١٠ تا ٢٠ روبل است.

اين چهار مورد پرداخت وام بلاعوضی است که در مقررات ذکر شده‌اند. اما کارگران در موارد ديگری هم حق دريافت اين وام را دارند: مقررات حاکی از اين است که اين وامها «عمدتا» برای اين چهار مورد است. اما کارگران ميتوانند در رابطه با نيازهای ديگری جز موارد برشمرده شده وام دريافت کنند. همچنين هيأت سنت پترزبورگ در تفسير خود از مقررات مربوط به جريمه (که در تمام کارخانه‌ها نصب شده است) ميگويد که «اعطای وام در همه موارد ديگر منوط به اجازه هيأت بازرسی است»، و اضافه ميکند که اين وامها تحت هيچ شرايطی نبايد مخارج کارخانه برای مؤسسات مختلفش (مثل مدارس، بيمارستانها و غيره) و هزينه‌های ضروری (مانند حفظ و مرمّت ساختمانهايی که کارگران در آنها بسر ميبرند و کمکهای پزشکی و غيره) را کاهش دهد. اين به اين معناست که دريافت وام از صندوق جريمه‌ها شامل حال صاحب کارخانه برای تأمين هزينه‌های خودش نميشود. مصارف صندوق برای صاحب کارخانه نيست بلکه برای کارگران است. مخارج صاحب کارخانه بايد مثل سابق باقی بماند.

هيأت سنت پترزبورگ قرار ديگری وضع کرده است – «کل مبلغ وامهای مستمر پرداختی نبايد بيش از نصف مقدار جريمه واصل شده سالانه باشد». اينجا بين وامهای مستمر (که برای يک دوره زمانی معين پرداخت ميشود مثل به بيمار يا مصدوم) و وامهای يکباره (که يکبار پرداخت ميشود مثل تدفين يا مورد آتش سوزی) تفاوت قائل شده‌اند. به منظور تأمين وامهای يکباره، وامهای مستمر نبايد بيش از نصف مبلغ جريمه‌های دريافتی باشد.

چگونه ميشود از صندوق جريمه‌ها وام گرفت؟ طبق مقررات، کارگران ميبايست درخواست وام را به کارفرما بدهند که او با اجازه بازرس تصويب ميکند. اگر درخواست از جانب کارفرما رد شود بايد به بازرس شکايت کرد، او با اختيار خودش ميتواند وام را تصويب کند.

هيأت امور کارخانه‌ها ميتواند به کارفرماهاى معتمد اين اجازه را بدهد که وامهای کوچک (تا ١٥ روبل) را بدون احتياج به بازرس تصويب کنند.

مبلغ کل جريمه‌ها تا مجموع ١٠٠ روبل نزد کارفرماست و مبلغ بيشتر از آن نزد بانک نگهداری ميشود.

اگر کارخانه‌ای بسته شود، صندوق جريمه آن به صندوق مشترک کارگران منطقه منتقل ميشود. در مقررات ذکر نشده است که اين «صندوق کارگران» (که کارگران چيزی در موردش نميدانند و نميتوانند بدانند) چگونه به مصرف ميرسد. گفته شده است که اين صندوق «تا هنگام دريافت دستورالعملهای بعدی» در بانک دولتی نگهداری ميشود. وقتی در پايتخت کشور، تعيين مقررات چگونگی صَرف موجودی صندوق جريمه يک کارخانه ٨ سال طول کشيده است، با اين منوال بيش از ١٠ سال طول خواهد کشيد تا مقررات مربوط به چگونگی صَرف پولهای «صندوق عمومی کارگران منطقه» تعيين شود.

اينها هستند مقررات مربوط به چگونگی بمصرف رساندن پول جريمه‌ها. همانطور که ميبينيد وجه مشخصه اين مقررات پيچيدگی و بغرنجی‌شان است؛ بنابراين جای تعجب نيست که تا امروز کارگران حتی از موجوديت اين مقررات اطلاعی ندارند. امسال (١٨٩٥) اطلاعيه مربوط به اين مقررات در کارخانه‌های سنت پترزبورگ پخش شده است[١٢]. حال خود کارگران بايد تلاش کنند تا همه کارگران از اين مقررات آگاه شوند، بايد مطمئن شوند که همه کارگران نگرش درست نسبت به وامهای صندوق جريمه را آموخته‌اند، يعنی اين نکته که اين وامها رشوه‌گيری از کارفرما نيست، صدقه نيست، بلکه پول خود آنهاست که از کسر دريافتی‌هايشان جمع شده و تنها بايد صَرف نيازهای خود آنها بشود. کارگران کاملا محقّند که بخواهند اين پول بين خود آنها پخش شود.

در رابطه با اين مقررات اولا بايد از چگونگی اجرايشان و دردسرها و سوء‌استفاده‌هايی که بار ميآورد صحبت کنيم. ثانيا بايد ببينيم که آيا اين مقررات منصفانه هستند و آيا بقدر کافی از منافع کارگران حمايت ميکنند يا نه.

تا آنجا که به جنبه اجرايی اين مقررات برميگردد، به تفسير زير که توسط هيأت امور کارخانه‌های سنت پترزبورگ بعمل آمده اشاره ميکنيم: «هر زمانی که پولی در صندوق موجود نباشد… کارگران نميتوانند هيچگونه تقاضای وام از مديريت کارخانه بعمل آورند». بالنتيجه اين سؤال مطرح ميشود که کارگران چگونه ميتوانند بدانند که آيا پولی در صندوق جريمه موجود است يا نه، و اگر هست چه مقدار؟ هيأت امور کارخانه‌ها چنان وانمود ميکند که گويا کارگران هميشه از موجودی صندوق اطلاع دارند، در حالی که نه دردسر اين را قبول کرده است که به کارگران اجازه اطلاع از موجودی صندوقها را بدهد و نه کارخانه‌دار را موظف کرده است که ميزان موجودی صندوق را به اطلاع کارگران برساند. آيا واقعا هيأت امور کارخانه‌ها اينطور تصور ميکند که برای کارگران کافی است تا از ميزان موجودی صندوق فقط وقتی مطلع شوند که کارفرما تقاضانامه‌هايشان را به اين خاطر که پولی موجود نيست رد ميکند؟ اين شرم‌آور است. چرا که کارفرمايان با کارگران متقاضی وام به سان گدايان رفتار خواهند کرد. کارگران بايد مراقب باشند که در هر کارخانه ماهانه اطلاعيه‌ای در مورد وضعيت صندوق جريمه که نشان دهنده مقدار پول نقد موجود، ميزان وصولی ماه گذشته، مقداری که خرج شده و اين که «در چه مواردی» است، صادر شود. در غير اين صورت کارگران نخواهند دانست که چه مقدار وام ميتوانند بگيرند؛ نخواهند دانست که آيا صندوق جريمه تمام و يا فقط بخشی از خواسته‌های آنان را برآورده ميکند. اين حالت منصفانه‌ترين راه برای انتخاب اضطراری‌ترين موارد است. در برخی از سازمان‌يافته‌ترين کارخانه‌های سنت پترزبورگ به گمانم در کارخانه‌های زيمنس Siemens و هالسکه Halske و فشنگ‌سازی دولتی، مديريت خود چنين اطلاعيه‌هايی صادر کرده است. اگر هر کارگری هر زمان که با بازرس بحثی دارد دائما متوجه اين نکته باشد و به ضرورت صدور چنين اطلاعيه‌هايی اصرار بورزد، کل کارگران مطمئنا اتخاذ فراگير چنين روشی را تأمين خواهند کرد. بعلاوه برای کارگران مناسبتر خواهد بود اگر در تمام کارخانه‌ها يک فرم چاپی برای تقاضانامه‌های وام از صندوق جريمه وجود داشته باشد. چنين فرمهايی برای مثال در کارخانه‌های ولاديمير معمول شده‌اند. برای هر کارگری نوشتن تمام يک تقاضانامه کار آسانی نيست و مشکلتر از آن اين است که هر کارگری نميداند نکات لازم را چگونه بنويسد، در حالی که فرم آماده، شامل تمام اين نکات است و تنها کاری که او بايد بکند اين است که با نوشتن چند کلمه جاهای خالی را پُر کند. اگر اين فرمهای چاپی نباشد، کارگران زيادی مجبور خواهند بود برای نوشتن تقاضاهايشان به ميرزا بنويس‌ها مراجعه کنند که اين هم خرج برميدارد. البته طبق مقررات، تقاضا ميتواند شفاهی هم باشد؛ اما اولا طبق همين مقررات کارگر در هر مورد مجبور به اخذ گواهی پليس يا پزشک است (هر جا از تقاضانامه‌های فرم استفاده شده، اظهاريه تأييدی هم در خود فرم ثبت شده است)، و ثانيا هر جا تقاضا شفاهی باشد ممکن است بعضی از کارفرمايان از دادن جواب امتناع کنند، در حالی که کارفرما موظف است جواب تقاضانامه‌های کتبی را بدهد. استفاده از تقاضانامه‌های چاپی تقاضا را از آن حالت التماس و استدعایی که کارفرماها سعی ميکنند به آن بدهند درميآورد. کارخانه‌داران زيادی بويژه از اين واقعيت ناراضی‌اند که – طبق قانون – پول جريمه‌ها به جيبشان نميرود بلکه برای رفع احتياجات کارگران استفاده ميشود. به اين خاطر حيله‌ها و تدابير بسياری برای گول زدن کارگران و بازرسان کارخانه‌ها و طفره رفتن از قانون ابداع شده است. بمنظور هشدار به کارگران چند نمونه از اين تدابير را ذکر ميکنيم.

بعضی کارخانه‌داران جريمه را بشکل جريمه ثبت نميکنند، بلکه بعنوان پول پرداختی به کارگران ثبت ميکنند. کارگر يک روبل جريمه شده است، اما گزارش ثبت شده نشان ميدهد که او يک روبل دريافت کرده است. وقتی موقع دادن مزد اين يک روبل از دريافتی کارگر کسر ميشود، اين يک روبل به جيب کارفرما ميرود. اين فقط طفره رفتن از قانون نيست، اين کلک محض و کلاهبرداری است.

بعضی از کارخانه‌داران ديگر جريمه غيبت را ثبت نميکنند، در عوض تعدادی از روزهايی را که کارگر کار کرده را به حسابش نميگذارند، يعنی اگر کارگری يک روز هفته را غيبت کند، ازکار بقيه هفته نه ٥ روز بلکه ٤ روز به حسابش ميگذارند و مزد يک روز (که قرار بود جريمه غيبت باشد و به صندوق جرائم برود) به جيب کارفرما ميرود. اين هم تقلب محض است. همينجا بگوييم که اتفاقا کارگران در مقابل چنين تقلبی درميمانند. به اين خاطر که از وضعيت صندوق جريمه بيخبرند. فقط در صورتی که جزئيات امر (شامل تعداد جريمه‌های اخذ شده هفتگی از هر کارگاه کارخانه به تفکيک) ماهانه اعلام شود، کارگران ميتوانند بفهمند آيا جريمه‌ها واقعا به صندوق ريخته ميشوند يا نه. فی‌الواقع چه کس ديگری بجز خود کارگران متوجه صحت و سقم گزارشها ميشود؟ بازرسهای کارخانه؟ اما قرارست بازرس چطور فلان رقمی را که بطور تقلبی در دفتر وارد شده پيدا کند؟ آقای ميکولين بازرس کارخانه، در برخورد به چنين تقلبی اظهار ميدارد: «در تمام چنين مواردی اگر مرجع مستقيمی به شکل اعتراضات بمورد کارگران نبود، پيدا کردن سوء استفاده‌ها فوق‌العاده مشکل بود». خود بازرس هم به ناتوانيش در پيدا کردن تقلب در صورتی که کارگران به رويش انگلشت نگذاشته باشند، اذعان ميکند و کارگران نميتوانند اين کار را بکنند مگر اين که صاحبان کارخانه مجبور باشند که جريمه‌های اخذ شده را اعلام کنند.

اما همچنان برخی از کارخانه‌داران روشهای پيچيده‌تری برای فريب کارگران و طفره رفتن از قانون ابداع ميکنند، روشهای چنان زيرکانه و زيرجُلَکی که گرفتن مُچشان خيلی مشکل است. اگر صاحبان کارخانه‌های نخريسی در منطقه ولاديمير، تقاضای تأييد بازرس برای پرداخت ٢ و حتی ٣ نرخ مختلف بجای فقط يک نرخ برای هر يک از انواع نخها را کرده‌اند، در زيرنويسی در ليست نرخها عنوان شده بود که کارگرانی که نخ بی نقص توليد ميکنند، بالاترين نرخ، کارگرانی که نخهايشان نقص داشته باشد نرخ شماره ٢ و به کارگرانی که نخ معيوب توليد ميکنند پايين‌ترين نرخ تعلق ميگيرد[١٣]. روشن است که چرا چنين ترتيبات زيرکانه‌ای ابداع شده است؛ تفاوت بين بالاترين و پايين‌ترين نرخ به جيب کارخانه‌داران ميرود در حالی که اين تفاوت در واقع جريمه کار ناقص است و بنابراين بايد به صندوق جريمه ريخته شود. اين يک طفره‌رَوی آشکار از قانون، آنهم نه فقط از قانون جريمه بلکه همچنين از قانون تعيين نرخ دستمزدهاست؛ نرخهای دستمزد برای اين تصويب شده‌اند تا از تغيير دلبخواه دستمزدها توسط کارفرما ممانعت شود، در حالی که اگر نه يک بلکه چندين نرخ وجود داشته باشد، کارفرما در تعيين دستمزد آشکارا اختيار کامل پيدا کرده است.

بازرسان کارخانه‌ها چنين نرخهايی را «طفره‌رَوی آشکار از قانون» ارزيابی کرده‌اند (همه اينها به نقل از همان آقای ميکولين و از کتاب فوق الذکر است)؛ با اين وجود بازرسان خود را «کسانی ميدانستند که حق نداشتند» با «حضرات» محترم کارخانه‌دار مخالفت کنند.

٧
آيا همه کارگران مشمول قانون جريمه ميشوند؟

مثل اغلب قوانين ديگر روسيه، قوانين مربوط به جريمه هم شامل همه کارخانه‌ها نميشوند. وقتی دولت روسيه قانون وضع ميکند، هميشه از اين نگران است که مبادا عاليجنابان صاحب کارخانه را برنجاند، از اين نگران است که آن مجموعه مقررات با سوراخ و سمبه‌های زيرکانه‌شان و آن مجموعه حقوق و وظايف مقامات مسئول امور، با مجموعه ديگری از مقررات اداری (که تعداد بيشماری از آنها را داريم)، تصادم کند، با حقوق و وظايف ساير مقامات جور درنيايد، چرا که اينها بدجوری از اينکه مسئولين ديگر پا در حيطه اختياراتشان بگذارند ميرنجند، بعد بشکه‌هايی از جوهر و مرکّب و تَلهايی از کاغذ صَرف مکاتبات اداری درباره «حد و حدود اختيارات ادارات مختلف» خواهد شد. به همين دليل بندرت اتفاق ميافتد که در اين کشور قانونی برای کل روسيه، بدون استثناء، بدون اين پا آن پا کردنهای بزدلانه، بدون اجازه‌های مخصوص به وزراء و مقامات ديگر که آنها را از لزوم پيروی از قانون معاف کند، وضع شود.

همه اينها بخصوص در مورد قانون جريمه هم صادق است، قانونی که گفتيم چه نارضايتی‌هايی در بين عاليجنابان سرمايه‌دار بوجود آورده است، قانونی که فقط در زير فشار طغيانهای تهديد کننده کارگران تصويب شد.

اولا، قانون جريمه فقط شامل بخش کوچکی از روسيه ميشود[١٤]. همانطور که گفته شد، اين قانون در سوم ژوئن ١٨٨٦ تصويب شد و از اول اکتبر ١٨٨٦ به اجرا گذاشته شد، اما فقط در سه استان سنت پترزبورگ، مسکو و ولاديمير. پنج سال بعد از آن (از ١١ ژوئن ١٨٩١) استانهای ورشو و پترُکُف هم مشمول اين قانون شدند. بعد پس از گذشت سه سال ديگر، دايره شمول آن به ١٣ استان ديگر تسری داده شد (از استانهای مرکزی – تور Tver، کوستروما Kostroma، ياروسلاول Yaroslavl، نيژنی-نوگورود Nizhni-Novgorod، و ريازان Ryazan؛ از استانهای مجاور دريای بالتيک – استلند Estland و ليناند Linand؛ از استانهای غربی – گرودنو Grodno، و کييف Kiev؛ و از استانهای جنوبی – ولهينيا Volhynia، پودولسک Podolsk، خارکف Kharkov و خِرسون Kherson) – طبق قانون ١٤ مارس ١٨٩٤. در سال ١٨٩٢ شمول مقررات ناظر به جريمه به کارخانه‌های خصوصی آهنگری و معادن خصوصی هم بسط پيدا کرد.

توسعه سريع سرمايه‌داری در جنوب روسيه، و توسعه عظيم بهره‌برداری از معادن موجب تمرکز توده‌های کارگران در آن مناطق شده و دولت را مجبور به تعجيل کرده است.

دولت بنحوی آشکار در کنار گذاشتن سيستم کارخانه‌ای قديم، بسيار کُند است. و بايد توجه داشت که دولت آن سيستم را فقط در زير فشار کارگران کنار ميگذارد: رشد جنبش طبقه کارگر و اعتصابهای لهستان باعث شد که اين قوانين به استانهای ورشو و پتروکُف (شهر لودز Lodz در استان پتروکُف) هم بسط داده شوند. اعتصاب عظيم کارخانه خلودوف Khludov، يِگوريفسک اويِزد Yegoryevsk Uyezd استان ريازان، بلافاصله موجب شد که قانون شامل حال استان ريازان هم بشود. آشکارست که دولت، مادام که کارگران خودشان دخالت نکرده باشند، «خودش را واجد اين حق نميداند» که اربابان سرمايه‌دار را از حق جريمه بدون کنترل (دلبخواهی) محروم کند.

ثانيا، قوانين جريمه، مانند همه مقررات بازرسی کارخانه‌ها، مؤسسات دولتی و سلطنتی را در بر نميگيرد. کارخانه‌های دولتی رؤسای خودشان را دارند که همگی «در فکر رفاه» کارگران هستند، کسانی که قانون نميخواهد با مقررات جريمه‌ها مزاحمشان بشود. براستی چرا دولت بايد بر کار کارخانه‌های دولتی نظارت کند، در حالی که رئيس کارخانه دولتی خودش يک مقام دولتی است؟ کارگران ميتواند هر وقت از رئيس ناراضی بودند از خودش به خودش شکايت ببرند. تعجبی ندارد اگر در ميان اين مديران کارخانه‌های دولتی ميشود آدمهای مسأله سازی مثل رئيس بنادر سنت پترزبورگ، آقای ورخُفسکی را پيدا کرد.

ثالثا، مقرراتی که ميگويند موجودی صندوقهای جريمه بايد خرج خود کارگران بشود، شامل حال کارگرانی که در استخدام کارگاهها و تعميرگاههای راه‌آهن هستند نميشود، يعنی در آنجاهايی که صندوقهای پس‌انداز و بازنشستگی و همياری وجود دارد جريمه‌های وصول شده به اين صندوقها ريخته ميشود.

اما از قرار همه اين استثناها هم کمشان بوده است و بنابراين قانون مقرر کرده است که دو وزير (وزير دارايی و وزير کشور) حق دارند، از يک سو، «هر جا که واقعا لازم است، کارخانه‌های غير مهم را از تبعيت از اين مقررات معاف کنند» و از سوی ديگر، دامنه عمل اين مقررات را به مؤسسات تخصصی «مهم» گسترش بدهند.

به اين ترتيب، قانون نه فقط دست وزير را باز گذاشته است که مقررات مربوط به پولهای وصولی از جريمه را تعيين کند، بلکه بعلاوه به وزرا اختيار داده است که بعضی از صاحبان کارخانه‌ها را از تبعيت از قانون معاف کنند! چنين است ميزان ملاطفت قوانين ما نسبت به کارخانه‌داران والامقام! در يکی از تفاسيرشان از قانون، آقای وزير گفته است که او فقط آن کارخانه‌دارانی را آزاد ميگذارد که هيأت مديره کارخانه‌اش «اطمينان بدهد که صاحب بنگاه، منافع کارگران را با نديده گرفتن احکام قانونی يا اخلاقی زير پا نميگذارد». کارخانه‌داران و بازرسها چنان با هم دوست جانجانی هستند که حرف هر کدامشان برای ديگری حجت است. چرا بار صاحب کارخانه را با مقررات زائد سنگين کنيم، در حالی که خودش «اطمينان ميدهد» که منافع کارگران را زير پا نخواهد گذاشت؟ حالا اگر کارگری «با دادن اطمينان» از اينکه منافع صاحب کارخانه را زير پا نخواهد کرد، از وزير يا بازرس بخواهد که او را از رعايت مقررات معاف کنند، چه ميشود؟ چنين کارگری را به احتمال زياد ديوانه‌ای بحساب ميآورند که عقلش پاره سنگ برميدارد.

به اين ميگويند «متساوی‌الحقوق بودن» کارگران و کارخانه‌داران.

تا آنجا که به بسط مقررات جريمه به بنگاههای تخصصی مهم برميگردد، اين مقررات، تا آنجا که معلوم است، تا حال (در سال ١٨٩٣) فقط شامل حال دفاتری شده است که ماتريال بسته‌بندی را برای کارگران بافنده‌ای که در خانه‌هايشان کار ميکنند، تأمين و توزيع ميکنند. وزراء برای بسط دايره عمل مقررات جريمه هيچ عجله‌ای ندارند. تمام آن توده کارگری که کارهای کارفرما را در خانه‌هايشان انجام ميدهند، فروشگاهای بزرگ و غيره، همگی تحت همان شرايط قديم بکارشان ادامه ميدهند، بطور تمام و کمال بنده و فرمانبر کارفرمايان خودکامه و مستبد. برای اين کارگران دشوارتر است که قوايشان را متحد کنند، به توافقات و قراردادهايی منطبق بر نيازهايشان دست پيدا کنند، به مبارزه‌ای مشترک عليه ستمگرى کارفرمايان دست بزنند… به همين خاطر کسی هم به آنها توجهی نميکند.

٨
نتيجه

حال با قوانين و مقررات جريمه آشنا شده‌ايم، با اين سيستم بغايت پيچيده که کارگر را با زبان رسمی خشک و فراری دهنده‌اش ميترساند.

حالا ميتوانيم به موضوعى که در حاشيه مطرح شد برگرديم، به اينکه جريمه يکی از محصولات کاپيتاليسم است، يعنی محصول نظم اجتماعی‌ای است که مردم در آن به دو طبقه تقسيم ميشوند، مالکان زمين، ماشين آلات، کارگاهها و کارخانه‌ها، ماتريال و مواد اوليه – و کسانی که مالک هيچ چيز نيستند، کسانی که ناچارند خودشان را به سرمايه‌داران بفروشند و برای آنها کار کنند.

آيا هميشه به همين منوال بوده است؟ آيا هميشه کارگرانِ در استخدام کارفرما مجبور بوده‌اند بدليل هر نوع نقص در کار به او جريمه بپردازند؟

در بنگاههای کوچک – بعنوان مثال، در بين کارگران و استادکاران شهری – کسی کسی را جريمه نميکند. مابين کارگر و استادکار اين بيگانگی تمام و کمال وجود ندارد، آنها با هم کار و زندگی ميکنند. استادکار سوداى بکار گرفتن جريمه را هم ندارد، به اين دليل که خودش بر کار نظارت دارد و هميشه ميتواند بخواهد که چيزی که مطابق ميل او نيست تصحيح شود.

اما اين نوع بنگاهها و کارگاههای کوچک بتدريج از بين ميروند. استادکاران و صنعتکاران ماهر، و همينطور دهقانان کوچک، نميتوانند در رقابت با کارخانه‌های بزرگ و کارفرمايان بزرگ که ابزارها و ماشينهای پيشرفته بکار ميبرند و نيروی مرکب از کار توده‌های کارگر را بکار ميگيرند دوام بياورند. به همين دليل است که ميبينيم، صنعتکاران ماهر، استادکاران و دهقانان بنحو روزافزونی ورشکست ميشوند، به کارگران کارخانه تبديل ميشوند، روستاهايشان را ترک ميکنند و به شهرها روی ميآورند.

در کارخانه‌های بزرگ روابط بين کارفرما و کارگران بسيار با آنچه که در کارگاههای کوچک برقرارست فرق دارد. کارفرمايان بلحاظ ثروت و موقعيت اجتماعی چنان بالاتر از کارگرانند که دره‌ای عميق و بی‌انتها بين آنهاست، اغلب يکديگر را نميشناسند و هيچ چيز مشترکی ندارند. کارگران به هيچ وجه امکان آن را ندارند که راهی به صفوف کارفرمايان بيابند: کارگر محکوم به ماندن در فقر ابدی است، محکوم به کار برای ثروتمندانی که نميشناسدشان. حالا جای آن دو سه کارگری که در استخدام يک صاحب‌کار کوچک بودند را توده‌هايی از کارگران گرفته‌اند که از ولايات مختلف ميآيند و دائما با هم جا عوض ميکنند. بجای دستورالعملهای مجزا و تک تک از طرف استادکار، حالا مقررات عمومی وجود دارد که ابلاغ ميشود و کارگران اجبارا بايد از آنها تبعيت کنند. آن دوامی که سابقا در رابطه استادکار و کارگر وجود داشت ناپديد ميشود: ديگر صاحب‌کار اهميتی برای نگهداشتن کارگر قائل نيست، چرا که هميشه ميتواند به آسانی کارگر مناسب ديگری را در بين آنهمه کارگر بيکاری که آماده‌اند خودشان را به هر کس کرايه بدهند، پيدا کند. به اين ترتيب قدرت کارفرما بر سر کارگران بيشتر ميشود، و کارفرما از اين قدرت بيشترش استفاده ميکند، به جريمه رو ميآورد تا کارگران را به حدود تنگ کار در کارخانه مقيد کند. کارگر ناچار است به اين محدوديتهای جديد در حقوقش، و دريافتی‌هايش، تمکين کند، چرا که ديگر در مقابل کارفرما دستش به هيچ جا بند نيست.

و از ظهور جريمه بر روی کره زمين زمان زيادی هم نميگذرد – جريمه با کارخانه‌های بزرگ آمد، به همراه سرمايه‌داری در مقياس بزرگ، به همراه تقسيم تمام و کمال صاحبکاران ثروتمند و کارگران ژنده‌پوش به دو دسته کاملا جدا از هم. جريمه حاصل توسعه کامل سرمايه‌داری است، و حاصل بردگی کامل کارگر.

ديگر اينکه، توسعه کارخانه‌های بزرگ و تشديد فشار از جانب کارفرمايان نتايج ديگری را هم بدنبال آورد. کارگران، تماما بيدفاع در مقابل صاحبان کارخانه، شروع به درک اين حقيقت کردند که اگر متفرق باقی بمانند، مصيبت و فقری تمام عيار در انتظارشان است. کارگران شروع به درک اين حقيقت کردند که برای جان بدر بردن از آنچه سرمايه‌داری برای آنان تدارک ميبيند، برای نجات از فلاکتی شديدتر و مرگ از گرسنگی، فقط يک راه هست و آن اينکه قوايشان را متحد کنند، برای اينکه با کارخانه‌داران برای مزد بيشتر و شرايط بهتر زندگی بجنگند.

همه شاهد بوده‌ايم که کارخانه‌داران در دهه ١٨٨٠ عليه کارگران به چه ستمگری ننگينی متوسل شدند، چگونه از جريمه وسيله‌ای برای پايين آوردن مزد ساختند، و چطور حتی به پايين آوردن نرخها هم بسنده نکردند. ستمگری بر کارگران توسط سرمايه‌داران به اوج خودش رسيد.

اما همين ستمگری مقاومت کارگران را تحريک کرد. کارگران عليه ستمگران بپاخاستند و پيروزيهايی کسب کردند. دولتِ وحشتزده، بناچار خواستهای آنها را پذيرفت و برای تنظيم جريمه تصويب قوانينی را در دستور کار گذاشت.

اين معنايش کوتاه آمدن در مقابل کارگران بود. دولت تصور ميکرد که از طريق صدور قوانين و مقررات جريمه، از طريق دادن اعانه و وام از محل عوايد جريمه‌های وصولی، کارگران را فورا راضی ميکند و باعث ميشود که دست از امر کارگری مشترکشان، دست از مبارزه عليه کارخانه‌داران، بردارند.

اما اين اميدهای دولت، که ادای حافظ و پشتيبان کارگران را درميآورد، بيمورد است. ديديم که قانون جديد تا چه حد نسبت به کارگران ناعادلانه است، ديديم که کوتاه آمدنهای دولت در مقابل کارگران، چقدر در مقايسه با حتی خواسته‌های مطرح شده توسط اعتصابيون موروزوف، ناچيز و کوچکند؛ ديديم چطور همه جا راههای فرار از قانون برای کارخانه‌داران مترصد قانون‌شکنی باز گذاشته شده‌اند، چطور مقررات ناظر بر اعطای وام و مساعده که خودکامگی کارفرمايان را با خودکامگی مقامات اداری تکميل ميکند، بنفع کارفرمايان تنظيم شده‌اند.

وقتی اين قانون و اين مقررات به اجرا درآيند، وقتی کارگران با آنها آشنا شوند و از برخوردهايشان با مديريت بياموزند که چطور توسط قانون سرکوب ميشوند، آنوقت بيشتر و بيشتر ميفهمند که در موقعيتی وابسته قرار گرفته‌اند. ميفهمند که تنها فقر و فلاکت است که آنها را به کار برای ثروتمندان و رضايت دادن به لقمه نانی در ازای کاری طاقت‌فرسا مجبور کرده است. ميفهمند که دولت و مقاماتش در جبهه کارخانه‌داران هستند و اين که قوانين را طورى تنظيم کرده‌اند که کوبيدن کارگر براى کارفرما آسانتر بشود.

و کارگران نهايتا به اين نکته پى خواهند برد که تا وقتى وابستگى کارگران به سرمايه‌داران ادامه دارد، قانون هيچ کارى براى بهبود موقعيت آنها نخواهد کرد، چرا که قانون هميشه جانب کارفرمايان سرمايه‌دار را ميگيرد، چرا که اينان هميشه موفق ميشوند حيله و ترفندى براى طفره رفتن از رعايت قانون پيدا کنند.

وقتى کارگران اينها را بفهمند، اين را هم خواهند ديد که تنها يک راه دفاع از خود برايشان باقى است، آنهم اتحاد با همه قوا در مبارزه عليه کارخانه‌داران و اَعمال ناعادلانه‌اى است که قانون هم بر آنها صحه گذاشته است.

زيرنويسها

[١]کارفرما و حاميان آنها هميشه فکر ميکنند که اگر کارگران شروع به فکر کردن درباره شرايطشان بکنند، شروع به مبارزه برای حقوقشان بکنند و برای مقاومت در برابر اَعمال ننگين و ستمگری کارفرماها دست بدست هم بدهند، اينها چيزی جز «فساد» نيست. واضح است که اين بنفع کارفرمايان است اگر کارگران به شرايطشان فکر نکنند و هيچ درکی از حق و حقوق خودشان نداشته باشند.—لنين

[٢]يک چنين جريمه‌ای در سنت پترزبورگ توسط ورخفسکی Verkhovsky، رئيس بندر که بخاطر ستمگريش نسبت به کارگران مشهور است از کارگران اخذ شد. ورخفسکی بعد از يک اعتصاب، پول تمام لامپهای شکسته را از دريافتی کارگران کسر کرد. اين کسر دستمزد کارگران درست مانند جريمه کردن آنها غيرقانونی بود.—لنين

[٣]به استثنای مورد «آتش سوزی» که اين مورد در قانون مربوط به احضار متهمان ذکر نشده است.—لنين

[٤]بايد خاطرنشان کرد که در آن هنگام (سالهای ٨٥-١٨٨٤) موارد توقف کار در کارخانه بدون آنکه خطايی از جانب کارگران صورت گرفته باشد، متعدد بود، چرا که دوره دوره بحران صنعتی و تجاری بود. کارخانه‌داران که نميخواستند محصولات انبار شده را دور بريزند، کوشيدند تا سطح توليد را پايين بياورند. فی‌المثل کارخانه وُزنه‌سنسکويه Voznesenskoye (در ايالت مسکو نزديک ايستگاه تاليتسا Talitsa در مسير راه آهن مسکو-ياروسلاول) در دسامبر ١٨٨٤ کار را به ٤ روز در هفته تقليل داد. کارگران که قطعه-کار بودند، در برابر اين تصميم دست به اعتصاب زدند که در آغاز ژانويه ١٨٨٥ با عقب‌نشينی کارفرما بپايان رسيد.—لنين

[٥]در مورد ساعت-کاری حداکثر جريمه به ازاء يک روز غيبت تعيين نشده است. «مطابق دستمزد کارگر» اين همه آن چيزی است که قانون ميگويد. همانگونه که خواهيم ديد اندازه دقيق هر جريمه را در تابلوی جريمه‌های هر کارخانه ميتوان يافت.—لنين

[٦]کارگری که به فسخ اين قرارداد معترض است ميتواند به دادگاه شکايت کند، اما فرصت تسليم شکايتش به دادگاه بسيار کوتاه يعنی يک ماه است (که البته اين يک ماه از اولين روز اخراج آغاز ميشود).—لنين

[٧]اولين گزارش متعلق به سال ١٨٨٥ است. تنها اولين گزارشهای مربوط به بازرسی کارخانه‌ها بچاپ رسيدند و حکومت بلافاصله چاپ گزارشهای ديگر را متوقف کرد.—لنين

[٨]از ذکر اين نکته نميشود صرفنظر کرد که آقای ميخائيلوفسکی Mikhailovsky رئيس سابق بارزسان کارخانه‌های منطقه سنت پترزبورگ، بنظرش کاملا معقول و درست آمده است که اين قانون را «رفرمی حقيقتا انساندوستانه» بداند که «موجب افتخار عظيم دولت سلطنتی روسيه در دلسوزی بحال طبقات کارگر ميشود». (اين نظر را ايشان در کتاب صنايع توليدی روسيه که توسط دولت روسيه بمنظور عرضه در نمايشگاه جهانی شيکاگو در سال ١٨٩٣ منتشر شده، بيان کرده است). اين است معنی دلسوزی دولت روسيه!!! قبل از تصويب اين قانون، وقتی که اصلا هيچ قانونی در اين مورد وجود نداشت، کارفرمايان مالدوست و حريصی وجود داشتند که ٢٣ کوپِک از هر روبل دستمزد کارگر را بجيب ميزدند. اما قانون دلسوز بحال کارگران ميگويد: بيشتر از ٣٣ و يک سوم کوپِک از هر روبل را نگيريد! اما اکنون ٣٣ کوپِک بدون آن يک سوم، بحکم قانون قابل وصول است. الحق که رفرم انساندوستانه به اين ميگويند!—لنين

[٩]هيأت امور کارخانه‌ها مرکب از چه کسانی است؟ فرماندار، دادستان، رئيس اداره پليس، بازرس کارخانه و ٢ کارخانه‌دار. اگر دست ما بود رئيس زندان و افسر فرمانده قزاقها را هم به اين ليست اضافه ميکرديم تا تمام مقامات کاربدست در «دلسوزی حکومت امپراتوری روس نسبت به طبقات کارگر» را يکجا با هم داشته باشيم.—لنين

[١٠]ماده ٢٦ دستورالعملهای بازرسان کارخانه‌ها.—لنين

[١١]بديهی است که دريافت وام از صندوق جريمه‌ها، کارگر را از حق دريافت خسارت از کارفرما در مواردی مانند مصدوم شدن محروم نميکند.—لنين

[١٢]به اين ترتيب در سنت پترزبورگ تنها در سال ١٨٩٥ است که قدمهای لازم برای کاربست قانون ١٨٨٦ جريمه‌ها برداشته شد. در حالی که آقای ميخائيلوفسکی سربازرسی که پيشتر از او ياد کرديم، در سال ١٨٩٣ گفته بود که قانون ١٨٨٦ «هم اکنون با وسواس تمام به اجراء درآمده است». اين نمونه کوچک نشان ميدهد که کتاب آقای سربازرس کارخانه‌ها، که به قصد آشنا کردن آمريکايی‌ها با سيستم کارخانه‌های روسيه نوشته شده است، حاوی چه دروغهای بيشرمانه‌ای است.—لنين

[١٣]چنين نرخهايی در بعضی از کارخانه‌های سنت پترزبورگ هم رايج است. مثلا گفته شده است که کارگر به ازاء فلان مقدار نخ، از ٢٠ تا ٥٠ کوپِک ميگيرد.—لنين

[١٤]اين قانون بخشی است از به اصطلاح «مقررات ويژه ناظر بر روابط فی مابين کارخانه‌داران و کارگران». اين «مقررات ويژه» فقط «مناطقی را که در آنها صنايع کارخانه‌ای بنحو مشهودی توسعه يافته است» در بر ميگيرد، که در ادامه اين نوشته به آن ميپردازيم.—لنين

[*]جزوه توضيح قانون جريمه تحميل شده به کارگران کارخانه‌ها را لنين در پاييز ١٨٩٥ نوشت [در ٢٥ سالگى]. اين جزوه در دسامبر همان سال در ٣ هزار نسخه در چاپخانه لاهتا در سنت پترزبورگ بچاپ رسيد. اين چاپخانه يک چاپخانه غيرقانونی متعلق به گروه نارودنايا وُليا بود، که در آن زمان با ليگ سنت پترزبورگ برای رهايی طبقه کارگر رابطه برقرار کرده بود، و نشريات آنها را چاپ ميکرد. نسخه اوريژينال اين جزوه، مثل بقيه نوشته‌ها، پس از حروفچينی سوزانده شد.— ه.ت.

تصميم
(نمايشنامۀ آموزشی)
١٩٣٠

شخصيت ھا
چھار شورشگر که پی در پی در نقش ھای زير را بازی می کنند :
رفيق جوان
مدير خانۀ حزب
دو باربر
نگھبان
دو کارگر پارچه بافی
پليس
تاجر
گروه نظارت

گروه نظارت :
نزديک شويد! کار شما سرانجام به ثمر رسيد، باز ھم يک کشور ديگرجايی که انقلاب به پيش می رود و جايی که صفوف  مبارزان آرايش منظمی دارد. ما با شما موافق ھستيم.
چھار مبلغ انقلابی : صبر کنيد، بايد در مورد رويدادی خاص به شما گزارش دھيم! بايد از مرگ يک رفيق با شما حرف بزنيم.
گروه نظارت :
چه کسی او را کشته است؟
چھار مبلغ انقلابی : خود ما او را کشتيم. او را تيرباران کرديم و در چاھی از آھک انداختيم.
گروه نظارت : او را تيرباران کرديد : مگر چه کرده بود که سزاوار چنين مرگی باشد؟چھار مبلغ انقلابی : غالبا کاری را که بايد انجام دھد، انجام می داد، ولی گاھی اوقات دست به کارھايی می زد که نبايد، و سرانجام جنبش را به مخاطره انداخته بود. خواست او ھمان چيزی بود که می بايد، ولی کاری می کرد که نمی بايد. ما می خواھيم که شما داوری کنيد.
گروه نظارت : به ما بگوييد که چه گذشته است و چرا، سپس داوری ما را خواھيد دانست.
چھار مبلغ انقلابی : ما داوری شما را خواھيم دانست.
١
آموزش کلاسيک ھا.
چھار انقلابی : ما به عنوان مبلغ از مسکو آمده بوديم، بايد به شھر موکدن می رفتيم تا با تبليغاتمان در کارخانه ھا از حزب چينی پشتيبانی کنيم. ما بايد به خانۀ حزب، در آخرين قرارگاه پيش از مرز می رفتيم، و از آن جا يک راھنما درخواست می کرديم که راه رابه ما نشان دھد. در آن جا، يک رفيق جوان به استقبال ما آمد و ما دربارۀ مأموريتمان با او حرف زديم. اين گفتگو را در اين جا بازگويی می کنيم.
(توضيح صحنه : سه نفر از آنھا به یک سو و یک نفر به سوی دیگر از یکدیگر فاصله می گيرند. یکی از چھار نفر نقش رفيق جوان را بازی می کند).
رفيق جوان : من منشی خانۀ حزب در آخرين قرارگاه پيش از مرز ھستم. قلب من برای انقلاب می تپد. ديدن بی عدالتی ھا مرا به صفوف مبارزان پيوند زد. انسان بايد به ياری انسان بيايد. من طرفدار آزادی ھستم. به بشريت اعتقاد دارم. و تصميمات حزب کمونيست را که عليه استثمار و ناآگاھی، برای جامعۀ بی طبقه مبارزه می کند، تأييد می کنم.
سه مبلغ انقلابی : ما از مسکو آمده ايم.
رفيق جوان : ما منتظر شما بوديم
سه مبلغ انقلابی : چرا؟
رفيق جوان : ما درجا می زنيم. ھرج و مرج و قحطی، نان به اندازۀ کافی نيست ومبارزه بسيار. خيلی ھا با شھامت ھستند ولی سواد خواندن ندارند. ماشين ھا اندک ھستند،و ھيچ کس نيست که بتواند با آنھا کار کند. لوکوموتيوھای ما از کار افتاده اند. آيا شما باخودتان لوکوموتيو آورده ايد؟
سه مبلغ انقلابی : نه.
رفيق جوان : آيا تراکتور آورده ايد؟
سه مبلغ انقلابی : نه.
رفيق جوان : دھقانان ما ھنوز خودشان را به خيش ھای چوبی قديمی می بندند. علاوه بر اين ما ھيچ چيزی برای کاشتن نداريم. آيا شما با خودتان دانه آورده ايد؟
سه مبلغ انقلابی : نه.
رفيق جوان : مھمات و مسلسل با خودتان آورده ايد؟
سه مبلغ انقلابی : نه.
رفيق جوان : اين جا ما تنھا دو نفر ھستيم که از انقلاب دفاع می کنيم. شما مطمئنا ازکميتۀ مرکزی نامه ای برای ما آورده ايد که به ما بگويد چه کار بايد بکنيم؟
سه مبلغ انقلابی : نه.
رفيق جوان : پس، شما ھستيد که به ما کمک می کنيد؟
سه مبلغ انقلابی : نه.
رفيق جوان : شبانه روز بی آن که لباس ھايمان را از تنمان بيرون بياوريم، عليه گرسنگی و خستگی مبارزه می کنيم و ضد انقلاب دائما حمله می کند. و شما نيز ھيچ چيزی برای ما نياورده ايد.
سه مبلغ انقلابی : ھمين طور است، برای شما ھيچ چيزی نياورده ايم. ولی، برای آن سوی مرز، در موکدن، برای کارگرانی چينی آموزه ھای کلاسيک ھا و مربی آورده ايم الفبای کمونيسم، برای آنھايی که در ناآگاھی به سر می برند، شناخت برای درک شرايط، برای ستم ديدگان آگاھی طبقاتی، و برای آنھايی که آگاھی طبقاتی دارند، تجربۀ انقلابی آورده ايم. ولی از شما می خواھيم که اتوموبيل و راھنما در اختيار ما بگذاريد. رفيق جوان : پس من سؤالات بی موردی مطرح کرده بودم؟
سه مبلغ انقلابی : نه، پرسش خوب بھترين پاسخ را در پی خواھد داشت. می بينيم که حداکثر را از شما خواسته اند، ولی حالا باز ھم بيشتر از شما خواسته می شود : يکی از شما بايد ما را به موکدن ھدايت کند.
رفيق جوان : پس من کار در اين قرارگاه را که برای دو نفر نيز خيلی سنگين بود، ترک می کنم، و از اين پس بايد تنھا يک نفر آن را اداره کند، و شما راھم راھی خواھم کرد. با تبليغ برای آموزه ھای کلاسيک کمونيسم به پيش خواھيم رفت : انقلاب جھانی.
گروه نظارت :
ستايش اتحاد جماھير شوروی سوسياليستی
چنين بود که جھان برآن شد
تا ما را شکست دھند
ولی اميد تمام ستم ديده گان جھان
بر ميز خالی ما نشست
با اندکی آب خشنود است.
و علم
پشت در از پاشنه درآمده
مھمانان را با صدايی روشن آموزش می داد،
اگر در از پانشه در آيد،
ما را از فاصله ھای دور خواھند ديد:
آنھا که نه سرما و نه گرسنگی از پايشان نمی اندازد
خستگی ناپذير به سرنوشت جھان می انديشند.
چھار مبلغ انقلابی : چنين بود که رفيق جوان در قرارگاه مرزی با مأموريت ما موافق بود و ما چھار مرد و يک زن، به ملاقات رھبر خانۀ حزب رفتيم.
٢
حذف
چھار مبلغ انقلابی : ولی کار در موکدن مخفيانه بود، به ھمين علت می بايستی که پيش از عبور از مرز، صورتمان را حذف می کرديم. رفيق جوان موافق بود. ما اين صحنه را دوباره بازی می کنيم و به شما نشان می دھيم.(یکی از چھار مبلغ انقلابی نقش رھبر خانۀ حزب را بازی می کند) رھبر خانۀ حزب : من رھبر خانۀ حزب ھستم. من موافق ھستم که رفيق من که در آخرين قرارگاه پيش از مرز کار می کند، برای راھنمايی شما را ھم راھی کند. ولی درکارخانه ھای موکدن خيلی آشوب به پا شده، و در حال حاضر تمام جھان به اين شھر چشم دوخته اند، برای اين که ببينند آيا يکی از ما از آلونک ھای کارگران چينی بيرون می آيد يا نه، و خبردار شده ام که کشتی ھای توپدار در رودخانه ھا لنگر انداخته اند و قطارھای زرھی در دامنه ھا روی ريل ھا آماده اند تا به محض شناسايی کردن يکی از ما حمله کنند. در نتيجه، به رفقا يادآوری می کنم که خودشان را در مرز به عنوان اھالی چين معرفی کنند (به مبلغان انقلابی)ھيچ کس نبايد شما را ببيند. دو مبلغ انقلابی : ھيچکس ما را نخواھد دید.
رھبر خانۀ حزب : اگر یکی از شما زخمی شد، نباید او را پيدا کنند.
دو مبلغ انقلابی : او را پيدا نخواھند کرد
رھبر خانۀ حزب : به اين ترتيب، شما آمادۀ مرگ ھستيد و آماده ھستيد که جسد را ناپديد
سازيد؟
دو مبلغ انقلابی : آری
رھبر خانۀ حزب : در اين صورت، شما ديگر خودتان نيستيد، تو ديگر کارل اشميت اھل برلن نيستی، تو نيز ديگر پيوتر ساويچ اھل مسکو نيستی : از اين پس، شما ھمگی، بی نام خواھيد بود و بی مادر، صفحات سفيدی که انقلاب رھنمودھايش را بر آن می نويسد.
دو مبلغ انقلابی : آری
رھبر خانۀ حزب : (به آنھا نقاب می دھد، آنھا نيز نقاب ھا را می گيرند وصورتشان را با آن می پوشانند)در اين صورت، از ھم اکنون، شما ديگر بی چھره نيستيد، ولی از ھم اکنون، و بی گمان تا ناپديدشدنتان، کارگر ھستيد، مبارز، چينی ھايی که از مادر چينی به دنيا آمده اند، با پوست زرد و به زبان چينی حرف می زنيد، حتی در خواب و ھذيان تب آلود، ھمگی ناشناس ھستيد.
دو مبلغ انقلابی : آری
رھبر خانۀ حزب : برای پيروزی کمونيسم، اتحاد برای حرکت به سوی توده ھایپرولتاريای تمام کشورھا، شما به تغيير جھان از راه انقلاب، آری گفتيد. دو مبلغ انقلابی : آری. چنين بود که رفيق جوان نشان داد که با حذف چھره اش موافق است.
گروه نظارت :
آن که برای کمونيسم مبارزه می کند
بايد آگاھانه مبارزه کند و بايد آگاھانه مبارزه نکند
حقيقت را بگويد و حقيقت را نگويد
فرمانبرداری کند و فرمانبرداری نکند
به قولش وفادار باشد و به قولش وفادار نباشد
خطر را بپذيرد و از خطر اجتناب کند
قابل شناسايی باشد و قابل شناسايی نباشد.
آن که برای کمونيسم مبارزه می کند
از تمام نيکمندی ھای عالم تنھا يک نيکمندی بارز دارد :
مبارزه برای کمونيسم.
چھار مبلغ انقلابی : چھار مرد و يک زن، مثل چينی ھا به موکدن رفتيم تا آموزش دھيم و از حزب چينی پشتيبانی کنيم، و به کارگرانی چينی آموزه ھای کلاسيک ھا و الفبای کمونيسم، و برای آنھايی که در ناآگاھی به سر می برند، شناخت برای درک شرايطشان را بياموزيم، برای ستم ديدگان آگاھی طبقاتی، و برای آنھايی که آگاھی طبقاتی دارند، تجربۀ انقلابی.
گروه نظارت :
ستايش از کار مخفيانه
اين است زيبايی
سخن گفتن در مبارزۀ طبقاتی.
فراخواندن توده ھا به مبارزه، با صدايی توانا و روشن
لگد کوب کردن ستم گران، آزاد سازی ستم ديدگان.
چنين سخنانی سخت و ضروری و انباشته از وظايف روزمره است
و با تأکيد در خفا درھم تنيده می شود
شبکۀ حزب زير تھديد تنفگ کارفرما :
گفتن، ولی
با پنھان نگھداشتن آن که می گويد
شکست دادن، ولی
با پنھان ساختن پيروزمند.
مردن، ولی
با پنھان ساختن مرده.
برای شکوه و افتخار، چه کسی دست به کارھای عظيم نخواھد زد، ولی چه کسی چنين راھی را برای به فراموشی سپردن برمی گزيند؟ با اين وجود فرد بی نوا شکوه و افتخار را به ميز خالی خود دعوت می کند، از آلونکی تنگ و در و ديواری در حال فرو ريختن، شکوه و افتخاری اجتناب ناپذير سر بر می آورد.
و شکوه و افتخار بيھوده جستجو می کند
آفرينشگران کارھای عظيم.
برای لحظه ای از تاريکی بيرون بياييد
شما، افراد ناشناس، با صورت ھای نقاب زده، و سپاسگذاری ما را بپذيريد.
چھار مبلغ انقلابی : در موکدن، بين کارگران تبليغ کرديم. برای گرسنگان نان نداشتيم، ولی برای آنھايی که نمی دانستند آگاھی به ھمراه آورده بوديم و به ھمچنين از ريشه ھای عميق فقر با آنھا حرف زديم، فقر را از بين نبرديم، بلکه دربارۀ ضرورت حذف ريشه ھای عميق فقر حرف زديم.
٣
سنگ
چھار مبلغ انقلابی : در نخستين وھله، به پائين شھر رفتيم. در آن جا، از ساحل رودخانه، کول برھا يک کشتی را با طناب می کشيدند. ولی زمين لغزنده بود. وقتی يکی از آنھا لغزيد و به زمين افتاد، نگھبان کول بران به سوی مردی که به زمين افتاده بود رفت و او را به باد کتک گرفت، ما به رفيق جوان گفتيم : در پی آنھا برو و بين آنھا تبليغ کن. به آنھا بگو که در تين-تسين کفش ھای مخصوص کول برھا را ديده ای که با پاشنه و کف چوبی مخصوص مانع لغزيدن می شود. سعی کن آنھا را وادار کنی که از اين نوع کفش ھا برای کارشان مطالبه کنند. ولی در دام ترحم نيافت! و از او پرسيديم : آيا تو موافق ھستی، و او موافق بود، و با شتاب رفت، ولی خيلی زود احساس ترحم بر او چيره شد. اين صحنه را به شما نشان خواھيم داد.(دو مبلغ انقلابی نقش کول برھا را بازی می کنند، طنابی را به یک ستون گره زدند و آن را بر دوشھایشان گذاشتند، یکی از آنھا نقش رفيق جوان را بازی می کند و یکی دیگر نقش نگھبان کول بران را به عھده می گيرد.)
نگھبان کول بران : من نگھبان کوربران ھستم. پيش از فرا رسيدن شب، بار برنج بايد به موکدن برسد.
دو کول بر : ما کول بر ھستيم و کشتی را با طناب به بالای رودخانه می کشيم.
آواز طناب اندازان کشتی برنج
شھر در بالای رودخانه،
منتظر مشتی برنج است،
ولی کشتی سنگين است و بايد آن را با طناب روی دوشھايمان به سوی بالا حمل کنيم
و جريان آب به سوی پائين در حرکت است.
بکش کول بر، محکمتر بکش
گرسنگان فرياد می کشند.
روی کول بری که کنار تو طناب می کشد تکيه نکن.
رفيق جوان : زيبايی آواز اين مردان که عذاب کارشان را با آن تسکين می بخشند،
شگفت انگيز است.
نگھبان کول بران : محکمتر بکش کول بر.
کول بران : شب نزديک می شود. پناه گاه برای آخرين سگ ھا ھم خيلی تنگ است
قيمتش ھم معادل يک نيمه مشت برنج است.
ولی رودخانه لغزنده است
اين طوری پيش نمی رويم.
بکش، کول بر، محکمتر بکش
گرسنگان فرياد می کشند.
روی کول بری که کنار تو طناب می کشد تکيه نکن.
(یکی از کول بران می لغزد و به زمين می افتد) : ديگر نمی توانم.
کول بران، (ایستاده زیر ضربات تازیانه تا وقتی که رفيقشان برخيزد، آواز
می خوانند):
بيش از ما، طنابی که دوش ھای ما را اره می کند دوام خواھد آورد.
تازيانۀ نگھبان
چھار نسل را پشت سر گذاشته است.
ما آخرين نسل نخواھيم بود.
بکش کول بر، محکم تر بکش
گرسنگان فرياد می کشند.
بکش بی آن که روی کول بر کنار دستی ات تکيه کنی.
رفيق جوان : بی ترحم نگاه کردن به اين مردان چقدر سخت است. (به نگھبان)مگرنمی بينی که زمين لغزنده است؟
نگھبان کول برھا : زمين چی چيه؟
رفيق جوان : خيلی لغزنده است.
نگھبان کول برھا : چی؟ می خواھی بگويی که ساحل لغزنده است و نمی شود کشتی حامل برنج را کشيد؟
رفيق جوان : آری ھمين طور است
نگھبان کول برھا : در نتيجه تو فکر می کنی که موکدن نيازی به برنج ندارد؟
رفيق جوان : وقتی مردان به زمين می افتند، نمی توانند کشتی را بکشند.
نگھبان کول برھا : منظورت اين است که بايد از اين جا تا موکدن زير پای ھر کدامشان يک سنگ بگذارم؟
رفيق جوان : نمی دانم تو چه کار بايد بکنی، ولی می دانم که آنھا چه کار بايد بکنند. فکر نکنيد آن چه که طی دو ھزار سال امکان ناپذير بوده، برای ھميشه امکان ناپذير خواھد ماند. در تين-تسين طناب اندازانی را ديدم که کفش ھايی با پاشنه و کف چوبی به پا داشتند و نمی لغزيدند. برای به پا کردن چنين کفش ھايی، ھمگی با ھم درخواست کرده بودند و آن را به دست آوردند. پس ھمگی با ھم درخواست کنيد که از اين نوع کفش ھابه شما بدھند!
کول بران : واقعا ھمين طور است، بی آن که اين نوع کفش ھا را به پا داشته باشيم،کشيدن کشتی امکان ناپذير است.
نگھبان کول بران : ولی برنج بايد امشب به شھر برسد.(آنھا را با تازیانه می زند، آنھا کشتی را می کشند).
کول بران :
پدران ما از دھانۀ رودخانه کشتی را روی دوش ھايشان با طناب کمی به طرف بالا کشيدند، فرزندان ما به سرچشمه خواھند رسيد. ما بين راه ھستيم.
بکش کول بر، محکمتر بکش
گرسنگان فرياد می کشند
روی کول بری که کنار تو طناب می کشد تکيه نکن.
(کول بری که پيش از این به زمين افتاده بود، دوباره می افتد).
کول بر : کمکم کنيد!
رفيق جوان : آيا تو ديگر انسان نيستی؟ بيا، ببين من اين سنگ را در گل می گذارم (بهکول بر می گوید)و حالا می توانی روی آن راه بروی!
نگھبان کول بران : بسيار خوب. کفش ھای تين- تسو به چه کار می آيد؟ ترجيح می دھم که رفيق شما با قلب بزرگش کنار شما راه برود و زير پای آن طناب اندازی که می لغزدسنگ بگذارد.
کول بران : برنجی که در اين کشتی حمل می شود، دھقانی آن را درو کرده،
و به خاطر آن چند سکه مزد گرفته است، ولی ما
بازھم کمتر از او مزد می گيريم. گاو از اين ھم گرانتر تمام می شود.
(یکی از کول بران به زمين می افتد، و رفيق جوان جلوی پای او سنگ می گذارد، کول بر از زمين برمی خيزد).
بکش، کول بر، محکمتر بکش
گرسنگان فرياد می کشند
روی کول بری که کنار تو طناب می کشد تکيه نکن.
وقتی برنج به شھر رسيد
و اگر کودکان بپرسند : چه کسی کشتی به اين سنگينی را کشيده است، به آنھا خواھند
گفت : کشتی را تا اين جا کشيده اند.
(یکی از کول بران به زمين می افتد، و رفيق جوان جلوی پای او سنگ
می گذارد، کول بر از زمين برمی خيزد).
بکش، کول بر، محکمتر بکش
گرسنگان فرياد می کشند
روی کول بری که کنار تو طناب می کشد تکيه نکن.
برنج پائين به برنج خورھای بالا خواھد رسيد.
آنھايی که کشتی برنج را روی دوش ھايشان کشيده اند
برنج نخورده اند.
(یکی از کول بران به زمين می افتد، و رفيق جوان جلوی پای او سنگ
می گذارد، کول بر از زمين برمی خيزد).
رفيق جوان : من ديگر نمی توانم، بايد کفش چوبی درخواست کنيد.
کول بر : ديوانه است، ھيچ کس او را جدی نمی گيرد.
نگھبان کول بران : نه، يکی از آنھايی است که برای تحريک مردم آمده اند. او را بگيريد بزنيد!
چھار مبلغ انقلابی : و فورا او را زدند، طی دو روز در تعقيبش بودند، و سرانجام به مارسيد، و با او ھمۀ ما در سر تا سر موکدن تحت تعقيب بوديم، يک ھفتۀ تمام و نمی توانستيم خودمان را در پائين شھر نشان دھيم.
گفتگو
گروه ھم سرياران و داوران :
ولی آيا عادلانه نيست که از ضعيف
در ھر جايی که او را ديديم پشتيبانی کنيم؟
او که در کار روزمره، استثمار می شود
و از شرايط ستم می بيند؟
چھار مبلغ انقلابی : به او کمک نکرد، ولی مانع تبليغ ما در پائين شھر شد.
ھم سرايان :
ما موافق ھستيم.
چھار مبلغ انقلابی : رفيق جوان اعتراف کرد که احساسات بر خرد او چيره شده بود. ولی ما او را با سخنان رفيق لنين پشتيبانی کرديم :
ھم سرايان :
با ھوش بودن، به معنای مبرا بودن از اشتباه نيست.
با ھوش بودن، يعنی تصحيح کردن فوری اشتباھات.
۴
عدالت.
چھار مبلغ انقلابی : ما در کارخانه ھا نخستين سلول ھا را تشکيل داديم و نخستين مسئولان را آموزش داديم، و در مدرسۀ حزب به کار گماشتيم. ما به آنھا آموختيم که چگونه ادبيات ممنوعه توليد کنند. ولی بعد در کارخانۀ پارچه بافی کارکرديم، و وقتی حقوق ھا را کاھش دادند، بخشی از کارگران دست به اعتصاب زدند. ولی چون که بخش ديگر کارگران به کار ادامه دادند، اعتصاب به سازش کشيده شد، ما به رفيق جوان گفتيم:جلوی در کارخانه اعلاميه پخش کن. گفتگويمان را با او در اين جا نشان می دھيم.
سه مبلغ انقلابی : در مأموريتی که برای تبليغ بين کول بران کشتی برنج به تو واگذار کرديم، ناموفق بودی.
رفيق جوان : آری
سه مبلغ انقلابی : آيا از آن مأموريت درسی آموختی؟
رفيق جوان : آری
سه مبلغ انقلابی : آيا اين بار طی اعتصاب به خوبی ازعھده برخواھی آمد؟
رفيق جوان : آری
(دو مبلغ انقلابی نقش کارگران را بازی می کنند، و سومی نقش پليس را به عھده می گيرد).
دو کارگر : ما کارگران کارخانۀ پارچه بافی ھستيم.
پليس : من پليس ھستم، و از افرادی که در قدرت ھستند حقوق می گيرم تا ناراضيان را سرکوب کنم.
ھم سرايان و داوران :
با ما بيا رفيق! خطر کن
اين پولی که پشيزی نيست،
جايی که تو می خوابی، و جايی که باران می بارد،
و اين کاری که فردا از دست خواھی داد!
بيا در خيابان! مبارزه کن!
وقت انتظار کشيدن نيست!
با کمک کردن به ما، به خودت کمک کن : به کار اتحاد بپرداز!
رفيق جوان :
آن چه را که داری رھا کن رفيق!
تو ھيچ چيزی برای ازدست دادن نداری.
ھم سرايان و داوران : با ما بيا رفيق، و در مقابل تنفگ ھا حقوقت را مطالبه کن!
اگر می دانی که چيزی برای از دست دادن نداری
پليس ھايشان به اندازۀ کافی تفنگ ندارند!
بيا در خيابان! مبارزه کن!
زمان انتظار ديگر به پايان رسيده است!
با کمک کردن به ما، به خودت کمک کن : به کار اتحاد بپرداز!
دو کارگر : در پايان کار روزانه در کارخانه، به خانه ھايمان باز می گرديم، حقوق ھای ما کاھش پيدا کرده و نمی دانيم چه کار بايد بکنيم، به کار کردن ادامه می دھيم.
رفيق جوان،( اعلاميه ای به یکی از کارگران می دھد، دیگری ھيچ واکنشی نشان نمی دھد): بخوان و آن را به ديگران رد کن. وقتی آن را خواندی، خواھی دانست که چه کار بايد بکنی(کارگری اولی اعلاميه را می گيرد و به راھش ادامه می دھد).
پليس(اعلاميه را از دست او می گيرد): چه کسی اين اعلاميه را به تو داده است؟
کارگر اولی : نمی دانم، وقتی عبور می کردم يک نفر آن را به من داد. پليس (به طرف کارگر دومی می رود) : تو اين اعلاميه را به او داده ای. ما پليس ھا در پی افرادی ھستيم که از اين نوع اعلاميه ھا پخش می کنند.
کارگر دومی : من ھيچ اعلاميه ای به ھيچکس نداده ام.
رفيق جوان : آيا اين جنايت است که برای آنھايی که در ناآگاھی به سر می برند آگاھی
به شرايطشان را بياموزيم؟
پليس (به کارگر دومی) : آگاھی شما به نتايج وحشتناکی می انجامد. وقتی شما برای آنھايی که در اين کارخانه کار می کنند شناخت می آوريد، ديگر صاحب قانونی آن را ھم ديگر به رسميت نمی شناسند. اين اعلاميۀ کوچک از ده ھا توپ ھم خطرناک تر است.
رفيق جوان : در اين اعلاميه چه نوشته شده؟
پليس : نمی دانم. (به کارگر دومی ) در اعلاميه چه نوشته شده؟
کارگر دومی : نمی دانم در اين اعلاميه چه نوشته شده، من آن را پخش نکرده ام.
رفيق جوان : من می دانم که او اين اعلاميه را پخش نکرده است.
پليس، (به رفيق جوان): پس تو بودی که اين اعلاميه را پخش کردی؟
رفيق جوان : نه.
پليس، (به کارگر دومی): پس تو بودی.
رفيق جوان، (به کارگر اولی): چه اتفاقی برای او خواھد افتاد؟
کارگر اولی : ممکن است تيرباران شود.
رفيق جوان (به پليس): چرا می خواھی او را تيرباران کنی؟ آيا خود تو نيز يک
پرولتر نيستی؟
پليس، (به دومين کارگر) : بيا (به سر او می زند) رفيق جوان (جلوی او را می گيرد): او اين اعلاميه را پخش نکرده است.
پليس : پس تو آن را پخش کرده ای!
کارگر دومی : او اين اعلاميه را پخش نکرده است.
پليس : پس، شما دو تا بوديد!
کارگر اولی : فرار کن، بدو، جيبت پر اعلاميه است.
(پليس کارگر دومی را می کشد)
رفيق جوان (پليس را به کارگر اولی نشان می دھد): می بينی، او يک بی گناه را کشت.
کارگر اولی(به روس پليس می پرد) : سگ خود فروخته! )پليس تپانچه اش را می کشد. رفيق جوان او را از پشت می گيرد و به گردنش ضربه می زند. کارگر ولی دستش را به طرف عقب می برد و ضربه می زند. پليس را خلع سلاح می کنند).
رفيق جوان (فریاد می زند): کمک، رفقا! کمک! اين جا آدم ھای بی گناه را می کشند! کارگر دومی(از زمين برمی خيزد، به کارگر اولی): ما يک پليس را زديم، و فردا نمی توانيم به کارخانه برويم، (به رفيق جوان)و اين اشتباه تو است. رفيق جوان : شما که به کارخانه می رويد، به رفقای خودتان خيانت می کنيد.
کارگر دومی : من يک ھمسر و سه فرزند دارم، و وقتی شما رفتيد و اعتصاب کرديد، حقوق ما را افزايش دادند. نگاه کن : من دو برابر حقوق گرفتم! (پول ھا یش را به او نشان می دھد).رفيق جوان (به دست او می زند و پولھا را به زمين می اندازد) : شرمتان باد، سگ خود فروخته!)کارگر اولی با مشت به گردن او می زند، در حالی که کارگر دومی پول ھایش را جمع می کند. رفيق جوان با چوب یا با تون به گردن کارگری که به او حمله کرده بود می زند).
کارگر دومی (فریاد می زند): کمک! شورشيان!
چھار مبلغ انقلابی : و فورا کارگرھايی که کار می کردند از کارخانه بيرون آمدند و به اعتصاب کننده ھايی که برای متوقف ساختن توليد تلاش می کردند حمله کردند و از محل راندند.
گفتگو
ھم سرايان و داوران :
رفيق جوان چه کار بايد می کرد؟
چھار مبلغ انقلابی : می توانست به کارگران بگويد که آنھا نمی توانند در مقابل پليس از خودشان دفاع کنند، و بايد از آنھا می خواست که کارگران را به تظاھرات در مقابل پليس فرابخوانند، و با ھم متحد شوند زيرا پليس دست به کار ناعادلانه ای زده بود. ھم سرايان و داوران :ما موافق ھستيم.
۵
انسان چيست؟
چھار مبلغ انقلابی : ما دائما ھر روز پس از روز ديگر عليه انجمن ھای قديمی، و عليه نا اميدی و فرمان برداری مبارزه کرديم. ما به کارگران آموختيم که مبارزه برای مزدبيشتر را به مبارزه برای کسب قدرت تبديل کنند. ما استفاده از اسلحه و مبارزه درخيابان را به آنھا آموختيم. بعد، شنيديم که تاجران در امر حقوق گمرکات با انگليسی ھايی که در شھر حکومت می کردند اختلاف پيدا کرده اند. برای بھره برداری از اين اختلافی که بين صاحبان قدرت پيش آمده بود، رفيق جوان را ھم راه با نامه ای به نزد يکی از ثروتمند ترين تجار فرستاديم. در آن نامه نوشته شده بود : کول بران را مسلح کن! و به رفيق جوان گفتيم : سعی کن کاری کنی که از او اسلحه بگيری. ولی در پای ميز پذيرايی، نتوانسته بود سکوت کند. اين صحنه را نشان خواھيم داد.( یکی از چھار مبلغ انقلابی نقش تاجر و یکی دیگر نقش رفيق جوان را بازی می کند).
تاجر : من تاجر ھستيم.
رفيق جوان : اين نامۀ انجمن کول بران است.
تاجر : نامۀ انجمن کول بران پيشنھاد کرده است که عليه انگليسی ھا عمليات مشترک انجام دھيم.
رفيق جوان : ھمين طور است.
تاجر : ترا به ميز غذاخوری دعوت می کنم.
رفيق جوان : برای من افتخار بزرگی است که با شما غذا صرف کنم.
تاجر : تا آماده شدن غذا، می خواھم نظرم را دربارۀ کول بران برايت بگويم. بيا اين جابنشين، خواھش می کنم.
رفيق جوان : شنيدن نظريات شما برايم خيلی جالب است.
تاجر : چرا من ھر کالايی را ارزانتر از ديگران به دست می آورم؟ و چرا کول بران باحقوق ناچيزی برای من کار می کنند؟
رفيق جوان : نمی دانم، نمی دانم چرا.
تاجر : علت اين است که من فرد باھوشی ھستم. شما نيز ھمين طور، شما نيز افراد با ھوشی ھستيد، چون که می دانيد چگونه از کول بران مزد بگيريد.
رفيق جوان : می دانيم چگونه بايد رفتار کنيم. پس شما حاضر ھستيد که کول بران راعليه انگليسی ھا مسلح کنيد؟
تاجر : شايد، شايد. می دانم چگونه بايد يک کول بر را فريب داد. به اندازه ای بايد به او برنج بدھی که از گرسنگی نميرد، در غير اين صورت نمی تواند برای تو کار کند. اين طور نيست؟
رفيق جوان : بله، کاملا ھمين طور است.
تاجر : ولی من می گويم : نه، وقتی کول برھا از برنج ارزانتر ھستند، می توانم برای کول بر جايگزين پيدا کنم. اين طور نيست؟
رفيق جوان : بله، البته، کاملا ھمين طور است. اگر ممکن است بگوييد، کی به جنوب شھر اسلحه می فرستيد؟
تاجر : به زودی، به زودی. بايد بيايی ببينی که چگونه کول برھايی که بسته ھای چرمی مرا پياده می کنند، در سالن غذاخوری برای خريد برنج ھای من جمع می شوند.
رفيق جوان : بايد اين صحنه را ببينم.
تاجر : به نظر تو، برای اين کار، من مزد خوبی می پردازم؟
رفيق جوان : نه، ولی برنج شما گران است، و کار بايد کار خوبی باشد، در حالی که برنج شما کيفيت خوبی ندارد.
تاجر : شما آدمھای باھوشی ھستيد!
رفيق جوان : پس کی شما می خواھيد کول بران را عليه انگليسی ھا مسلح کنيد؟
تاجر : بعد از غذا، می توانيم برويم به انبار اسلحه. ولی پيش از ھمه می خواھم برايت
يکی از آوازھايی را که دوست دارم بخوانم :
سرود کالا
پائين نزديک رودخانه برنج ھست
در بالای منطقه، مردم به برنج نيازمند ھستند
اگر برنج را در انبار نگھداريم
برنج گرانتر خواھد شد.
طناب اندازان کشتی کشان کشتی ھای برنج بازھم برنج کمتری خواھند داشت.
و برای من برنج باز ھم ارزانتر خواھد بود.
بايد پرسيد، برنج چيست؟
برنج، چه می دانم چيست؟
آيا می دانم چه کسی می داند؟
برنج نمی دانم چيست
من تنھا قيمت آن را می دانم.
زمستان می آيد و مردم به لباس نياز دارند
بايد پنبه خريد
و پنبه ھا را نيز انبار کرد.
وقتی سرما می آيد، لباس ھا گرانتر می شوند
پارچه بافان مزد زيادی می پردازند.
و پنبه خيلی زياد است.
ولی پنبه يعنی چه؟
پنبه، آيا می دانيم پنبه چيست؟
آيا می دانم چه کسی می داند؟
پنبه، نمی دانم چيست
من تنھا قيمت آن را می دانم.
يک آدم، نياز دارد زياد بخورد
به ھمين علت گران می شود.
برای توليد خوراک، ما به آدم ھا نيازمنديم.
آشپزان قيمت ھايشان را پائين می آورند، ولی آنھايی که می خورند قيمت ھا را بالا می برند.
از سوی ديگر، آدم زياد است
ولی بايد پرسيد آدم کيست؟
آدم، چه می دانم چيست يا کيست؟
چه می دانم چه کسی می داند؟
آدم، نمی دانم کيست يا چيست
من تنھا قيمت آن را می دانم.
(به رفيق جوان)
و حالا برويم برنج مرا بخوريم. برنج خوبی است.
رفيق جوان (از جا بر می خيزد): من نمی توانم برنج شما را بخورم.
چھار مبلغ انقلابی : اين آن چيزی است که او گفت. رفتار تحقير آميز او موجب شد که تاجر او را بيرون بياندازد و کول بران نيز مسلح نشوند.
گفتگو
ھم سرايان و داوران : ولی آيا شرافت انسانی بالاتر از ھمه نيست؟
چھار مبلغ انقلابی : نه.
ھم سرايان و داوران :
دگرگون ساختن جھان : اين آن چيزی است که بدان نيازمند است
برای ياری کردن عدالت
کنار چه کسی فرد عادل نمی نشيند؟
برای آن که در حال مرگ است
چه مرھمی خيلی تلخ خواھد بود؟
اگر تو می توانستی سرانجام جھان را دگرگون کنی،
از انجام چه کاری روی می گرداندی؟
تو کيستی؟
در گل و لای فرو رو،
سلاخ را ببوس، ولی
جھان را دگرگون کن : جھان نيازمند آن است!
ديری است که ما ديگر برای داوری کردن به شما گوش نمی دھيم،
بلکه برای آموختن به شما گوش می دھيم.
چھار مبلغ انقلابی : به محض اين که خود را روی پله کان يافت، رفيق جوان به اشتباھش پی برد، و خودش را به ما واگذار کرد تا دوباره از مرز عبور کند. ما به ضعف او پی برده بوديم، ولی ما باز ھم به او نياز داشتيم، زيرا او با انجمن ھای جوانان روابط خوبی داشت و زير تھديد تفنگ ھای کارفرمايان خيلی به ما کمک کرده بود که با شبکه ھای حزب رابطه برقرار کنيم.
۶
خيانت
چھار مبلغ انقلابی : در اين ھفته تعقيب و گريزھا شدت خارق العاده ای پيدا کرد. ما برای چاپ اعلاميه تنھا يک محل مطمئن در اختيار داشتيم. ولی در بامداد روزی که شورش ھای گستردۀ گرسنگان در شھر و در دشت ھای اطراف به راه افتاده بود، خبرشورش ھای عظيم به ما نيز رسيد. در شب سومين روز، در حالی که از خطر گذشته وبه پناه گاھمان بازگشته بوديم، رفيق جوان خارج شد و به استقبال ما آمد. ساک ھای پرجلوی منزلگاه و زير باران ديده می شد. ما گفتگويمان را با او نشان می دھيم.
سه مبلغ انقلابی : اين ساک ھا برای چيست؟
رفيق جوان : اين ھا مواد تبليغاتی ما ھستند.
سه مبلغ انقلابی : اين جا چه کار می کنند؟
رفيق جوان : بايد آخرين رويدادھا را به شما گزارش دھم. رؤسای بيکاران امروز به اين جا آمدند، و مرا متقاعد کردند که بايد فورا بايد دست به عمل بزنيم. در نتيجه بايد اعلاميه ھا را پخش کنيم و به پادگان ھای نظامی حمله ببريم.
سه مبلغ انقلابی : تو راه اشتباھی را به آنھا نشان داده ای. ولی دلايلت را برای ما توضيح بده و سعی کن ما را متقاعد کنی!
رفيق جوان : فقر افزايش يافته و شورش نيز در شھر بالا گرفته است.
سه مبلغ انقلابی : آنھايی که نمی دانند چگونه بايد به موقعيت خودشان آگاھی پيدا کنند.
رفيق جوان : بی کاران آموزش ھای ما را پذيرفته اند.
سه مبلغ انقلابی : ستم ديدگان به آگاھی طبقاتی دست يافته اند.
رفيق جوان : آنھا به خيابان می آيند و می خواھند کارخانۀ پارچه بافی را ويران کنند.
سه مبلغ انقلابی : آنھا تجربۀ انقلابی ندارند. در اين صورت مسئوليت ما بيشتر خواھدبود.
رفيق جوان : بی کاران ديگر نمی توانند منتظر بمانند، و من نيز ديگر نمی توانم منتظر بمانم. فقر بی داد می کند و ھمه گير شده است.
سه مبلغ انقلابی : ولی به اندازۀ کافی مبارز وجود ندارد.
رفيق جوان : دردھا و رنج ھايشان بی سابقه است.
سه مبلغ انقلابی : درد و رنج داشتن به تنھايی کافی نيست.
رفيق جوان : ھفت نفر به نمايندگی از سوی بی کاران به اين جا آمده بودند، ھفت ھزارنفر پشتيبان داشتند و می دانستند که فقر مانند جزام اتفاقی نيست و مانند مصيبت آسمانی فرود نمی آيد، فقر و بی نوايی کار خود انسان است. آن قحطی و بی نوايی که برای آنھا تدارک ديده اند، روی ميز غذا صرف می شود. آنھا ھمه چيز را می دانند.
سه مبلغ انقلابی : آيا می دانند دولت چند لشگر در اختيار دارد؟
رفيق جوان : نه.
سه مبلغ انقلابی : در نتيجه، به اندازۀ کافی نمی دانند. سلاح ھای شما کدام ھستند؟
رفيق جوان (دستھایش را نشان می دھد): با چنگ و دندان می جنگيم.
سه مبلغ انقلابی : کافی نيست. تو تنھا فلاکت بی کاران را می بينی و از فلاکت آنھايی که کار می کنند بی خبری. تو تنھا شھر را می بينی، و از دھقانانی که در دشتھا زندگی می کنند آگاھی نداری. تو تنھا سربازان را به عنوان ستم گر می بينی، و بيچارۀ فلاکت زده را نمی بينی که در لباس سربازی به تو ستم روا می دارد. برو و گروه بی کاران را پيدا کن و آنھا را از حمله به پادگان ھای نظامی بازدار، و متقاعدشان کن که امشب درتظاھرات کارگران کارخانه ھا شرکت کنند، و ما نيز به سھم خود سعی می کنيم سربازان ناراضی را متقاعد کنيم که با ھمان لباس ھای نظامی در تظاھرات با ما باشند.
رفيق جوان : به بی کاران يادآوری کردم که چند بار سربازان به روی آنھا تيراندازی کرده اند. حالا بايد آنھا را متقاعد کنم که در کنار اين قاتل ھا در تظاھرات شرکت کنند؟
سه مبلغ انقلابی : آری، زيرا سرانجام سربازان می توانند پی ببرند که تيراندازی به روی بی نوايانی که از طبقۀ خود آنھا ھستند، کار عادلانه ای نبوده است. توصيۀ کلاسيک رفيق لنين را فراموش نکن : دھقانان را دشمن طبقاتی ندانيم زيرا آنھا ھم پيمانان فلاکت شھرھا ھستند.
رفيق جوان : می خواھم بپرسم که آيا کلاسيک ھا موافق ھستند که فقر در انتظار باقی بماند؟
سه مبلغ انقلابی : آنھا از روش حرف می زنند و فقر را در کليت آن ميبينند.
رفيق جوان : در اين صورت، کلاسيک ھا با اين نظريه که بايد فورا و بی ھيچ شرطی به بی نوايان کمک کرد موافق نيستند؟
سه مبلغ انقلابی : نه.
رفيق جوان : پس در اين صورت، کلاسيک ھا زباله ای بيش نيستند و من آنھا را پاره می کنم، زيرا انسان، انسان زنده فرياد می کشد و تمام چھار چوب ھای بستۀ نظری را از ھم می پاشد. به ھمين دليل، من فورا شورش را آغاز می کنم، فورا بی ھيچ تأخيری،و تمام چھار چوبھای بستۀ نظری را پاره می کنم.
(اعلاميه ھا را پاره می کند).
سه مبلغ انقلابی : اينھا را پاره نکن، ما به آنھا احتياج داريم. ما به ھمۀ اينھا احتياج داريم. مسائل را به شکلی که ھستند ببين! انقلابی که تو فورا می خواھی بر پا کنی يک روز بيشتر دوام نخواھد آورد، و فردا خفه خواھد شد. انقلاب ما فردا آغاز می شود. پيروز خواھد شد و جھان را دگرگون خواھد ساخت. ولی انقلاب تو با خودت نابودخواھد شد. ولی انقلاب ما ادامه می يابد.
رفيق جوان : به حرف من گوش کنيد : من با چشم ھايم آشکارا می بينم که فقر نمی تواند منتظر بماند. به ھمين علت با تصميم شما مخالفت می کنم، و منتظر نخواھم ماند.
سه مبلغ انقلابی : تو ما را متقاعد نکردی. پس برو و بی کاران را متقاعد کن که بايد به جبھۀ انقلاب بپيوندند. ما مصرانه به نام حزب ترا به اين مأموريت دعوت می کنيم.
رفيق جوان : ولی حزب، کيست؟
آيا دفتری باقی مانده، با تلفن؟ آيا انديشه ھای حزب سرّی ھستند، با راه حل ھای ناشناخته؟ حزب کيست؟
سه مبلغ انقلابی : حزب، ما ھستيم. تو، من، شما، ما ھمگی. در کت تو رفيق در جای گرمی نھفته و در جمجمۀ تو فکر می کند.
ھر کجا که زندگی می کنم، خانۀ حزب است، آن جايی که حمله می کنند، حزب مبارزه می کند. راھی را که ما بايد انتخاب کنيم به ما نشان بده، و ما نيز مثل آن راه را انتخاب خواھيم کرد، ولی بدون ما نرو، راه صحيح. بی ما بدترين راه خواھد بود. از ما جدا نشو! راه راست بھتر از راه ھای پر پيچ و خم است، و ھيچ کس با چنين فکری مخالف نيست. ولی اگر کسی چنين راھی را می شناسد و نمی تواند آن را به ما نشان دھد، آگاھی او به چه کار خواھد آمد؟ آن را به ما بياموز! از ما جدا نشو!
رفيق جوان : حق با من است، در نتيجه نمی توانم بپذيرم. من چشمان فقر را می بينم که نمی تواند منتظر بماند.
ھم سرايان و داوران :
در ستايش حزب
زيرا فرد آدمی تنھا دو چشم دارد
حزب ھزار چشم
حزب ھفت کشور را می شناسد
و فرد آدمی تنھا يک شھر
فرد تنھا می تواند نابود شود
ولی حزب نابود نمی شود
زيرا پيشگام توده ھا است
و مبارزات آنھا را ھدايت می کند
حزب به روش کلاسيک ھا مسلح است
که ريشه در شناخت واقعيات دارد.
رفيق جوان : تمام اين حرف ھا بی اعتبار است. در چشم انداز مبارزه، برای آن چه که ديروز ھنوز اعتبار داشت، افسوس می خورم، من تنھا برای بشريت مبارزه می کنم.حرکت اين است و من پيشگام می شوم. قلب من برای انقلاب می تپد.
سه مبلغ انقلابی : سکوت کن!
رفيق جوان : اين ھمان ستم است. من از آزادی دفاع می کنم!
سه مبلغ انقلابی : سکوت کن! تو به ما خيانت می کنی!
رفيق جوان : من خيانت نمی کنم، به اين علت که حق با من است.
سه مبلغ انقلابی : حق داشته باشی و يا نداشته باشی، اگر حرف بزنی ما به خطر خواھيم افتاد و از بين خواھيم رفت! سکوت کن!
رفيق جوان : خيلی چيزھا ديدم و برای من بس است. به ھمين علت به نزد آنھا خواھمرفت و ھمه چيز را برايشان آشکارا خواھم گفت.
(نقابش را برمی دارد و فریاد می زند): ما برای کمک به شما آمده ايم. ما از مسکو آمده ايم.(نقابش را پاره می کند).
چھار مبلغ انقلابی :
و ما او را نگاه می کرديم، و در غروب آفتاب چھرۀ عريان او را ديديم انسان، باز و ساده دل، نقابش را پاره کرده بودو بر فراز خانه ھا فرياد استثمار شدگان برخاست و خواب بی نوايان را آشفته کرد.پنجره ای گشوده شد و صدايی برخاست :
بيگانگان ھستند، شورشيان را از اين جا بيرون کنيد!
اين چنين بود که ما شناسايی شديم!
و در ھمان وقت شنيديم که شورش شده است
در پائين شھر، و در اماکن گردھم آيی منتظرند
آنھايی که نمی دانند و در خيابانھا آنھايی که اسلحه ندارند.
ولی او بی وقفه فرياد می زد.
اين چنين بود که او را به شکلی زديم که بی ھوش شد،
ما او را برديم و شھر را به سرعت ترک کرديم.
٧
شدت گرفتن تعقيب و تحليل
ھم سرايان و داوران :
شھر را ترک کردند!
شورش در شھر بالا می گيرد
ولی رھبران از مرز می گريزند
تصميم خودتان را به ما بگوييد!
چھار مبلغ انقلابی :
صبر کنيد!
دستی از دور بر آتش داشتن
گفتن آن چه بايد کرد ساده است،
وقتی آدم ماه ھا وقت فکر کردن دارد،
ولی ما تنھا شش دقيقه برايم باقی مانده بود
و زير تھديد تفنگ ھا فکر می کرديم.
ھنگام فرار، در حاشيۀ شھر، وقتی به نزديک چاه آھک رسيديم
آنھايی را که در تعقيب ما بودند، ديديم.
رفيق جوان چشم ھايشان را باز کرد، و فھميد که چه اتفاقی افتاده است،
و گفت : کارمان تمام است.
ھم سرايان و داوران :
در اين لحظه چه تصميمی گرفتيد، بگوييد!
در اين لحظات اوج تعقيب و گريز و به ھم ريختگی نظريات. مبارزان برای ارزيابی، و
عمل، طرح وضعيت را بررسی می کنند.
چھار مبلغ انقلابی : ما تحليل خودمان را نشان می دھيم. يکی از چھار مبلغ انقلابی : به خودمان گفتيم، بايد او را به ھر قيمتی شده به آن سویمرز عبور دھيم.
يکی ديگر از چھار مبلغ انقلابی : ولی توده ھا در خيابان ھستند.
سومين مبلغ انقلابی : و ما بايد نھا را به گرد ھم آيی ھدايت کنيم.
نخستين مبلغ انقلابی : در نتيجه نمی توانيم رفيقمان را به آن سوی مرز عبور دھيم.
مبلغ انقلابی سومی : اگر او را پنھان کنيم و اگر او را کشف کنند، چه اتفاقی خواھد افتاد، چون که او شناسايی شده است؟
نخستين مبلغ انقلابی : کشتی ھای توپداری که روی رودخانه لنگر انداخته اند و قطارھای زرھی که خطوط آھن در نقاط استحکاماتی را اشغال کرده اند اگر يکی از ما را در آن جا کشف کنند فورا حمله خواھند کرد.
ھم سرايان و داوران :
ھر کجايی که ما را پيدا کنند
حتی با زبان بسته، فرياد می زنيم : اربابان بايد از بين بروند
و چنين است که توپھا به غرش در می آيند.
روی پيشانی ما نوشته است که عليه استثمار مبارزه می کنيم.
روی فرمان بازداشت ما نوشته است : اين افراد
در اتحاد با ستم ديدگان ھستند!
آن کشی که به ياری نا اميدان می آيد
از اعماق زمين است
ما از اعماق زمين ھستيم.
ھيچ کس نبايد ما را پيدا کند.
٨
به خاک سپاری
سه مبلغ انقلابی :
تصميم گرفتيم : که او را کاملا ناپديد کنيم.
زيرا نه می توانستيم او را با خودمان ببريم و نه اين که در آن جا رھايش کنيم.
می بايستی او را با تفنگ می کشتيم و در چاه آھک می انداختيم
و چاه آھک او را کاملا از بين می برد.
ھم سرايان و داوران :
آيا راه حل ديگری پيدا نکرديد؟
چھار مبلغ انقلابی :
با زمان اندکی که برايمان باقی مانده بود، راه حل ديگری نداشتيم.
حيوان نيز به حيوان کمک می کند،
ما نيز می خواستيم به او کمک کنيم،
زيرا او به خاطر اھداف ما، در کنار ما مبارزه کرده بود.
طی پنج دقيقه، زير چشم تعقيب کننده ھا،
ما بھترين راه حل را جستجو کرديم
شما نيز می توانيد در اين جا بھترين راه حل را پيدا کنيد.
(سکوت)
پس، تصميم بگيريم : حالا
کشتن يک آدم ھميشه اسفناک است
با اين وجود ما نه تنھا ديگران را می کشيم بلکه بايد آنھايی را که از ما ھستند بکشيم. زيرا تنھا خشونت می تواند اين جھان کشنده را دگرگون سازد، ھمان گونه که تمام زندگان می دانند. به خودمان می گفتيم، ما ھنوز اجازه نداريم نکشيم. تنھا برای خواست اجتناب ناپذير دگرگون ساختن جھان است که چنين تصميمی را جايز دانستيم]
ھم سرايان و داوران :
داستانتان را ادامه دھيد، توجه ما را جلب کرده ايد.
کاری که بايد انجام می گرفته، مطمئنا کار ساده ای نبوده است.
شما نبوديد که او را محکوم کرده بوديد، واقعيت او را محکوم کرده بود.
چھار مبلغ انقلابی : ما آخرين صحنه را نشان می دھيم.
نخستين مبلغ انقلابی : ما می خواھيم از او بپرسيم که آيا او موافق ھست يا نه، زيرا او
مبارز دلاوری بود.
دومين مبلغ انقلابی : و حتی اگر موافق نباشد، بايد کاملا از بين برود.
نخستين مبلغ انقلابی (به رفيق جوان): اگر ترا دستگير کنند، تيربارانت خواھند
کرد، و از آن جايی که ترا شناسايی کرده اند، فعاليت ما نيز کشف خواھد شد. به ھمين علت ما مجبور ھستيم که خودمان ترا تيرباران کنيم و در چاه آھک بياندازيم تا کاملا از بين بروی. ولی از تو می پرسيم : آيا تو راه ديگری می دانی؟
رفيق جوان : نه.
سومين مبلغ انقلابی : در اين صورت، از تو می پرسيم آيا تو موافق ھستی؟
(سکوت)
رفيق جوان : آری.
سومين مبلغ انقلابی : و سپس چگونه کاملا ناپديد شوی
رفيق جوان : در چاه آھک.
سومين مبلغ انقلابی : از او پرسيديم، آيا می خواھی خودت اين کار را به تنھايی انجام
دھی؟
رفيق جوان : به من کمک کنيد.
سه مبلغ انقلابی : سرت را به دست ما تکيه بده و چشم ھايت را ببند.
رفيق جوان، (پنھان شده): می گويد : برای پيروزی کمونيسم با راھی که توده ھای پرولتاريايی در تمام جھان در پيش گرفته اند، موافق ھستم من با دگرگون ساختن جھان از طريق انقلابی موافق ھستم و به آن آری می گويم.
سه مبلغ انقلابی : اين چنين بود که او را تيرباران کرديم و در چاه آھک انداختيم. و وقتی آھک کاملا او را تجزيه کرد، به فعاليت ھای خودمان بازگشتيم.
ھم سرايان و داوران :
و فعاليت شما به ثمر رسيد، و به آموزش کلاسيک ھا پرداختيد
و الفبای کمونيسم را منتشر کرديد،
به آنھايی که در ناآگاھی بودند، شناخت شرايط عينی و
برای ستم ديدگان آگاھی طبقاتی و
برای آنھايی که آگاھی طبقاتی داشتند، تجربۀ انقلابی به ارمغان آورديد
به اين ترتيب، در آن جا انقلابی به پيش می رود
و صفوف مبارزان آرايش منظمی دارد.
ما با شما موافق ھستيم.
گزارشات شما به ما نشان می دھد که برای دگرگون ساختن جھان چه بايد کرد.
خشونت و پايداری. علم و خشم
ابتکار عمل فوری، و تأملات عميق،
صبر و خون سردی، پافشاری دائمی،
درک امور جزئی و کلی :
تنھا با درک واقعيت است که می توانيم واقعيت را دگرگون کنيم.

خری آمد بسوی مادر خویش
بگفت مادر چرا رنجم دهی بیش
بروامشب برایم خواستگاری
اگر تو بچه ات را دوست داری
خر مادر بگفتا ای پسر جان
تو را من دوست دارم بهتر از جان
زبین این همه خرهای خوشگل
یکی را کن نشان چون نیست مشکل
خرک از شادمانی جفتکی زد
کمی عرعر نمود و پشتکی زد
بگفت مادر به قربان نگاهت
به قربان دو چشمان سیاهت
خر فقیه همسایه را عاشق شدم من
به زیبائی نباشد مثل اوفقیه ای زن
بگفت مادر بر پالان به تن کن
بر اکنون ایت الله ها را خبر کن
به آداب و روسومات زمانه
شدند داخل به رسم عاقلانه
دو تا پالان خریدند پای عقدش
یه افسار طلا و پول نقدش
خریداری نمودند یک طویله
همانطوری که رسم است در قبیله
خر آیت الله کتاب خود گشایید
وصال عقد ایشان را نمایید
دوشیزه فقیه خر خانم آیا رضایی؟
به عقد این خرتر خوشتیپ در آیی؟
یکی از حاضرین گفتا به خنده
عروس خانم به مین روبیدن برفته
برای بار سوم خرایت الله بپرسید
که خر خانم سرش یکباره جنبید
خران عرعرکنان شادی نمودند
به یونجه کام خویش شیرین نمودند
به امید خوشی شادمانی
برای این دو خر در زندگانی

در پی شکست مفتضحانه‌ی رژیم در آخرین نمایش انتخاباتی در خردادماه ٨٨، حکومت اسلامی در روز ١٢ اسفند، انتخابات فرمایشی دیگری را تحت عنوان مجلس اسلامی برگزار خواهد کرد.

اگر در انتخابات‌ گذشته، رژیم تلاش داشت تا با ایجاد فضایی ظاهرا بازتر مردم را تشویق به شرکت در انتخابات کند و با ایجاد یک شوی انتخاباتی که بازیگران آن جناح‌های درونی رژیم بودند، به حکومت دیکتاتوری و جنایت‌پیشه‌ی اسلامی و سرمایه‌داری خود مشروعیت ظاهری بخشد، اما اکنون دیگر صحبت از این‌ها نیز نیست و رژیم از ترس و وحشت، حتا فضا را نسبت به ماه‌های گذشته نیز پلیسی‌تر کرده است.

امروز حتا بر عقب‌مانده‌ترین اقشار جامعه نیز روشن گشته است که این انتخابات تنها نمایشی‌ست مضحک که برنده‌ی تمامی صندلی‌های‌اش از پیش مشخص شده‌اند. اگر حاکمان چند لیست متفاوت انتخاباتی می‌دهند، نه حتا نشانه‌ی امکان انتخاب بین بد و بدتر که نشانه‌ی اوج بحرانی‌ست که سرتاپای حاکمیت را فرا گرفته است.

همین چند روز پیش بود که خامنه‌ای در سخنرانی خود، وعده‌ی حضور میلیون‌ها نفر را در تجمعات حکومتی ٢٢ بهمن داد. اما همگان دیدند که رژیم با تمام ضرب و زور و هزینه‌های آن‌چنانی نیز نتوانست از جمعیت ١۵ میلیونی تهران و حومه، حتا یک درصد آن را به خیابان‌ها بیاورد. رژیم در بحرانی‌ترین روزهای حیات ٣٣ ساله‌ی خود قرار دارد.

مردم مبارز ایران!

امروز شعار تحریم انتخابات کافی نیست. انتخابات، از پیش تحریم شده است. از همان روزی که شما به خیابان آمدید و با شعار مرگ بر دیکتاتوری و مرگ برخامنه‌ای از انتخابات نمایشی در جمهوری اسلامی چهره برکشیدید، ناقوس مرگ نمایش‌های انتخاباتی در جمهوری اسلامی به‌صدا درآمد.

کارگران، زحمتکشان، زنان و جوانان مبارز!

جمهوری اسلامی رژیمی‌ است پوسیده، فاسد و جنایت‌کار که سعی می‌کند با دست‌وپا زدن‌های فراوان از غرق شدن خود جلوگیری کند. نباید به این رژیم مهلت داد. تنها راه رهایی و پایان بخشیدن به عمر حاکمیت سرمایه‌داری – مذهبی جمهوری اسلامی، قیام و انقلاب است.

مداخله‌ی نظامی قدرت‌های امپریالیستی، انتخابات و دیگر راه‌حل‌های اپوزیسیون بورژوایی، هیچ کدام نمی‌توانند برای مردم ایران آزادی و برابری به ارمغان بیاورند.

اکنون زمان آن فرا رسیده است که نقطه‌ی پایانی بر عمر حکومت اسلامی گذاشت و به تمام فجایع کنونی و دیگر خطراتی که مردم ایران را تهدید می‌کنند پایان بخشید. اکنون زمان آن فرا رسیده است که بساط تمام این خیمه‌شب بازی‌ها را برچید و طومار رژیم استبدادی را درهم پیچید.

با شعار مرگ بر جمهوری اسلامی، زنده باد حکومت شورایی، علیه نمایش‌های انتخاباتی حکومت اسلامی به‌پا خاسته و مبارزات خود را تعمیق و گسترش دهید.

سرنگون باد رژیم جمهوری اسلامی – برقرار باد حکومت شورایی

زنده باد آزادی – زنده باد سوسیالیسم

سازمان فداییان( اقلیت)

٢۶ بهمن ماه ٩٠

کار – نان – آزادی – حکومت شورایی

جمعه، ۲۸ بهمن ۹۰- ۲۲ بهمن سالروز قیام بزرگ توده‌های کارگر و زحمتکش، یکی از درخشان‌ترین صفحات تاریخ مبارزات مردم ایران علیه ستم‌گران حاکم است.

با قیام مسلحانه ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ بساط نظام سلطنتی خاندان پهلوی از ایران برچیده شد. اما دریغ و افسوس که ناآگاهی و بی سازمانی توده‌های زحمتکش سبب گردید تا قدرت سیاسی دوباره در دست گروه دیگری از مرتجعین به رهبری خمینی قرار گیرد و انقلابی که به قیام حماسی ۲۲ بهمن انجامیده بود، سرانجام با سرکوب و کشتار مردم توسط مرتجعین اسلام‌گرای حاکم، در هم شکسته شود.

در هفته‌ای که گذشت، سالروز این قیام بزرگ و تاریخی بود. سال‌هاست که با استقرار رژیم ترور و خفقان جمهوری اسلامی، توده‌های مردم ایران به مراسم فرمایشی و عوام‌فریبانه‌ای که هر سال از جانب رژیم در ۲۲ بهمن برگزار می‌گردد، پشت کرده‌اند. سال‌ها پیش که هنوز ماهیت سرتاپا ارتجاعی جمهوری اسلامی بر بخشی از مردم ایران آشکار نشده بود، گروهی از مردم ناآگاه و متوهم مذهبی نیز در این مراسم فرمایشی شرکت می‌کردند. اما اکنون مدت‌هاست که شرکت‌کنندگان در این خیمه‌شب بازی رژیم عموماً وابستگان دستگاه دولتی و خانواده‌های آن‌ها هستند.

سران جمهوری اسلامی که امروزه بیش از هر زمان دیگر منفور و مطرود توده‌های کارگر و زحمتکش‌اند و رژیم با بحران‌های متعدد داخلی و خارجی روبروست، امسال تلاش نمودند برای مصرف خارجی تمام نیروی خود را بسیج کنند تا گویا به مردم کشورهای منطقه و دولت‌های خارجی نشان دهند که هنوز در میان مردم پایگاه دارند و با سرنوشت دیگر رژیم‌های استبدادی منطقه که با انقلابات سرنگون شدند، روبرو نیستند.

با این همه، با چنان شکستی روبرو شدند که در تهران چندین میلیونی بر تمام بسیج‌شان به دشواری می‌توان نام ده‌ها هزار شرکت‌کننده نهاد. این شرکت‌کنندگان، فقط جیره‌خواران مزدور جمهوری اسلامی بودند. ناچیز بودن این جمعیت به حدی بود که نه فقط رسانه‌های بین‌المللی چیزی برای انعکاس آن نیافتند، بلکه مطبوعات و خبرگزاری‌های داخلی رژیم نیز بی سر و صدا از کنار آن گذشتند. آن‌قدر شکست رژیم مفتضحانه بود که حتا نتوانستند یک عکس یا فیلمی که جمعیتی قابل ملاحظه را در جریان سخنرانی احمدی‌نژاد نشان دهد، انتشار دهند.

خامنه‌ای از این شکست چنان برآشفته شد که دو روز بعد در جریان یک سخنرانی کوشید آن را رفع و رجوع کند و رسانه‌های به ویژه بین‌المللی را به عدم انتشار خبر حضور به اصطلاح میلیونی مردم متهم کند. او گفت: “دستگاه تبلیغاتی جبهه استکبار برای منعکس نشدن حقیقت و عظمت حضور مردم اخبار مربوط به این راه‌پیمایی را سانسور کردند و راه‌پیمایان میلیونی تهران را هزاران نفر و جمعیت ده‌ها میلیونی کشور در راه‌پیمایی را صدها هزار نفر عنوان کردند.” خامنه‌ای گویا از فرط نومیدی عقل‌اش را هم از دست داده است.

آخر در میان این همه خبرگزاری‌های ریز و درشت جهان که در ایران حضور داشتند تا قدرت بسیج جمهوری اسلامی را ببینند و گزارش کنند، حتا یک دستگاه تبلیغاتی غیر استکباری هم پیدا نشد که خبر از “راه‌پیمایان میلیونی تهران” و فراتر از آن “جمعیت ده‌ها میلیونی راه‌پیمایان کشور” بدهد؟ بالاخره از نمونه خبرگزاری‌های چینی و روسی که دوستان و حامیان جمهوری اسلامی هستند، حضور داشتند که بتوانند جمعیت ده‌ها میلیونی راه‌پیمایان را که گویا تمام جمعیت کشور منهای کودکان کم سن و سال و سالمندان را شامل می‌شود، ببینند و گزارشی از آن به سراسر جهان مخابره کنند و فیلم آن را هم نشان دهند! اما گویا آن‌ها هم چیزی ندیدند و متوجه ابعاد قضیه نشدند. فقط این خامنه‌ای بود که می‌توانست به لحاظ نزدیک بودن‌اش به عالم غیب از حضور جمعیت میلیونی و ده‌ها میلیونی راه‌پیمایان آگاه گردد و لاغیر. اما شکست و رسوایی جمهوری اسلامی قابل پرده‌پوشی نیست.

۳۳ سال ستم‌گری بر مردم ایران، رژیم جمهوری اسلامی را در همان جایگاهی قرار داده است که رژیم شاه در سال ۵۷ در آن قرار گرفت. عموم توده‌های مردم ایران در حال مبارزه برای سرنگونی جمهوری اسلامی‌اند. توده‌های میلیونی دست اندرکار برانداختن رژیم‌اند، خامنه‌ای اما خواب ده‌ها میلیونی را در مراسم رژیم می‌بیند. قیام توده‌ای سال ۸۸ نشان داد که مردم ایران به چیزی کم‌تر از برافتادن بساط ننگین و جنایتکارانه‌ی جمهوری اسلامی رضایت نمی‌دهند. دیگر صحبت از بر جای ماندن جمهوری اسلامی نیست. چیزی به سرنگونی این رژیم نمانده است. مهم اما این است که توده‌های کارگر و زحمتکش مردم ایران درس‌ها و تجارب ۳۳ سال گذشته را به خوبی آموخته باشند و آن‌ها را در جریان سرنگونی جمهوری اسلامی به کار بندند.

بزرگ‌ترین درسی که توده‌های زحمتکش ایران باید از انقلاب سال ۵۷ و شکست آن آموخته باشند این است که سرنگونی یک رژیم به تنهایی برای پیروزی یک انقلاب و دست‌یابی مردم به مطالبات خود و اهداف انقلاب، کافی نیست. مهم این است که قدرت سیاسی در دست کدام طبقه قرار می‌گیرد. در جامعه کنونی ایران، فقط انقلابی می‌تواند به پیروزی برسد که قدرت سیاسی را به دست کارگران و زحمتکشان بسپارد. به جز این هیچ انقلابی در ایران نمی‌تواند به پیروزی برسد و بدون آن مردم ایران هرگز نمی‌توانند به مطالبات خود دست یابند. انقلاب سال ۵۷ به مردم ایران آموخت که باید از تمام اشکال مبارزات تعرضی برای سرنگونی یک رژیم استفاده کرد، اما کارآیی تمام این اشکال یکسان نیست. آن شکل‌هایی از مبارزه، ضرباتی مهلک بر پیکر پوسیده رژیم وارد می‌آورند که دربرگیرنده اکثریت بزرگ مردم ایران یعنی کارگران و زحمتکشان باشند. اعتصابات عمومی اقتصادی و سیاسی که میلیون‌ها کارگر در آن حضور دارند، مهم‌ترین اشکالی‌ست که می‌تواند رژیم را به کلی فلج ضربات مرگ‌باری بر آن وارد آورند. تجربه نشان داد که تلفیق این اعتصابات با راه‌پیمایی‌ها و تظاهرات توده‌ای، مرحله عالی‌تری از این مبارزه است که رژیم را از هر جهت مورد حمله قرار خواهد داد. اما هیچ رژیمی، به ویژه رژیم‌های استبدادی و سرکوب‌گر از نمونه آن‌چه که اکنون در ایران وجود دارد، با سادگی کنار نمی‌رود بلکه می‌کوشد با تکیه بر نیروهای مسلح خود قدرت را حفظ کند، لذا قیام مسلحانه، نظیر قیام ۲۲ بهمن، آن ضربه قطعی‌ست که می‌تواند در پی یک اعتصاب عمومی سیاسی، رژیم حاکم را سرنگون و تمام بساط آن را جاروب کند.

تجربه شکست انقلاب ۱۳۵۷ به مردم ایران آموخت که نباید به وعده و وعید اعتماد کنند. هرگز نباید فراموش کرد که همواره شیادانی از قماش خمینی پیدا می‌شوند، به مردم وعده و وعید می‌دهند تا اعتماد آن‌ها را جلب و انقلاب را سرکوب کنند. امروزه کم نیستند جریاناتی از درون اپوزیسیون رژیم که وعده آزادی، دمکراسی، برابری و رفاه به مردم می‌دهند، اما ماهیتاً تفاوتی با امثال خمینی ندارند. توده‌های کارگر و زحمتکش ایران نباید به این وعده‌ها اعتماد کنند. باید خودشان از طریق ایجاد ارگان‌های قدرت شورایی، خواست‌ها و مطالبات‌شان را عملی کنند. تجربه استقرار شوراها در جریان انقلاب ۵۷ و در پی قیام مسلحانه ۲۲ بهمن نشان داد که شورا یگانه نهادی‌ست که می‌تواند مردم را بر سرنوشت خود حاکم سازد. از طریق شوراهاست که کارگارن و زحمتکشان می‌توانند قدرت سیاسی را به دست بگیرند، اعمال حاکمیت کنند، مطالبات خود را عملی سازند و از دستاوردهای انقلابی خود پاسداری نمایند. شوراها، عالی‌ترین شکل دمکراسی را برای توده‌های مردم ایران به ارمغان خواهد آورد. چون در این‌جا قدرت از پایین‌ترین سطح در دست خود مردم است. نمایندگان، تماماً انتخابی هستند و توده کارگر و زحمتکش در هر لحظه مراقب رفتار و اعمال آن‌ها هستند. همین که ببینند نماینده و مقامی در حکومت شورایی خلاف منافع آن‌ها عمل می‌کند، در همان لحظه از حق عزل کردن او برخوردارند. دیگر، نظمی بوروکراتیک وجود نخواهد داشت. بساط رئیس و مرئوسی و امتیازات برمی‌افتد. مقامات دیگر از حقوق‌های کلان برخوردار نخواهند بود و حقوق‌شان از متوسط دستمزد کارگران ماهر تجاوز نخواهد کرد و مردم مسلح، متشکل در شوراها از انقلاب خود پاسداری می‌کنند. دمکراسی شورایی این امکان را به مردم می‌دهد که خودشان از آزادی‌های خود حراست کنند. وسیع‌ترین و گسترده‌ترین آزادی‌های سیاسی را برقرار سازند و دیگر اجازه ندهند آزادی از مردم گرفته شود. دمکراسی شورایی با کوتاه کردن دوره نمایندگی در شوراها این امکان را فراهم می‌آورد که عموم توده‌های مردم راه و رسم حکومت کردن را بیاموزند و بر سرنوشت خود و جامعه‌ای که در حال بنای آن هستند، حاکم گردند.

دمکراسی شورایی که عالی‌ترین شکل دمکراسی کارگری‌ست به توده‌های کارگر و زحمتکش این امکان را می‌دهد که نظم ستم‌گرانه سرمایه‌داری را براندازند و جامعه سوسیالیستی را بنا نهند که در آن انسان‌های آزاد، برابر و رها شده از ستم و استثمار، در رفاه و خوشبختی به سر برند.

تجارب انقلاب و قیام ۲۲ بهمن را پاس داریم و در انقلاب آتی به کار بندیم.

حکومت شورائی همانگونه که نظام بوروکراتيک مبتنی بر سلسله مراتبِ مافوق مردم قرار گرفته را برمی‌چيند ، دمکراسی شورائی – که متضمن کامل‌ترين و وسيع‌ترين آزادی‌های سياسی‌ست- و امکان شرکت گسترده کارگران و زحمتکشان در امور سياسی را فراهم می‌سازد و اداره امور سياسی کشور توسط توده‌های وسيع کارگران و زحمتکشان که در شوراها متشکل شده‌اند را جايگزين آن می‌سازد، در عرصۀ اقتصادی نيز بايد امکان کنترل توده‌ای و از پائين را فراهم سازد. یگانه نهادی که می تواند این هدف را به مناسب ترین شکلی عملی سازد ، شورا و کمیته کارگری‏ست که کارگران در آن متشکل شده اند. به عبارت ديگر، اجرای دقيق اقدامات فوری حکومت شورائی در زمينۀ اقتصادی، مستلزم ايجاد يک سيستم کنترل دقيق کارگری از طريق شوراهاست که گام مقدماتی برای گذار به مدیریت کارگری‏ست. از اينرو، دولت شورائی بيدرنگ بايد کنترل شوراهای کارگری بر توليد و مصرف را در سراسر کشور معمول دارد. کارگران با متشکل شدن گسترده در شوراها و کميته‌ها، بايد ابتکار عمل در هر کارخانه و واحد توليدی را به دست گيرند و تمام امور کارخانه را تحت کنترل خود در آورند. با ابتکار عمل کارگران و تحت کنترل شوراهای کارگری کليه مقررات ارتجاعی و سرکوب‌گرانه پيشين حاکم بر کارخانه‌ها برچيده می‌شود و به جای نظم ارتجاعی بوروکراتيک و سرکوبگرانه حاکم بر کارخانه‌ها، نظمی انقلابی و شورائی مستقر می‌گردد. کليه جاسوسان و عوامل سرکوب و دست نشاندگان جمهوری اسلامی که نظمی پليسی بر کارخانه حاکم کرده بودند، اخراج می‌گردند. شوراها و کميته‌های کارگری در هر کارخانه بر فعاليت مديريت نيز کنترل خواهند کرد، چرا که مدیریت کارگری که باالغاء مناسبات کالائی پولی امکان پذیر است، هنوزبرقرارنشده است. تمام اسناد اداری، صورت حساب‌ها و دفاتر عمليات مالی، مواد خام و سوخت و هزينه‌های توليد، ميزان سود، انتقال کالاها و ماشين‌آلات از کارخانه به بيرون، تحت کنترل شوراهای کارگری قرار خواهند گرفت. تعيين و نظارت بر شرايط کار، مسائل مربوط به استخدام و اخراج کارگران، تعيين دستمزد، محافظت از کارخانه و امثال آن نيز در حيطه صلاحيت شوراها و کميته‌های کارخانه خواهد بود. با استقرار حکومت شورائی، صاحبان برخی از کارخانه‌ها و مؤسسات کوچک‏تری که هنوز ملی نشده اند، ممکن است پا به فرار بگذارند و يا با اعلام “ورشکستگی” و توسل به بهانه‌های مختلف ديگر، کارخانه و موسسه را تعطيل کنند. شوراهای کارگری فوراً بايد تمام امور اين کارخانه‌ها را در دست گيرند و با راه اندازی آن‌ها، مانع خرابکاری مخالفان دولت شورائی گردند. در غياب کنترل و حساب‌رسی کارگری، ضد انقلاب می‌تواند در رشته توليد و توزيع محصولات موردنیاز مردم دست به خرابکاری زده و ضربه سنگينی بر حکومت شوراها وارد سازد و کارگران و زحمتکشان را با معضلات جدی و حتا فاجعه اقتصادی روبرو سازد. تنها راه جلوگيری از اين خرابکاری و فاجعه اقتصادی، همانا برقراری کنترل واقعی کارگری بر توليد و توزيع کالاهاست.

امر حساب و کنترل دقيق توليد و توزيع محصولات توسط کارگران و شوراهای کارگری را به نحوی بايد سازمان داد که توده‌های مردم و در وهله نخست ميليون‌ها کارگر و زحمتکش در آن شرکت جويند. بديهی‌ست که شوراهای کارگری و کميته‌های کارگری کارخانه در مراحل اوليه، هنوز توليد را مديريت نمی‌کنند، بلکه از طريق کنترل توليد و انجام وظايف مرتبط با آن، تجربه و مهارت لازم برای مديريت را نيز کسب می‌کنند تا از کنترل کارگری به مديريت کارگری عبور کنند. “وظيفه امروز ما معمول داشتن سوسياليسم نيست، بلکه فقط اقدام فوری به برقراری کنترل از طرف شوراهای نمايندگان کارگران بر توليد اجتماعی و توزيع محصولات است”(۱)

کنترل کارگری را اگر چه نمی‌توان معمول داشتن سوسياليسم ناميد، اما برای پيشرفت انقلاب و گذار جامعه به سوسياليسم، کنترل شوراهای کارگری بر تولید و توزیع مطلقاً ضروری‌ست.

بدون کنترل کارگری، بدون اجرای کامل و دقيق کنترل کارگری از طريق شوراها بر توليد و توزيع محصولات، نه فقط هيچ حرفی از پيشرفت انقلاب و گام برداشتن به سوی سوسياليسم و به طريق اولی هيچ بحثی از تنظيم کارگری توليد و مديريت کارگری نميتواند در ميان باشد، بلکه شکست حکومت شورائی و خارج شدن قدرت سياسی از دست کارگران و زحمتکشان و بازگشت سرمايه‌داری قطعی‌ست. “بدون حساب و کنترل دولتی در رشته توليد و توزيع محصولات، قدرت حاکمه زحمتکشان و آزادی زحمتکشان نمی‌تواند دوام آورد و بازگشت به زير يوغ سرمايه‌داری ناگزير است”(۲)

با اجرای کنترل و نظارت مستمر کارگری‌ست که بستر شکل‌گيری مديريت کارگری هموار می شود و با انتقال از کنترل کارگری به مديريت کارگری مسير رهائی کامل و نهائی طبقه کارگر از قيد و بند سرمايه فراهم می‌شود. بنابراين، اهميت و نقش کنترل کارگری در ادامه حيات و پيشروی حکومت شورائی و گذار به سوسياليسم، يک نقش بسيار کليدی است، تا حدی که عملی شدن يا نشدن آن می‌تواند حتا سرنوشت قدرت سياسی را نيز تعيين کند. دولت شورائی و در رأس آن طبقه کارگر نه فقط از جهت حفظ قدرت سياسی و تحکيم آن بايد کنترل شوراهای کارگری بر توليد و توزيع و مصرف را در سراسر کشور معمول دارد، بلکه از حيث پيشرفت‌های بعدی و آماده شدن برای اجرای مديريت کارگری نيز بايد کنترل کارگری را برقرار سازد. مادام که اين کنترل در ابعاد و مقياس سراسری و به نحو پيروزمندانه‌ای عملی نشده باشد، طبقه کارگر هنوز نمی‌تواند به تنظيم کارگری توليد يعنی مديريت کارگری بپردازد. “تا زمانی که کنترل کارگری واقعيت نيافته و کارگران پيشرو موجبات يک لشکرکشی پيروزمندانه و بی امان را عليه نقض کنندگان اين کنترل و يا کسانی که نسبت به آن لاقيدند فراهم ننموده و آن را عملی نکرده‌اند، تا آن زمان نمی توان نخستين گام به سوی سوسياليسم (يعنی از کنترل) را به پايان رساند و گام دوم به سوی آن را برداشت يعنی به تنظيم توليد پرداخت”(۳)

از همين روست که در برنامه فوری سازمان فدائيان (اقليت) بر برقراری کنترل شوراهای کارگری در امر توليد و توزيع کالاها به عنوان يکی از اقدامات فوری حکومت شورائی تأکيد شده است. برنامه فوری سازمان فدائيان (اقليت) در اين مورد می‌نويسد “مقابله جدی با بحران و از هم گسيختگی اقتصادی، کمبود کالاها، سؤء استفاده‌های سرمايه‌داران و نياز به دمکراتيزه کردن اقتصاد کشور ايجاب می‌کند که از همان نقطه توليد، يک کنترل دمکراتيک برقرار شود و در تمام کارخانه‌ها و موسسات، کنترل کارگری معمول گردد. اين بدان معناست که شوراهای کارگران بايد حساب و کتاب توليد را در تمام موسسات خواه دولتی يا خصوصی، چگونگی توزيع، خريد و فروش محصولات، اندوخته‌ها و ذخاير، سود سرمايه‌داران، استخدام‌ها، اخراج‌ها و غيره را تحت کنترل دقيق خود بگيرند”(۴)

برقراری کنترل شوراهای کارگری برتولید و توزیع ، اگر چه یک گام ضروری و بسیار پراهمیتی‏ست برای کنترل تولید و توزیع کالاها، با این وجود بدون الغاء اسرار بازرگانی، هنوز هیچ سخنی از یک کنترل واقعی در زمینه تولید و توزیع نمی‌تواند در میان باشد و همانطورکه لنین هم می‌گوید: “نخستین کلام کنترل واقعی” (۵) الغاء اسرار بازرگانی‌ست. ثروتمندان و صاحبان بنگاه‏ها ومؤسسات تجاری، اسرار بازرگانی و معاملات خود را مخفی می‌کنند و هیچ تمایلی ندارند این اسرار فاش و توده مردم از آن مطلع شوند. پرسیدنی‌ست که چرا ثروت‏مندان و صاحبان بنگاه‏ها و مؤسسات تجاری نسبت به مخفی کردن اسرار بازرگانی اصرار می‌ورزند و نسبت به لغو آن به شدت حساس‌اند و اصولاً هدف آن‌ها از این اختفا در چیست؟ هدف ثروتمندان و صاحبان این گونه بنگاه‏ها از مخفی نگاه داشتتن اسرار بازرگانی و معاملات خود، در یک جمله، کلاه برداری و احتکار و در اصل، سود ورزی و چپاول بی سر و صدای مردم است . آن‌ها به وسیله تنظيم یک رشته صورت حساب‌های ناقص و قلابی و ترازنامه‌هائی که البته به قصد فریب مردم سرِهم بندی می‌کنند، اهداف خود را پرده پوشی می‌کنند و به وسیلۀ این “مدارک” ساختگی، کم و کیف معاملات و میزان سود و امثال آن را از چشم مردم پنهان می‌سازند و بی آنکه حساسیتی را در جامعه برانگیزند، سودهای بسیار هنگفتی را به جیب می‌زنند. حفظ اسرار بازرگانی در واقع به معنای حفظ امتیازات و سود ورزی مشتی افراد، علیه تمام مردم است. هم اکنون ده‌ها و صدها معامله‌ای که توسط افراد رده بالای حکومتی و غیرحکومتی، تاجران، پیمانکاران، آقا زاده‌ها و عناصر وابسته به سپاه و نزدیک به این یا آن باند حکومت صورت می‌گیرد ، میلیاردها و صدها میلیارد سود نصیب آن‌ها می‌سازد. شمه‌ای از این معاملات فوق‌العاده پرسود که گاه در جریان اختلاف و رقابت غارتگران مردم افشاء شده است، حاکی از پول‌های بی حساب و کتاب هزاران میلیاردی و شیادیِ آشکار مشتی دزدِ دارنده امتیازات ویژه و حاکی از چپاول بی انتهای مردم است. تمام این معاملات انواع دقیق کالاها، میزان سود و غیره و غیره تماماً از چشم مردم مخفی نگاه داشته شده است. معنای این اقدامات و معنای مخفی نگاه داشتن اسرار بازرگانی هیچ چیز دیگری جز چپاول و غارت و جز خزانه دزدی سیستماتیک که صورت قانونی داده شده است نیست! لذا دولت شورائی بیدرنگ باید اسرار بازرگانی را ملغا کند و جلوی این گونه غارتگری‌ها را بگیرد. البته سرمایه داران به هیچوجه مایل نیستند کسی بر این نقطه حساس آن‌ها انگشت بگذارد و اسرار معاملات و میزان و منبع سودهای هنگفت و باد آورده آن‌ها را علنی و برملا سازد. اما بدون الغاء اسرار بازرگانی، هنوز نمی‌توان از یک کنترل به معنای واقعی آن سخن گفت و حساسیت زیاد ثروتمندان و صاحبان بنگاه‌ها و مؤسسات تجاری، ضرورت عملی ساختن این اقدام فوری را دو چندان می‌کند. بدون الغاء اسرار بازرگانی کنترل تولید و توزیع نیز وعده پوچی بیشتر نخواهد بود و آن‌طور که لنین نیز اشاره می‌کند، الغاء اسرار بازرگانی، حساس‌ترین نقطه سرمایه و کلید کنترل است “این‌جاست کلید هر کنترل، این‌جاست حساس‌ترین نقطه سرمایه، سرمایه‌ای که تاراج‌گر مردم است و در امر تولید کارشکنی می‌کند”(۶)

کارگران و زحمتکشان و تمام مردم حق دارند از تمام معاملات ثروت‏مندان و شرکت‌های سهامی و بازرگانی به طور کامل اطلاع داشته باشند. حکومت شورائی در اینجا نیز باید موجبات کنترل و بازرسی تمام امور از پائین را توسط توده‌های مردم، شوراها و تشکل‌های کارگری و توده‌ای فراهم سازد. حکومت شورائی به فوریت باید قانونی وضع کند که تمام صاحبان بنگاه های تجاری و بازرگانی ملی نشده را موظف سازد اطلاعات مربوط به کم و کیف معاملات و سودهای خود را در اختیار دولت شوراها قرار دهند. باالغاء اسرار بازرگانی که در برنامه فوری سازمان فدائیان (اقلیت) برآن تأکید شده است، دخل و خرج این دسته از ثروت‏مندان و استثمارگران برملا می‌گردد، شیادی‌ها و رمز و راز پنهان‌کاری تجار و بازرگانان ازپرده بیرون می‌افتد و کنترل، معنای واقعی پیدا می‌کند.

مجموعه اقدامات فوری و انتقالی که مشروحاً به آن اشاره شد، تماماً در زمره خواست‌های حداقل پرولتاريا و برنامه حداقل پرولتاریاست. برنامه حداقل پرولتاریا در لحظه کنونی فراتر از آن چیزی است که سنتاً برنامه حداقل نامیده می‌شد و صرفاً یک رشته مطالبات بورژوا- دمکراتیک را در بر می‌گرفت. برنامه حداقل پرولتاریای ایران در حال حاضر یک رشته مطالبات و اقدامات اقتصادی و سیاسی را در برمی‌گیرد که این اقدامات و خواست‌ها، اگر چه فی‌نفسه اقدامات و خواست‌های سوسیالیستی محسوب نمی‌شوند، اما برخی از این اقدامات از محدوده جامعه سرمایه‌داری فراتر می‌روند. قریب به یک قرن است که بورژوازی به لحاظ تاریخی خصلت مترقی خود را ازدست داده است و یک طبقه به کلی ارتجاعی‌ست. در ایران نیز طبقه بورژوازی، فاقد هرگونه خصلت ترقی خواهانه و یک طبقه ارتجاعی‌ست که هیچ بخش و لایه آن، هیچگونه رسالت یا وظیفه‌ای در دگرگونی های اجتماعی و اقتصادی و تحولات انقلابی و یا حتا متحقق ساختن مطالبات بورژوا-دمکراتیک ندارد و طبقه‌ای است ضد انقلابی. از این روست که تحقق این دسته از مطالبات نیز به پرولتاریا محول شده است. این پرولتاریاست که با اجرای برنامه حداقل خود و انجام یک رشته اقدامات فوری و انتقالی برای گذار به سوسیالیسم، تکالیف عقب مانده و بورژوا- دمکراتیک را نیز به سرانجام می‌رساند. برنامه حداقل و اقدامات عاجل و انتقالی، با عطف توجه به مجموعه شرایط جامعه ایران تنظیم شده و به گونه‌ای است که اولاً تمام آن‌ها قابل اجراست و ثانیاً برای انتقال به سوسیالیسم و عملی ساختن آن ضروری‌ست. دولت شورائی کارگران و زحمتکشان که به شیوه‌ای انقلابی این اقدامات را به مرحله اجرا می‌گذارد و مطالبات توده زحمتکش مردم را متحقق می‌سازد، درعین حال با تأمین وسیع‌ترین آزادی‌های سیاسی، آگاهی، تشکل و پرورش کارگران و زحمتکشان را از راه مبارزه طبقاتی آشکار، ارتقاء می‌بخشد و از این یگانه راه صحیح و ممکن، نخستین گام را به سوی سوسیالیسم برمی‌دارد. تنها حکومت شورائی‌ست که می‌تواند انتقال به سوسیالیسم را به بی دردترین نحوی تأمین نماید.

نیازی به گفتن نیست که حکومت شورائی نمی‌تواند در حدّ اجرای اقدامات فوری و انتقالی درجا زده و متوقف گردد. توقف در این مرحله، معنای دیگری جز بازگشت به عقب، جز شکست حکومت شوراها و مرگ انقلاب نخواهد داشت. یا پیش روی بلاوقفه به سوی سوسیالیسم، یا پس رفت وعقب‌گرد به سوی سرمایه‌داری! راه سومی وجود ندارد. شرط پیش‌روی اما تدوام انقلاب، برداشتن گام‌های دیگری به پیش، کوبیدنِ قلعه سرمایه و ورود آن به مرحله سوسیالیستی و اجرای تام و تمام برنامه حداکثر پرولتاریاست. بنابر این دوام حکومت شورائی و پيروزی پرولتاريا، در گرو برداشتن گام‌های قاطع به سمت جلو، فتح سنگرهای جديد و صعود به قلّۀ سوسياليسم است.

بديهی‌ست که ازقبل نمی‌توان پيش‌بينی کرد دوره انتقالی چه مدت زمانی طول خواهد کشيد. اين موضوع، صرف نظر ازعامل خارجی و انقلابات در سایر کشورها که می‌تواند در این روند تأثیر گذار باشد، تا آنجا که به شرایط داخلی بر می‌گردد، در گرو پیشرفت و تکامل مبارزه طبقاتی و در گرو درجه تشکل، آگاهی و آمادگی پرولتاریاست.

سازمان فدائیان (اقلیت) همواره بر این نکته‌ تأکید نموده است که حکومت شورائی و دولت شورائی، یک دولت نوع پرولتری، دولت طراز نوین و دولتی از نوع کمون است. کمون نیز نتیجه جنگ طبقاتی تولید کنندگان علیه غاصبان و یک حکومت کارگری بود. مارکس در کتاب جنگ داخلی در فرانسه و جمع‌بندی خود از کمون پاریس می‌نویسد “کمون بطور عمده حکومت طبقه کارگر و نتیجۀ جنگ طبقاتی تولید کنندگان علیه غاصبان بود، کمون همان شکل سیاسی‌ای بود که رهائی اقتصادی کار را ممکن می‌ساخت، این شکل سیاسی بالاخره پیدا شده بود”(۷ ) [تأکید از ماست]

حکومت شورائی نیز نتیجۀ مبارزه انقلابی و بی امان طبقه کارگر و زحمتکشان علیه سرمایه‌داران و ملاکین و یک حکومت کارگری است. حکومت شورائی نیزنهایتاً می‌خواهد و می‌باید به “رهائی اقتصادی کار” جامه عمل بپوشاند و همان اصولی را معمول دارد که مارکس از جمع بندی کمون پاریس به آن دست یافت. روشن است که با استقرار حکومت شورائی سلطه سیاسی طبقه کارگر تأمین می‌شود. تسلط سیاسی طبقه کارگر اما هیچگونه سازگاری با ادامه اسارت اجتماعی آن و بقاء طبقات نمی‌تواند داشته باشد. طبقه کارگر نمی‌تواند سلطه سیاسی خود را حفظ کند مگر آنکه مبارزه اساسی خود را متوجه ریشه‌کن ساختن طبقات و استقرار سوسیالیسم سازد.

“تسلط سیاسی تولید کننده نمی‌تواند با ادامه اسارت اجتماعی‌اش سازگار باشد، پس کمون می‌بایستی اهرمی باشد که پایه اقتصادی وجود طبقات و بنابر این تسلط طبقاتی را ریشه کن سازد. وقتی که کار از اسارت رها شد، هر انسان مبدل به کارگری تولید کننده می‌شود و کار تولیدی دیگر خصوصیت طبقاتی نخواهد داشت”(۸)

(پایان)

زیرنویس‌ها:

١- لنین- راجع به وظایف پرولتاریا در انقلاب حاضر

٢- لنین- وظایف نوبتی حکومت شوروی

٣- همان

٤- برنامه فوری سازمان فدائیان (اقلیت) برای سرنگونی جمهوری اسلامی و برقراری حکومت شورائی

۵- لنین – خطر فلاکت و راه مبارزه با آن

۶- همان

۷- کارل مارکس- جنگ داخلی در فرانسه

۸- همان

یادشان گرامی باد

بر سينه ات نشست

زخم عميق کاری دشمن

اما

ای سرو ايستاده نيفتادی

اين رسم توست که ايستاده بميری.

در تو

ترانه های خنجر و خون

در تو

پرندگان مهاجر

در تو

سرود فتح

اين گون چشم های تو روشن

هرگز نبوده است.

با خون تو،

ميدان «توپخانه»

در خشم خلق بيدار مي شود

مردم زآن سوی «توپخانه» بدين سو

سرريز مي کنند

نان و گرسنگی

به تساوی تقسيم مي شود

ای سرو ايستاده!

اين مرگ توست

که مي سازد،

دشمن

ديوار مي کشد.

اين عابران خوب و ستم بر

نام تو را، اين عابران ژنده

نمي دانند

و اين دريغ هست، اما

روزی که خلق بداند

هر قطره خون تو محراب مي شود

اين خلق نام بزرگ تو را

در هر سرود ميهني اش

آواز مي دهد

نام تو، پرچم ايران

خزر به نام تو زنده ست!

بهاران خجسته باد

هوا دلپذير شد

گل از خاک بردميد

پرستو به بازگشت زد نغمه ی اميد

به جوش آمد از خون درون رگ گياه

بهار خجسته باز خرامان رسد ز راه

به خويشان،

به دوستان،

به ياران آشنا،

به مردان تيزخشم که پيکار مي کنند

به آنان که با قلم تباهي ی درد را

به چشم جهانيان پديدار مي کنند

بهاران خجسته باد،

بهاران خجسته باد.

و اين بند بندگي،

و اين بار فقر و جهل

به سرتاسر جهان،

به هر صورتي که هست

نگون و گسسته باد.

به خويشان،

به دوستان،

به ياران آشنا،

به مردان تيزخشم که پيکار مي کنند

به آنان که با قلم تباهي ی درد را

به چشم جهانيان پديدار مي کنند

بهاران خجسته باد،

بهاران خجسته باد.

نظرات نویسنده می باشد.
نشر گاھنامۀ ھنر و مبارزه

پيش از اين دربارۀ گشايش تآتر بی نوايان اعلاميه ھايی منتشر کردم، در اين جا میخواستم به شکل گسترده تری به اين مسئله بپردازم. در واقع تآتر بی نوايان ادامۀ فعاليت ھای گاھنامۀ ھنر و مبارزه خواھد بود و تنھا تفاوتی که وجود دارد، اين است که از اين پس کارھا بيشتر روی ھنر نمايش و بھتر است بگويم ادبيات نمايشی و به ويژه اثر برتولت برشت تمرکز خواھد داشت.
متأسفانه با توجه به حضور و فعال بودن تروريسم وابتذال خارق العادۀ اپوزيسيون ھای ايرانی در فرانسه، و موضع خصمانۀ فرانسه در رابطه با ايران (که به دوران جنگ نيابتی عراق عليه ايران باز می گردد و تداوم ھمان سياست است)، و سطح نازل فرھنگی ايرانيان در فرانسه (به دليل حاکميت بورژوازی وابسته و معامله گر ايرانی) وابتذال بنيادی آنھا از يک سو، و سياست تبعيض گرا و طبقاتی کشور ميزبان (در موردمن، فرانسه) که از سال ١٩٩۵ به اخراج من در اشکال ظاھرا و کاملا قانونی ازدانشکدۀ تآتر رأی داد، و به اين ترتيب کار پژوھشی مرتبط به تآتر آموزشی برتولت برشت را متوقف ساخت، حرف زدن دربارۀ فعاليت فرھنگی و ھنری کمی نامناسب به نظر می رسد. ھمين قاونی که موجب اخراج من از دانشگاه (يعنی تنھا محيط اجتماعی و « الحاق اجتماعی » برای من) و ترور کار پژوھشی ام شد، از سوی ديگر به نام بيش از ده سال است که از طريق ادارۀ کاريابی به آزار و « بازگشت به جھان کار » اذيت شبانه روزی و تھديد به قطع نان روزمره عليه من و بسياری چون من به جنگ اعصاب دامن می زند، بی آن که راه حل اساسی برای رھايی از بی کاری و انزوای اجتماعی وجود داشته باشد. در اين جا طرح چنين موضوعی صرفا شکايت نامۀ شخصی نيست، و نمی تواند باشد چرا که خوانندگان را در موقعيت انفعال و واپس زدگی قرار می دھد، زيرا رسيدگی به چنين مشکلی و بر قراری عدالت در چنين زمينه ھايی از حد و حدود توان خوانندۀ اين سطور که در انزوای خود به سر می برد عبور می کند، و طرح چنين موضوعی اساسا ممکن است موجب واپس زدگی نزد آنھا (يعنی شما خوانندگان) وحتی نفی مشکل مطروحه از سوی خواننده شود – ولی طرح چنين موضوعی و گزارش چنين واقعه ای که از تجربۀ شخصی بر می آيد ضروری خواھد بود، زيرا نه تنھا در حالت کلی به سرنوشت خلاقيت در سطح اجتماعی مرتبط می باشد – که تحت اشکال گوناگون و به ويژه خشونت طبقاتی در وضعيت آسيب پذير قرار می گيرد – بلکه علاوه بر اين ما را مستقيما به موضوع سرنوشت پرولتاريای فرھنگی و ھنری و فکری ھدايت می کند. با چنين تأملاتی ما مستقيما وارد عرصۀ فلسفۀ ھنر و مسائل و مشکلات بنيادی آن خواھيم شد.
البته روشن است که مراودات مابين فرھنگی ايران و فرانسه و به طور کلی ايران و غرب – که بيش از پيش به موضع گيری جنگی شباھت پيدا می کند – از طريق بورژوازی وابسته و معامله گر صورت می گيرد، يعنی مبتذل ترين طبقه از طبقات
مانند ايران، و علاوه « حاشيه ای » حاکم در عصر امپراتوری و امپرياليسم در کشورھای بر اين و خلاف تمام ظواھر امر، دست کم از ديدگاه من، نمايندگی اصلی اين طبقۀ حاکم جمھوری اسلامی نبوده بلکه اشکال بارز اين نمايندگی طبقاتی را بايد بين اپوزيسيون ھای ايرانی در خارج از کشور جستجو کنيم، که طبيعتا بايد آن را روی دوّم سکۀ تبعيض طبقاتی و ملی در کشور ميزبان بدانيم (عليه دانشجويان و پژوھشگران و ھنرمندان و غير اروپايی و « معنی دار » واقعی، و عليه مھاجران خارجی غير وابسته به محافل غير آمريکايی در کشور ميزبان غربی) . تحت چنين شرايطی، مظاھر فرھنگی (فرھنگ طبقۀ حاکم) نيز در اذھان عمومی طبيعتا، با توجه به وضعيت اسفناک و فقر ھمه شمول مادی و معنوی جنبش پيشگام، کاملا قابل درک خواھد بود که اذھان و افکار عمومی ايرانيان در داخل و خارج از نخل طلايی و اسکار و ديگر مراتب قدرت بيشتر مطلع باشند تا آن چه ما در [گاھنامۀ ھنر و مبارزه] نشان می دھيم و علی رغم تمام موانع موجود به تحقق می رسانيم. اوضاع به شکلی است که گاھنامۀ ھنر و مبارزه در فرانسه تقريبا ھيچ خوانندۀ معنی داری ندارد، شايد دو سه نفر باشند که به شکل پاره وقتی آن را می خوانند، بقيۀ خواننده ھا و آنھايی که واقعا ھم کاری می کنند در کشورھای ديگری به سر می برند، و ھمين موضوع، يعنی فقدان خواننده و يا افرادی که اين ھمه نگران موضوع آزادی و حقوق بشر ھستند، و تنھا به محض اين که کتابی، فيلمی، چيزی جايزه ای می گيرد، از در و ديوار می بارند، ولی از سوی ديگر عامدانه از خواندن و حتی پذيرش گاھنامۀ ھنر و مبارزه در جعبۀ پست الکترونيکی شان امتناع می ورزند، چنين رفتاری برای من سؤال برانگيز و نگران کننده است. به اين علت که چنين رفتاری با نقد، و با کار فرھنگی و يا مابين فرھنگی (مانند ترجمۀ برخی آثار)، برازندۀ آنھايی
نيست که می خواھند ايران فردا را بسازند. با چنين مقدمه ای که ھنوز به پايان نرسيده، اجالتا بايد بگويم که در نتيجه نبود امکانات و دسترسی به وسايل توليد مناسب برای کار ھنری در زمينۀ نمايشی برای اجرای عملی طرح تآتر بی نوايان در پاريس، عملا اين گونه به نظر می رسد که طرح ما کاملا به حاشيه و به بيرون از جھان توليد پرتاب خواھد شد، که پيامد آن به گفتۀ برتولت برشت به اساسا در خارج از روند توليدی ھيچ حقوقی » اين معنا خواھد بود که از آن جايی که در نتيجه تآتر بی نوايان ھم نمی تواند وجود خارجی داشته باشدف حتی ،« وجود ندارد در جعبۀ پست الکترونيکی و يا سايت ايرانيان فرانسوی زبان در فرانسه. با اين وجود طرح تآتر بی نوايان می تواند با تکيه به ھمين ابزارھای رسانه ای نوين و
در محدودۀ خاصی، در زمينۀ نظری و نوشتاری فعال باشد، و به ھمان شکلی که در گاھنامۀ ھنر و مبارزه عمل می کنيم، در تداوم ھمين فعاليت ھا، ولی اين بار روی مسائل تآتر و مسائل ھنری متمرکز می شويم.
موضوع می تواند به ھمين ارائۀ نظريات تآتری و ترجمۀ چند نمايشنامه و يا ارائۀ چند طرح نمايشی خاتمه پيدا کند و يا خاتمه پيدا نکند و بر اساس انتخاب و وقت وانرژی باقی مانده در ھمين محدودۀ حاشيه ای ادامه يابد. ولی پرسش اين جا است که چه اھداف ھای بی سرمايه و [تک نفره] مانند تآتر بی نوايان می « سازمان سازی » ديگری از اين توانيم متصور شويم؟ از ديدگاه من، بررسی چنين وضعيتی برای تآتر بی نوايان می تواند افشاگر خيلی از مسائل پيرامون و معاصر ما باشد. و آنھايی که به مسائل فرھنگی وھنری توجه دارند و نگران سرنوشت خلاقيت در کل جامعه ھستند در اين جا دستشان خالی نخواھد ماند، به عنوان مثال بررسی وضعيت چنين فعاليتی در فرانسه می تواند خيلی از دعاوی دموکراسی و حقوق بشر را زير علامت سؤال و ترديد ببرد، و يا ازسوی ديگر بخش قابل توجھی از فعاليت ھای فرھنگی و ھنری آلترناتيوی را افشا کند که
براساس تحليل ھايی که پيش از اين مطرح کرده ايم و ديديم که بر چه اساسی کاملا به ناتوی فرھنگی تعلق دارد ( در اين مورد به وبلاگ مابين فرھنکی ايران وجھان در بلاگفا مراجعه کنيد). و بازھم می توانيم آن را با فعاليت ھای به اصطلاح دانشگاھيان ايرانی در غرب برخورد دھيم.
چنين مقايساتی بی گمان با ما از ماھيت اصلی تمام اين دار و دسته ھا و به ويژه شخصيت ھای رسانه ای حرف خواھد زد که در خدمت امپرياليسم جھانی و در خدمت طبقۀ ابتذال ھستند.
حرف من در اين جا چه می تواند باشد؟ يکی از حرفھای من اين است که آنھايی که سعی می کنند مسائل فرھنگی و ھنری را از سياست جدا کنند، و يا آنھايی که در جھان سياست به سر می برند و فکر می کنند که موضوع فرھنگ و ھنر روبنايی و بی اھميت است، و يا آنھايی که غالبا به جبھۀ راست تعلق دارند و اکيدا تصور می کنند که ھنر کار نوابغ است، در رابطه با تأملات ما در اين جا پی خواھند برد که سياست و ھنر قويا با يکديگر در رابطه ھستند. تشخيص چنين رابطه ای بی ھيچ ترديدی برای تشخيص اثر ھنری اصيل از اثری که تنھا شبيه اثر ھنری می باشد، يکی از ضروريات انکار ناپذيربرای سرنوشت ،« ھنر » به نظر می رسد و من اطمينان دارم که چنين تأملاتی برای خلاقيت، و برای امر دموکراسی و عدالت اجتماعی به ھيچ عنوان بيھوده نيست. و آنھايی که دائما نوک حمله را به سوی جمھوری اسلامی می گيرند، در اين جا احتمالا به اين نتيجه خواھند رسيد که اين معامله يک طرف دعوای ديگر ھم دارد که اگر از اولی اھميت بيشتری نداشته نباشد کمتر نيست. خوشبختانه اين موضوع را بسياری می دانند. برخی از راه ھای ديگری به اين نتيجه می رسند که به عنوان مثال اپوزيسيون ھای ايرانی ضد اجتماعی و ضد بشری ھستند. ما از راه ديگری می رويم [ھنر] و به ھمين نتيجه می رسيم.
اخيرا در مقاله ای می خواندم که نويسندۀ آن طرفداران حقوق بشر را به سکوت ومحکوم نکردن ترور دانشگاھيان ايرانی که در عرصۀ توليد انرژی اتمی در ايران فعال ھستند، متھم کرده بود. خيلی وقت پيش، خود من نيز آنھا را به سکوت در رابطه با کاربرد اورانيوم ضعيف شده در جنگ ھای معاصر توسط ارتش ناتو متھم کرده بودم.غافل از اين که حقوق بشر خود به تنھايی يکی از بازيگران جنگ به اصطلاح بشردوستانه بوده و به قول معروف يک پای داستان است. و ما نمی توانيم از جنايتکار انتظار داشته باشيم که جنايتش را محکوم کند؟ ولی موضوعی که علاوه بر اين در مورد طرفداران و نمايندگان رسمی حقوق بشر ايرانی می تواند جالب توجه ما باشد، اين است که پس از اين ھمه، اين دسته از اپوزيسيون ھا با چه شھامت و استقامتی می توانند ھنوز سرشان را در رسانه ھای جمعی بالا بگيرند و به حيات رسانه ای شان ادامه دھند؟ درچنين مواردی است که می بينيم ھمان اتفاقی که برای فرھنگ اروپايی در زمينۀ نقد روی داد، برای اپوزيسيون ھا و طرفدران حقوق بشر ساکن غرب نيز روی داده است. داستان از اين قرار است که اساسا نقد موتور پيشرفت غرب بوده، و در بنياد فرھنگ غربی وجود داشت، و ھمين عنصر زنده بود که در اواخر قرن بيستم دچار سير قھقرايی شد، و ولی انتظار نداشته « ھر چه دل تنگت می خواھد بگو » نتيجه اين که به قول معروف باشيم که انعکاسی داشته باشد و نقدمان موجب تحول گردد. به عبارت ديگر ما در اين جا با نقض کارکرد نقد سروکار داريم.
بررسی وضعيت تآتر بی نوايان (در حالت مجازی) به شکل بنيادی ماھيت و خصوصا ماھيت طبقاتی تمام اين تشکيلات اپوزيسيون و بازنمايی ھای اجتماعی و فرھنگی وھنری اخير و قديم جنبش سبز را از فرانسه تا کانادا و تا پای تريبون افرادی مانند رامين جھانبگلو و عطا ھودشيان که ظاھرا از چھره ھای درخشان دانشگاه ھا می باشند را آشکار می سازد. بد نيست بدانيم که اخيرا اين چھره ھای درخشان اعلام کردند که میخواھند دربارۀ چھرۀ روشنفکر دينی جلسه بگذارند – حتما در يکی از ھمين دانشگاه ھای کانادا برگزار می شود – خب ما اين جا از روشنفکر دينی حرف نمی زنيم، و بيشتردوست داريم به جای روشنفکر دينی از روشنفکر سر ديزی حرف بزنيم.دينی و ديزی در اين جا مشخصا تنھا منحصر به بودجه ھايی که صاحبان سرمايه به آنھا(صاحبان امتياز طبقاتی) و خيل آلترناتيوھای امپرياليسم جھانی در صفوف اپوزيسيونھای خارج و داخل (مرسونر برای آدم کشی) اختصاص می دھند نيست، بلکه موضوع در عين حال به انحصاری سازی دستگاه آموزشی و دانشگاه ھای غربی از يک سو و تداوم ھمين رويکرد تبعيض آميز و اختناق آميز در استفاده از دستگاه ھای ارتباط جمعی
از سوی ديگر نيز می باشد، و چنين شرايطی به معنای تبعيض، و اختناق در سطح عمومی خواھد بود که کاملا با گفتمان آزاديخواھانه و مدرن و غير مذھبی، و اميد بخش اين شخصيت ھای رسانه ای در تضاد قرار می گيرد. و اين تضاد در بنياد ھمان خصوصيت ابتذال آميز طبقۀ بورژوا و خاصه بورژوازی وابسته و معامله گر است. و ما نشان خواھيم داد که پشت پردۀ گفتمان ھا و مباحث ظاھرا فريبنده و روشنفکرانۀ اين ازما بھتران ھا، که تنھا به اين دو شخصيت نام برده در اين جا محدود نمی گردد، ما با گروھی سروکار داريم که اساسا حضورشان در دانشگاه ھا و محافل به اصطلاح فرھنگی و دانشگاھی محصول خشونتی نامرئی و ضد اجتماعی بوده و در عين حال ازمجريان و نمايندگان ھمين [خشونت طبقاتی] در چشم انداز آلترناتيوھای امپرياليستی عليهايران و ايرانی فعال ھستند.
متأسفانه، از آن جايی که به ويژه در خارج از کشور، طی مدت ھای مديد تمام گفتمان چپ و راست اکيدا روی جمھوری اسلامی تمرکز داشته، اين وجھۀ خبيث اپوزيسيون وبه وقوع پيوسته و به پشتيبانی قدرت مالی سرمايه داری جھانی « انيران » آن چه درمراحل تکوينی خود را می پيماند، ھم چنان در پردۀ ابھام باقی مانده و نامأنوس و ناشناس به نظر می رسد. در نتيجه ھمين نا آشنايی پيشينه دار، موجب می گردد که ما نيزدر اين جا احتمالا در خطر نبود استقبال عمومی از چنين تأملاتی قرار بگيريم. خاصه ازاين جھت که چشم انداز عمومی، در خارج از کشور، و حتی در طيف کمونيست ھای ايرانی، غالبا گفتمان انتقادی در رابطه با جمھوری اسلامی بوده است : اعدام، چادر،سنگسار، حقوق ھای عقب افتادۀ کارگران…و چنين افشاگری ھايی از آن جايی که ازپايگاه غرب در رسانه ھا منتشر می شود، در عين حال، در رابطه با افکار عمومی موجب توھماتی چند دربارۀ واقعيت زندگی و واقعيت دموکراسی در غرب می گردد.
اين تک گويی بلند را با يک پاراگراف ديگر به ھمين جا خاتمه می دھم :
تآتر بی نوايان برنامۀ خود را مشخصا در فرصت ھای بعدی اعلام خواھد داشت. علت تأخير در اعلام برنامه، آھنگ کند ترجمۀ نوشته ھا و نمايشنامه ھای انبوه برتولت برای « خارق العاده ای » برشت است. در پاريس وقتی در تآترھای بعضا بورژوا برنامۀايرانيان به اجرا در می آيد، و غيره…صفوف انبوه دوست داران فرھنگ و ھنر،دموکراسی و آزادی در ھوای ناب پاريس را می بينيم، ولی فعلا در اين جا ھيچ فردديگری به جز خود من نيست که در اين نوع کارھای بی مزد ( بخوانيد کار نامرئی)، که احتمالا در آينده تنھا می تواند موجب سرزنش باشد، ياری رساند، و از خيل دوست داران تآترنيز فعلا خبری نيست.
به اميد روزی که تآتر بی نوايان در آينده نام ديگری داشته باشد : تآتر آموزشی.
حميد محوی
پاريس ١۵ ژانويه ٢٠١٢

کانون مدافعان حقوق کارگر

نقدی بر مقاله‌ی «برادر جان، جنگ طبقاتی تمام شده»، نوشته‌ی محمد طبیبیان
خسرو صادقی بروجنی، رضا اسدآبادی

اشاره:
پس از گفتگوی نشریه مهرنامه (شماره 15) با محمد طبیبیان، استاد اقتصاد دانشگاه تهران، نقدی با عنوان «منطق استثمار» (1) بر این مقاله نگاشته شد. از آن جا که این نشریه‌ خلاف عملکردش، خود را مقابل ایدئولوژی‌های موجود «بی طرف» می‌انگارد، مقاله‌ی مذکور به گونه‌ای مستدل و محترمانه تنظیم گشت که بهانه‌ی شکلی و محتوایی خاصی برای عدم انتشارش وجود نداشته باشد. مقاله برای مهرنامه ارسال شد و علی رغم قول مساعد مبنی بر انشارش، از چاپ آن خودداری کردند. از آن جایی که بیم آن می‌رفت موضوع مطرح شده به فراموشی سپرده شود، مقاله در سایت‌های اینترنتی منتشر شد.

محمد طبیبیان در شماره‌ی 18 نشریه مهرنامه در مطلبی تحت عنوان «برادر جان، جنگ طبقاتی تمام شده» (2) جوابیه‌ای بر مقاله‌ی «منطق استثمار» نوشته است. (البته عنوان این مقاله در مهرنامه «…» ذکر شده است!). کسانی که اندک آشنایی با اخلاق روزنامه‌نگاری حرفه‌ای دارند، آگاهند که چنانچه مطلبی منتشر و نقدی بر آن نوشته شود، اگر آن نقد در نشریه‌ی مذکور منتشر نشود، جوابیه‌ی آن نیز فاقد موضوعیت برای انتشار توسط آن نشریه است.

چنین عملکردی از سویی نشریه‌ای که ریاکارانه خود را «غیر ایدئولوژیک» و «مفسر» می‌داند و در پشت این نقاب‌های دروغین، ایدئولوژیک‌ترین و جزمی‌ترین اندیشه‌ها را ترویج می‌دهد، چندان امر جدید و بی پیشینه‌ای نیست.

در فضای رسانه‌ای بی بدیلی که نیروهای رادیکال و ترقی‌خواه از داشتن هرگونه رسانه‌ی مکتوب رسمی محرومند، گفتمان مهرنامه که در برخی نشریات دیگر نیز شاهدش هستیم، یکی از بی اخلاق‌ترین و ایدئولوژیک‌ترین انواع روزنامه‌نگاری را نمایندگی می‌کند. این بیان، نه توهین و تهمت و شعار، بلکه دارای مصادیق واقعی قابل اشاره‌ای است که موضوع اصلی این مقاله نمی‌باشند.

برای نمونه یکی از در دسترس‌ترین این مصادیق، مانیفست ابتدایی این نشریه است که با بیانی کاملاً مزورانه عنوان می‌دارد: «مهرنامه از هیچ ایدئولوژی سیاسی و اجتماعی جانبداری نمی‌کند و طرفدار هیچ جناح سیاسی یا فکری نیست». در صورتی که هر خواننده‌ی آگاه و منصف این نشریه به وضوح می‌تواند جهت‌گیری‌‌های خاص ایدئولوژیک و سیاسی این مجله را درک کند.

از جمله می‌توان به نقل قولی از «حسین راغفر» در مهرنامه‌ی شماره 16 اشاره کرد که می‌نویسد: «این که یک نشریه فرهنگی طی چند شماره‌ی پیاپی به طرح گسترده‌ی چهره‌هایی چون فون هایک، میلتون فریدمن، فون میزس و مکتب اتریش بپردازد و ادعای بی‌طرفی در عرصه‌ی ایدئولوژی و سیاسی داشته باشد به سختی قابل پذیرش است، به ویژه که در هر شماره به شکلی افراطی عرصه و فضای نشریه به قلم طرفداران این مکتب مزین می‌شود و احیاناً برای گریز از برچسب جانب‌داری‌های افراطی، صفحه یا صفحات قلیلی به منتقدانی اختصاص می‌یابد که عملاً تفاوت ماهوی با مواضع حامیان ندارد، پذیرش ادعای بی‌طرفی را سخت‌تر می‌کند». یا به تعبیر «پرویز صداقت» در شماره‌ی 15 مهرنامه‌: « … نشریه‌ای که «مهر»اش به میلتون فریدمن [مشاور ارشد اقتصادی دیکتاتور شیلی]، رسواترین اقتصاددان دهه‌های اخیر، می‌رسد و «عناد»ش نصیب دکتر محمد مصدق و جنبش ملی شدن صنعت نفت می‌شود»

البته اینکه نشریه‌ای موضع ایدئولوژیک و سیاسی خاصی را نمایندگی کرده و از آن دفاع کند به هیچ عنوان مورد ایراد نمی‌باشد، اما آن چه نکوهیده و مذموم است، دروغ‌پردازی و بیان ریاکانه مبنی بر داشتنِ عملکرد «بی‌طرف» و «غیرایدئولوژیک» و «غیرسیاسی» است. چنین مصادیقی است که به بیان «ناصر فکوهی»، در سخنرانی خود در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران (7/8/1390)، «مهرنامه»، «کثیف‌ترین نوع ژورنالیسم» است.

محمد طبیبیان در شماره‌ی 18 مهرنامه پاسخی نگاشته‌اند که لازم است مجدداً توضیحی بر آن‌ داده شود. هر چند ایشان بسیار سعی دارند مخالف نظری خود را با انواع انگ‌های سیاسی و اخلاقی خطاب کنند و خود را همواره فردی آکادمیک و علمی معرفی کنند (که در مورد اخیر صد البته همین گونه است)، لذا در پاسخ به مقاله‌ی اخیر ایشان، همچون مقاله‌ی پیشین، سعی می‌شود تا حد امکان از مثال‌ها و تعابیر عوام پسندانه و غیر علمی‌ای که این استاد دانشگاه برای خوشایند خواننده‌ی خالی‌الذهن همواره در مطالبشان به کار می‌برند، پرهیز کنیم و با بیانی که بیشتر با جایگاه آکادمیک ایشان تناسب دارد، به طرح مسائل بپردازیم. امیدواریم ایشان نیز چنین رویه‌ای را در مقالات خود پیش بگیرند.

****

مقاله‌ی ایشان چندان قابلیتی برای انتقاد دارد که نقد خود را می‌توانیم از عنوان مقاله‌ی ایشان آغاز ‌کنیم. «برادر جان، جنگ طبقاتی تمام شده». در ابتدا لازم است بیان شود که در دایره المعارف اندیشه‌ی کارل مارکس عبارت مستقلی تحت نام «جنگ طبقات» وجود ندارد. بلکه به طور دقیق‌Struggle Between Classes یا کشمکش بین طبقات و یا مبارزه‌ی طبقاتی مطرح است. به این معنی که حتی فعالیت طبقه‌ی کارگر در اتحادیه‌ها و سندیکاها نیز نوعی از این کشمکش محسوب می‌شود. این کشمکش لزوماً به این معنی نیست که مثل دهقانان آلمانی قرن نوزدهم و هجدهم بر سر حقوق اولیه وارد یک جنگ شوند. هر کشمکش نظری، اقتصادی، سیاسی که بیانگر تضاد کار و سرمایه در دنیای مدرن باشد، به نوعی کشمکش بین طبقات این جامعه نیز خواهد بود و لزوماً هر کشمکشی تا سطح «جنگ» پیش نخواهد رفت.

رسیدن کشمکش طبقاتی و نزاع بین مزد و گسترش سرمایه، به سطح یک نبرد طبقاتی، شرایط متنوعی را طلب می کند. اگر هم مطلبی با این عنوان مشاهده شد باید دید که آیا منظور از نبرد بین طبقات استعاره ای از همان کشمکش می‌باشد یا نه؟ لذا اگر آقای دکتر طبیبیان انتظار داشتند که از نظر چپ‌ها باید هر روز در جامعه کارگران با چکش در یک تصویر فانتزی به سمت صاحبان سرمایه حمله ببرند، باید به سراغ تصویرهای انورخوجه و پل پوت از مارکسیسم بروند. این طنز تاریخ است که رویکرد ایشان در این زمینه مشابه عقب افتاده‌ترین نظریاتی است که حتی به سختی می‌توان آن‌ها را در چهارچوب نظریات مارکسیستی دسته‌بندی کرد.

ایشان در بخش ابتدایی مقاله‌ی خود، به گونه‌ای رندانه که پیش از این نیز از نشریه مهرنامه و نویسندگانش سراغ داریم، نقل قولی از مقاله‌ی «منطق استثمار» را تحریف می‌کند. وی با اشاره به نقل قولی از مقاله‌ی مذکور می‌نویسد: «دکتر طبیبیان لازم است از رویکرد اقتصادی مارکسیستی و با اتکا به قانون ارزش مارکس استفاده کند تا بتواند در مورد استثمار نظر دهد» و از این نقل قول تحریف شده به این نتیجه‌ی نادرست می‌رسد که رویکرد مارکسیستی، تنها برگ برنده‌ی منتقد ایشان می‌باشد. در صورتی که بیان اصلی مقاله این گونه است: «از آن جا که بیان این جملات از سوی ایشان به منظور انتفاد از نظریات مارکس می‌باشد، لازم است از رویکرد اقتصاد سیاسی مارکسیستی و با اتکا به قانون ارزش مارکس، اعتبار آن سنجیده شود». همچنان که مشاهده می‌شود ایشان با تغییر جهت دار و زیرکانه‌ای «لا اله» را می‌گوید اما «الا الله» را حذف می‌کند!

در ادامه، آقای دکتر استدلال می‌کنند که مارکسیست‌ها به تبع مارکس، معتقدند رشد بیکاری و بحران، اقتصاد سرمایه‌داری را به سقوط خواهد کشاند. در صورتی که این فهم عمیقاً اشتباهی است. جناب آقای دکتر غنی‌نژاد در سخنرانی خود در دانشگاه علامه طباطبایی پیرامون جنبش تسخیر وال استریت نیز، چنین اشتباهی را مرتکب شدند و به همین دلیل مارکس و مارکسیست‌ها را جبرگرا خواندند. در حالی که عامل سقوط یک ساختار اقتصادی، اجتماعی در نزد اغلب مارکسیست‌ها، تغییر توازن قوای طبقاتی به لحاظ سیاسی است و نه فقط بحران سرمایه‌داری و بیکاری و مسائلی از این دست که تنها یک زمینه‌ی عینی اولیه است.

مثالی که در این زمینه می‌توان از آن بهره برد، ماجرای هوای سرد و پوشیدن لباس است. شما در هوای سرد تمایل پیدا می کنید که برای محافظت از خود، لباس گرم بپوشید. یعنی هوای سرد پایه‌ی مادی حرکت شما برای پوشیدن لباس گرم را آماده می‌کند. این لباس می‌تواند کت، اورکت، سویشرت یا هر چیز دیگری باشد. ولی شرایط سیاسی و ذهنی نیز مهم است. انسان مختار است آن لباس را نپوشد. بخش عظیمی از پروژه‌ی فکری‌ای که تحت عنوان نئومارکسیسم و مکتب فرانکفورت و جریان فکری لوکاچ و گرامشی و دیگران در غرب پر و بال گرفت، توضیح همین امر بود که به دلیل شیئ‌‌وارگی انسان مدرن در این ساختار و شرایط هژمونی ایدئولوژیک مدافع این نظام و شرایط تقسیمات سیاسی و فرهنگی و …، چرا فرایند پوشیدن لباس رخ نمی‌دهد. لباس می‌تواند هر چیزی باشد. آلترناتیو به معنای مطلق‌اش، معین نیست و این آلترناتیو را باید خشت به خشت ساخت. ممکن است نزدیک به نظریات پساکینزی و پساتوسعه‌گرایانه باشد. ممکن است جایگزین این سیستم، یک ساختار سوسیالیسم بازار بر طبق نظرات «دیوید شویکارت» یا «اسکار لانگه» باشد. ممکن است مدل‌های برنامه‌ریزی دموکراتیک غیر متمرکز امثال «روبین هانل» و «مایکل آلبرت» باشد (این‌ها فقط بخشی از کلیه‌ی اندیشه‌ها و مدل‌هایی اند که در قیل و قال توپخانه‌ی تبلیغاتی‌ای که برنامه‌ریزی مرکزی دولت را به عنوان یگانه نتیجه‌ی اندیشه‌ی چپ معرفی می‌کند، گم شده اند). مسئله در مرحله‌ی اول بر سر بدیل نیست؛ بلکه بر سر نقد وضعیت موجود و تحلیل دقیق‌تر آن است.

آقای طبیبیان می‌فرمایند که نظام سرمایه‌داری با رشد دستمزدها روبرو بوده است و ساقط نشده است. درست است. انباشت سرمایه و تکنولوژی به این نظام کمک می‌کند که ثروت عظیمی را ایجاد کند. هیچ کس هم منکر این نیست که روابط سرمایه‌داری بهتر از روابط فئودالی و ارباب رعیتی یا برده‌داری و یا نظام‌های تولید آسیایی و استبداد سنتی شرقی و سازمان اقتصادی و اجتماعی سنتی است. اما هر پدیده‌ی‌ای را باید بر اساس همان ظرف زمانی خودش بررسی کرد. مثلا نمی‌توان بر کره جنوبی خرده گرفت که چرا در دهه‌ی پنجاه، فاقد حتی یک رایانه در کشورش بوده است؛ چرا که در آن زمان در اساس، کامپیوتر به معنای امروزی اش اختراع نشده بود.

رشد دستمزدها در کشورهای صنعتی غربی می‌تواند دو دلیل عمده داشته باشد. اول انباشت وسیع سرمایه که در شرایط فقدان مبارزات سازمان یافته‌ی نهادهای پایین دستی جامعه و اتحادیه‌ها رخ داد و اتفاقاً نابرابری‌های به وجود آمده به واسطه‌ی این انباشت وسیع بود که احزاب و اتحادیه‌ها و نهادهای مدافع محیط زیست و حقوق زنان و سندیکاهای کارگری را که بعضاً مورد انتقاد نولیبرال‌ها هستند به وجود آورد (و سایر نهادهای مدنی‌ای که در حقیقت، این‌ها عامل عاقل‌تر شدن سرمایه‌داری دیوانه‌ی اولیه بودند، از آثار همان دوران هستند).

به هر روی، ثروت انباشت شده‌ی اولیه و زیرساخت‌های عظیم ارتباطی و صنعتی و رشد اقتصادی جهش وار در غرب، امکان پرداخت دستمزدهای بالا را نیز ممکن می‌ساخت. دلیل دوم، پدیده‌ای است که قبل از «پل باران» و «پل سوئیزی» (که از قضا ایشان نیز در مقاله‌ی خود به آن‌ها اشاره کرده اند)، کسانی چون روزا لوکزامبورگ، لنین و هلفردینگ به آن اشاره کرده بودند. نظریه‌ی مرحله‌ی انحصاری و امپریالیستی شدن سرمایه‌داری این مسئله را توضیح می‌دهد که به دلیل همین مبارزات ضد سرمایه‌داری و پیکار نیروهای چپ و پیشروی طبقه ی کارگر، سرمایه‌داری مرکز برای حفظ نرخ سود خود، اقدام به «صدور سرمایه» می‌کند. توسعه‌ی اقتصادی کشورهایی مثل اقتصاد های شرق آسیا همچون چین و ژاپن و کره جنوبی و کشورهایی مثل برزیل و ترکیه را از همین دریچه می‌توان تحلیل کرد.

برای سرمایه گذاران و شرکت‌های چند ملیتی تولیدی، توجیه اقتصادی‌ای وجود ندارد که سرمایه‌ی خود را در کشورهایی به کار ببرند که سطح دستمزدهای بالا وجود دارد. تفاوت نرخ رشد اقتصادی 2-3 درصدی در کشورهای غربی با رشد اقتصادی بالای 7-8 درصد کشورهایی که به آن‌ها سرمایه صادر می‌شود را، بر این اساس می‌توان تحلیل کرد. بدون شک مقایسه‌ی دستمزد واقعی (نسبت دستمزد اسمی به سطح قیمت‌های عمومی همان جامعه) یک کارگر چینی و یا برزیلی، با دستمزد واقعی یک کارگر مشابه انگلیسی و یا فرانسوی – که گاهی نسبت آن‌ها به یک دهم نیز می رسد- بیانگر همین واقعیت است. اگر چنین طبقه‌ی کارگر غیر متشکلی وجود نداشت، بدون شک پدیده‌ی سقوط نرخ سود در انتظار اقتصاد جهانی بود. قطعاً گسترش آگاهی طبقاتی و بغرنج شدن رابطه‌ی میان هئیت حاکمه و مردم در کشورهای شرقی و جنوبی، خود در آینده از مصائب نظام سرمایه‌داری و طرفدارانش خواهد بود.

بر خلاف پیش فرض‌های اقتصاددانان کلاسیک و نئوکلاسیک، نه دستمزدها در بازار انعطاف دارند و نه طبق نظر «میلتون فریدمن» چیزی به نام بیکاری طبیعی وجود دارد که شرایط تعادل را به صورت خود به خود در بازار کار حاکم کند. بررسی دقیق نشان می‌دهد که بازار کار، با بازار کالا تفاوت‌های جدی دارد. هر چند اقتصاددانان لیبرال دموکرات تفاوت چندانی بین بازارها و شرایط نهادی آن‌ها قائل نیستند؛ ولی به هر صورت اگر عارضه‌ی سیاست‌های تعدیل کننده‌ی کینزی بر اقتصاد سرمایه‌داری تحمیل نمی‌شد، امروز شرایط به گونه‌ای دیگر بود. هر چند آقای غنی‌نژاد انتقاد می‌کنند که همین دخالت‌ها عامل بحران است، اما باید یادآور شد که بطور مثال اگر دخالت دولت در آمریکا و مخصوصاً کشوری چون انگلستان برای تولید مسکن (چیزی که ایشان عامل بروز بحران معرفی می‌کنند) نبود، امروز با بحران‌های اجتماعی دیگری ناشی از اعتراض بی خانمان‌ها روبرو بودیم.

ساختاری که در ذات خود دارای عدم توازن و تضاد است، نمی‌تواند تضادهایش را بپوشاند. رفع بحران اقتصادی در آن به ایجاد بحران اجتماعی و رفع بحران اجتماعی اقتصادی ممکن است به تشدید بحران زیست محیطی تبدیل شود. یا طبیعت باید استثمار شود یا افراد جامعه‌ی خودمان استثمار شوند یا اینکه باید مثل کارگر چینی و جهان سومی، با دستمزدی که به قول کلاسیک‌ها تنها برای زنده ماندن لازم است به حیات خویش ادامه داد یا این‌که اصلاً اقتصاد به رکود تورمی ناشی از سیاست‌های تعدیل‌گرایانه کینزی دچار شود و چرخ تولید نگردد.

این واقعیتی است که به بیان آقای طبیبیان، ربطی به «سر هم کردن مطالبی مثل هژمونی و جهانی سازی» ندارد. مگر اینکه معتقد باشیم چین- که در قبال هشت ساعت کار، دستمزدی کمتر از هشت دلار به کارگرانش می‌پردازد- نظامی کمونیستی است و همچون همیشه، همه‌ی کاسه و کوزه‌ها را سر رقیب تاریخی و ایدئولوژیک خود بشکنیم! در صورتی که بر اساس نظر اغلب لیبرال دموکرات‌ها و نولیبرال‌های ایران و جهان، تولید انبوه فعلی چین، نتیجه‌ی حرکت در مسیر آزادتر کردن بازار کار و سرمایه می‌باشد.

از این رو مشاهده می‌کنیم که علت تفاوت ارزش تولیدات کشوری مثل هند و چین و قیمت کالاهای مشابه تولیدی در کشورهای غربی (حتی با وجود برابری دقیق تکنولوژی و سرمایه‌ی به کار رفته در یک صنعت مشابه) ناشی از تفاوت فاحش بین دستمزدهاست که این امر، خود اثبات کننده‌ی نظریه‌ی ارزش کار مارکس و تجلی دستمزد بر قیمت کالاست که قرن نوزدهمی یا قرن دومی بودن آن تفاوتی ندارد.

ایشان متاسفانه با تکرار چند باره‌ی نظریه‌ی عرضه و تقاضا که ناظر بر قیمت کالا و نه ارزش آن است، تحلیل‌ از رویکرد اقتصاد سیاسی را به اقتصاد محض تقلیل می‌دهد. در صورتی‌که «تقاضا» و میزان آن در بازار سرمایه‌داری، موجود قائم بالذات نیست و عوامل گوناگونی چون قدرت، تبلیغات و روبنای فرهنگی نیز در میزان آن تاثیر گذارند.

یکی دیگر از مهمترین مسائلی که در هر دو مقاله‌ی آقای طبیبیان مطرح و تکرار شده است، بی توجهی مارکس و مارکسیست‌ها به «تکنولوژی» می‌باشد. در مقاله‌ی اخیر نیز ایشان می‌نویسد: «تغییر در ترکیب سرمایه، به معنی تغییر در مقادیر نسبی سرمایه ثابت و متغیر است و نه تغییر در تکنولوژی تولید». این در صورتی است که بنا به تعریف، سرمایه‌ ثابت، شامل تکنولوژی تولید نیز خواهد بود و بیان ایشان نوعی مغلطه در تحلیل می‌باشد.

از سویی، اقتصاددانان لیبرال دموکرات وطنی ما یک وجه مشترک با اقتصاددانان نهادگرای ایرانی دارند و آن تحلیل غلط از مقوله‌ی تکنولوژی و رشد صنعتی در ارتباط با اقتصاد سیاسی است. اقتصاد دانان نهادگرا و از جمله آقای دکتر مومنی با تکیه بر این مسئله که در غرب، انقلاب دانایی و انقلاب‌های چهارم صنعتی رخ داده، با تاکید بر صنعت‌زدایی اقتصادهای بزرگ معتقدند که مفهوم طبقه‌ی کارگر مثل گذشته معنا ندارد. اقتصاددانان لیبرال دموکرات و از جمله آقای طبیبیان به عنوان یکی از مدافعان بازار آزاد نیز، بر این مسئله تاکید دارند که «نیروی کار امروز، نیروی کار زمان مارکس نیست که عمدتاً چکش به دست بودند. امروز علاوه بر کارگر ساختمانی و کارگاهی، افرادی مانند مهندس، پزشک، برنامه نویس کامپیوتر، مدیر، هنرمند، استاد دانشگاه، روزنامه نگار و … همه نیروی کار تلقی می‌شوند». اینکه ایشان از کجا به چنین درکی رسیده اند که منظور مارکس، فقط «کارگران چکش به دست» بوده است، برای نگارندگان این مطلب مبهم است. اما از آن جایی که تحلیل ایشان بسیار نزدیک به تحلیل جزمی‌ترین طرفداران نظریه‌ی مارکس می‌باشد، خود جای بسی شگفت است! در مورد مفهوم واقعی طبقه‌ی کارگر، نگارنده‌ی مطلب «منطق استثمار»، پیش از این در مقاله‌‌ای (3) مستقل به آن پرداخته است که نیازی به تکرار محتوای آن نیست.

آقای دکتر طبیبیان که اقتصاد خرد پیشرفته تدریس می نمودند، حتما اطلاع دارند که تجهیزات صنعتی که جایگزین نیروی کار می‌شوند، خود مستهلک می‌شوند و هزینه‌ی نگهداری بالا دارند و سوخت مصرفی‌شان نیز در صورت توسعه‌ی همه جانبه‌ی اتوماسیون فرایند تولید و طبیعتاً هزینه‌های بنگاه اقتصادی بالا می‌رود. لذا مکانیزاسیون تولید اقتصادی جامعه، برای صرفه جویی در پرداخت دستمزد و به کار گرفتن کارگر، تا یک سطح معینی می‌تواند تداوم یابد و قطعا پس از یک نقطه‌ی بهینه، این اتوماسیون در نظام سرمایه داری بازده نزولی خواهد داشت (در کنار آن، بحث رشد روزافزون هزینه‌های سوخت و مواد اولیه‌ی تجدید ناپذیر نیز مطرح است). ضمن این‌که هرچه تکنولوژی پیچیده‌تر شود، به نیروی کار ماهرتر و به تبع آن با سطح دستمزد بالاتر نیاز است.

از کسانی که انقلاب دانایی و انقلاب اطلاعات را باعث ایجاد برخی تعدیلات در قطب بندی جوامع می دانند، باید سوال شود که اگر صنعت‌زدایی، بدون در نظر گرفتن تقسیم کار جهانی، در مقیاسی جهان شمول رخ می‌داد (و نه فقط در غرب که سطح دستمزدها تا این حد رشد کرده) در آن صورت اوضاع از چه قرار بود؟

بر خلاف ادعای صاحب‌نطران لیبرال دموکرات و نهادگرا، اتفاق خاصی نیفتاده و گسترش تکنولوژی در زمان مارکس نیز به نسبت زمان خود شتابان بوده است و در این تحلیل اقتصادی، رشد فناوری‌ها جایگاه اساسی‌ای ندارد. بلکه مسئله‌ی اصلی بر سر شرایط توازن بین نرخ سود و نرخ دستمزد حقیقی در اقتصاد است و در این بین، تکنولوژی تنها عاملی حاشیه‌ای است که تنها می‌تواند ارزش اضافی نسبی را به نفع سرمایه‌دار (اگر طبقه‌ی کارگر از طریق نهادهایش دخالت‌گری نکند) افزایش دهد. قطعاً با ارائه‌ی نمونه‌‌ی «استیو جابز» و علاقه‌ی برخی از مردم دنیا به او به عنوان یک نابغه، نمی‌توان سازمان عظیم اقتصادی، اجتماعی، سیاسی سرمایه‌داری متأخر را توضیح داد و توجیه کرد و از شرایط کارگرانی که محصولات شرکت او را در سراسر جهان مونتاژ و بسته‌بندی و توزیع می‌کنند، چیزی نگفت.

مسئله بر سر اختلاف انواع کار نیست. مسئله بر سر پیوستگی انواع رشته‌های صنعت با انواع کار است. نمی‌توان امید داشت که ماشینیزه کردن یک صنعت و اتوماسیون، باعث شود که یک صنعت، نیاز خود را به نیروی کار از دست بدهد. ضمن این‌که همه‌ی سرمایه داران جهان بیل گیتس و استیو جابز نیستند. سرمایه داران عرب و صاحبان کارتل‌های نفتی در سراسر جهان و رابرت مرداک‌ها و سرمایه داران مافیایی شرقی و مثلاً شخصی مثل دیک چنی و جورج بوش، بعید به نظر می‌رسد که بتوان لفظ نابغه را برایشان استفاده کرد! درضمن این سوال وجود دارد که آیا تمام ابتکارات و فناوری های به کار رفته در تولیدات شرکت اپل یا مایکروسافت، ناشی از ابتکار و مدیریت شخص بیل گیتس یا استیو جابز است؟ یعنی عقل مطلقی بالای سر نشسته است و باقی کارمندان و کارکنان و مزدبگیران …!

به نظر نمی‌رسد این تصور نولیبرال‌های ایرانی برای کارکنان این شرکت‌ها چندان خوشایند باشد. درست است که سرمایه‌داری امکان شکوفایی استعداد‌های انسانی را تا حدی بیش از گذشته فراهم آورده است. اما این فرد‌گرایی افراطی، ناشی از تحلیل تقلیل‌گرایانه از جامعه است.

چنین رویکرد تقلیل‌گرایانه و غیرتاریخی‌ای موجب می‌شود ایشان مسئله‌ی افرایش دستمزد را به صورت مجرد و بدون توجه به میزان بهره‌وری و ساعات کار و همچنین بدون در نظر گرفتن چگونگی توزیع ثروت جامعه و کیفیت نابرابری تحلیل کنند. در مقاله‌ی «منطق استثمار» با ارائه‌ی نمودارهایی، توضیحات لازم در این زمینه داده شده بود که گویا ایشان صلاح ندانسته اند اشاره‌ای به آن مطالب داشته باشند! رویکرد غیرتاریخی ایشان نیز موجب شده است توسعه‌ی مناطق و کشورهای گوناگون جهان را به صورت منفک و مستقل از هم بررسی کند. در صورتی که به تعبیر سمیر امین، توسعه یافتگی و توسعه‌ی توسعه نیافتگی، دو روی یک سکه و دارای ارتباط ارگانیک با یکدیگر می‌باشند.

آقای طبیبیان که از فروشگاه‌های زنجیره‌ای «وال مارت» تمجید می‌کنند، باید در نظر داشته باشند که شانس، در قمارخانه‌ی بازار، چیز مهمی است و همه چیز به دایره‌ی مهارت بستگی ندارد. مخصوصا اقتصادهایی که از جایی به نام «وال استریت» بهره مند ميشوند. دیدن بازنده گان نظام بازار که همگی آنها را نمی توان فاقد ضریب هوشی و قدرت مدیریت دانست نیز، بد نیست. همچنین ایشان لازم است اندکی از رویکرد تقلیل‌گرایانه‌ و مجرد نگر خویش فاصله گرفته و به تولیدکنندگان واقعی محصولات این شرکت‌ها و شرایط زندگی آن‌ها، که عمدتاً در کشورهای پیرامونی هستند نیز عنایتی داشته باشند تا بیشتر متوجه سرچشمه‌ی ارزانیِ کالای این شرکت‌ها شوند.

بحث ما در اساس، کمتر به «افراد» سرمایه دار نظر دارد. نظریات ما، برخلاف مکتب اتریش و یا نهاییون و کلاسیک‌های جدید و سایرین، ریشه در نظرات رفتارشناختی (که بعداً بی اعتبار بودن آن‌ها ثابت شد) ندارد. بحث بر سر افزایش وسعت دید و افق نگاه اجتماعی و رویکرد ساختاری است. بررسی‌های فردی و مصداقی ،که نمی‌توان بر اساس آن حکم عمومی صادر کرد، عاملی است که باعث می‌شود اندیشه‌ی طرفداران بازار آزاد با داروینیسم اجتماعی گره بخورد. سرمایه‌داری عاقل متولد نشده است؛ بلکه مقاومت‌های گوناگون بر سر راه سرمایه‌داری بود که تا حدی او را سر عقل آورد تا بتواند به حیات خود ادامه دهد؛ وگرنه نتایج این نوع نگاه به انسان و جامعه، شاید جهان را به نابودی می‌کشاند.

سخن آخر …

هم آقای طبیبیان و هم آقای غنی‌نژاد و نیلی و در نهایت آقای قوچانی و همفکران شان، یک اشتباه تاریخی دارند. باز کردن این اشتباه، خود مقاله‌ای مفصل با ارائه‌ی اسناد و فاکت‌های متعدد و بحث و نظر ورزی طولانی می‌طلبد. اما به صورت مختصر اشاره ای به این اشتباه تحلیلی می‌کنیم که با وجود تذکرات سایر دوستان در این مورد، گویا این بحث هنوز به طور دقیق توضیح داده نشده است.

آقای طبیبیان مانند سایر دوستان خود، بار دیگر مقاله‌ی خود را با یادی از رژیم های کره شمالی، استالین، مائو و دیگران پایان می‌دهد. سایر نویسندگان مهرنامه نیز در مقالات متعدد خود، به حکومت‌هایی از این دست لقب «سوسیالیستی» می‌دهند و در راس همه، هوشنگ ماهرویان، کره شمالی موروثی را «حکومت مارکسیستی» می‌نامد.

«لودویگ فون میزس» اقتصاددان راست‌گرا و طرفدار بازار آزاد، در یکی از اولین انتقادات خود از سوسیالیسم، یک مدل مشخص را پیش فرض قرار داد و آن مدل، برنامه‌ریزی مرکزی دولت در اقتصاد بود. به تعبیری، او اقتصاد دولتی مورد نظر لاسال را مقابل بازار آزاد قرار داد. به دلیل شکستی که در انقلاب روسیه پیش آمد، شوروی بیش از پیش به سمت ساختار سرمایه‌داری دولتی حرکت کرد، یعنی همان روابط تولید کارمزدی در غالب رفتار یک دولت به مثابه یک بنگاه انحصاری بزرگ. این دولت‌ها از هر لحاظی با تئوری‌های مارکسی در تضاد بودند. از نقض آزادی بیان و اجرای حکم اعدام گرفته تا عدم رعایت تعادل بین شاخه‌های تولید تا ایجاد آنارشی بازاری در اقتصاد (چیزی که از شاخص های اقتصادی نظام سرمایه داری است) و …

تمام این مظاهر جوامع خلقی-پوپولیستی، هیچ جایگاهی در آثار مارکس و مارکسیست‌های مستقل نداشته است. برنامه‌ریزی اقتصاد از مرکز، حتی در آثار ارتدوکس‌هایی چون کائوتسکی نیز یافت نمی‌شود، چه رسد به مارکس که خود یکی از بزرگ‌ترین مخالفانِ معاصرِ لاسال (به عنوان نظریه‌پرداز دولتی کردن اقتصاد و جامعه و جانشینی نخبگان حزبی به جای طبقه‌ی کارگر) می‌باشد. اندیشه‌ی اقتصادی بوخارین، به عنوان فردی که تئوریسین اقتصادی استالین شمرده می‌شد، شوروی را به جایی کشاند که به دست شبه طبقه‌ی نوکیسه‌ی بوروکرات‌های دولتی و به رهبری استالین، چند سال پس از پیروزی انقلاب اکتبر، آژانسی به نام «گاسپلان» ایجاد شد. این آژانس، مرکز برنامه‌ریزی اقتصادی شوروی شد و مدل سیاسی اقتصادی استالین، پس از او در همه جا به عنوان مدل مارکسیستی و سوسیالیسم معرفی شد. شوراهای کارگری، فاقد اختیار و عملاً استحاله شدند و به نهادهای فورمالیته‌ای تبدیل شدند. آیین نامه‌های کنترل کارگری، جای خود را به آیین‌نامه‌های حزبی و دستوری و تمامیت‌خواهانه داد و رژیم، یک کمپانی بزرگ شد و رهبر حزب هم، رئیس کمپانی قلمداد گشت. این تراژدی‌ای بود که اکثر رژیم های خلقی-پوپولیستی جهان سوم از آن الهام گرفتند و بدون طبقه‌ی کارگر و به نام او و در کشورهایی که اساساً طبقه کارگر نداشتند، انقلاب سوسیالیستی کردند‍!

نیروهای بدیل سرمایه‌داری در جهان، با انجام بازنگری و نقد جدی چنین پیشینه‌ای، به هیچ عنوان از آن مدل‌ها و الگوها پیروی نمی‌کنند. امیدواریم گفتمان راست وطنی کمی ارتقا پیدا کند و به جای مقایسه‌ی پادشاهی روستایی کره شمالی- که تا حدی، دستاورد ایالات متحده در جنگ کره هم به شمار می رود- با اقتصاد سرمایه‌داری، حداقل تا سطح افرادی مثل هایک، که از غیر ممکن بودن استقرار جامعه‌ی سوسیالیستی مورد نظر مارکسیست‌ها سخن گفت و مدعی شد که آلترناتیوی جز این وجود ندارد، ارتقاء یابند. چون هایک حداقل خوب می‌دانست مارکسیست‌های مخالف‌اش چه می‌گویند و آن چه در چین و کره شمالی و کامبوج و … می‌گذرد، نسبتی با نظریات آن‌ها ندارد.

از آن جایی که محمد طبیبیان در سرتاسر مقاله‌اش سعی دارد خود را آکادمیسینی بی‌طرف و غیرسیاسی جلوه دهد، مقاله‌ی حاضر را با نقل قولی از «ادوارد سعید» در کتاب «نشانه‌های روشنفکران» و ذکر نکته‌ای به پایان می‌بریم:

«هر روشنفکری که حرفه‌اش ارائه و بیان اندیشه‌ها، دیدگاه‌ها و ایدئولوژی‌های روشن و مشخص است، به طور منطقی آرزومند است که آن‌ها را در جامعه بتواند عملی کند. روشنفکری را که مدعی‌ست فقط برای خودش یا به خاطر آموزشِ محض یا دانش مجرد می‌نویسد، نه می‌توان و نه باید باور داشت. همان‌طور که ژان ژنه نویسنده‌ی بزرگ قرن بیستم گفته است، «از همان لحظه که مقالاتی را در جامعه منتشر کردید، وارد زندگی سیاسی شده‌اید»؛ بنابراین اگر می‌خواهید سیاسی نباشید، مقاله ننویسید و سخنرانی نکنید». از این رو چنان‌چه ایشان تمایل زیادی به ارائه‌ی تصویری بی‌طرف، غیرجهت‌دار و غیرسیاسی ار خود دارند، شایسته است «خرده‌گیری» دوستان خود را جدی گرفته و در اساس از وارد شدن به این‌گونه مباحث چالشی، دوری گزینند.

——————–

پی‌نوشت:

1- منطق استثمار:

http://kanoonmodafean1.blogspot.com/2011/12/estesmar.html

2- خوانندگانی که امکان و یا تمایل به خریداری نشریه‌ مهرنامه ندارند، مقاله‌ی «برادر جان، جنگ طبقاتی تمام شده» را می‌توانند در وبلاگ کوخ مطالعه نمایند:

http://koukh1.blogfa.com/post-105.aspx

3- مفهوم واقعی طبقه‌ی کارگر:

http://koukh1.blogfa.com/post-3.aspx

برگرفته از نشریه کارارگان سازمان فدائیان(اقلیت)  شماره ۶۱۴ – سال سی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌و‌سوم – نیمه اول بهمن ۹۰

از سرنگونی رژیم شاه بیش از سه دهه می گذرد. حکومتی که با قیام مسلحانه توده های مردم ایران در روز ٢٢ بهمن سرنگون شد و جمهوری اسلامی به جای آن بر اریکه قدرت نشست. کارگران و توده های زحمتکش مردم ایران که برای رهایی از ستم و دیکتاتوری رژیم شاه، کسب آزادی های دموکراتیک و تحقق مطالبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به انقلاب روی آورده بودند، پس از سرنگونی رژیم پهلوی با حکومتی مواجه شدند که به مراتب از رژیم پیشین ارتجاعی تر و سفاک تر بود. حکومتی که طی ٣٣ سال، هر آنچه در توان داشت جهت سرکوب مردم و سلب ابتدایی ترین حقوق دموکراتیک کارگران و توده های زحمتکش ایران به کار گرفت. چرا و چگونه؟
با اعتلای مبارزات تود های مردم ایران در نیمه دوم ٥٧، شکل گیری اعتصابات عمومی سیاسی و به طور اخص اعتصاب قدرتمند کارگران شرکت نفت، جامعه و انقلاب ایران در وضعیت جدیدی قرار گرفت. توده ها، دیگر حاضر نبودند به شرایط گذشته تمکین کنند و طبقه حاکم نیز، دیگر قادر نبود به شیوه گذشته، سلطه سرکوبگرانه خود را بر مردم اعمال کند. ابزارهای سرکوبگری رژیم بی اثر، ساواک و نیروهای امنیتی شاه سردرگم و رژیم در وضعیت اضمحلال درونی قرار گرفت. جامعه در التهاب یک دگرگونی اجتماعی می سوخت. پس از ١٧ شهریور، مبارزات مردم وارد مرحله سرنوشت سازی شد. موقعیت انقلابی تمام جامعه را فرا گرفت. گلوله نیز دیگر جلودار مبارزات مردم نبود. در یک کلام، همه چیز گویای سقوط حتمی رژیم سلطنتی بود. در چنین وضعیتی که “جزیره ثبات” متلاطم شده بود، رژیم شاه دیگر نمی توانست پاسدار آن باشد. استمرار حکومت شاه، نه تنها دیگر تامین کننده منافع سیاسی – اقتصادی بورژوازی داخلی و امپریالیسم آمریکا در ایران و منطقه نبود بلکه، با موقعیت انقلابی بوجود آمده ادامه حکومت شاه می توانست صف بندی نیروهای شرکت کننده در انقلاب را نیز به سرعت دگرگون و روند حرکت انقلابی توده ها را از شعارهای صرفا ضد دیکتاتوری و تمام خلقی، در مسیر رادیکالیسم و طرح مطالبات مشخص طبقاتی کارگران و توده های زحمتکش ایران سوق دهد. و این همان نکته ای بود که آمریکا و نیروهای ارتجاعی داخلی از آن وحشت داشتند. حفظ نظام سرمایه داری همراه با بقای ماشین بوروکراتیک دولتی و دستگاه های عریض و طویل سرکوب مردم، اصلی ترین استراتژی طبقه حاکم و آمریکا در ایران بود. وحشت امپریالیسم آمریکا و نیز وحشت خمینی از رادیکالیسم صف بندی نیروهای انقلاب و گسترش مطالبات طبقانی کارگران و توده های زحمتکش ایران، نقطه عزیمت و همگرایی آمریکا با خمینی شد. شخص خمینی با ماهیت ارتجاعی و ضدیت بی چون و چرایش با آزادی های دموکراتیک مردم و به طور اخص ضدیت اش با کمونیسم و منافع طبقاتی کارگران، آلترناتیو مطلوب آمریکا برای جایگزینی شاه و نظام سلطنتی گشت.
خمینی با استفاده از شبکه های ارتباطی روحانیت و بر بستر توهم توده ها، بر موج مبارزات انقلابی مردم سوار شد و در جایگاه رهبری انقلاب نشست. دیدار و جلسه مخفیانه نماینده خمینی با نماینده آمریکا در جریان کنفرانس “گوادلوپ”،تکلیف را یکسره کرد.
حاصل نشست “گوادلوپ” و زد و بندهای پشت پرده بهشتی و مهدی بازرگان با هویزر و سفیر آمریکا در ایران، تضمینی برای رهبری بلامنازع خمینی و هموار شدن راه برای قدرت گیری هیئت حاکمه جدید شد. و اینگونه بود که از دل انقلاب ٥٧ و قیام شکوهمند ٢٢بهمن، حکومتی سر بر آورد که در جنایت و کشتار و سلب آزادی های سیاسی و دموکراتیک توده های مردم ایران، صد بار بر رژیم سلطنتی شاه، پیشی گرفت.
کارگران و توده های مردم ایران که برای آزادی و کسب مطالبات دموکراتیک، اجتماعی و رفاهی خود در سال ٥٧ به انقلاب روی آوردند، با استقرار جمهوری اسلامی، نه تنها هیچ یک از مطالبات شان متحقق نشد بلکه، در مقایسه با دوران حکومت شاه در وضعیت بسیار وخیم تری هم قرارگرفتند. از این رو مجموعه عواملی که سبب روی آوری کارگران و توده های وسیع مردم ایران به انقلاب٥٧ شد، بیش از شرایط ٥٧ به قوت خود باقی است.
هم اکنون، شرایط عینی جامعه، فقرو فلاکتی که کارگران و زحمتکشان بدان گرفتار هستند، بی حقوقی مطلق زنان، فقدان ابتدایی ترین آزادی های سیاسی و دموکراتیک مردم، اعمال روز افزون سرکوب های اجتماعی، گسترش فساد و گندیدگی درونی نظام جمهوری اسلامی، ضرورت تحقق یک انقلاب اجتماعی را، بیش از پیش در جامعه آشکار کرده است.
لذا، بازبینی نکات قوت و ضعف انقلاب ٥٧ و انگشت گذاشتن بر دست آوردهای قیام مسلحانه ٢٢بهمن، می تواند راه گشای عمل این مرحله از جنبش مبارزاتی کارگران و توده های زحمتکش ایران باشد.
این واقعیت بر کسی پوشیده نیست که انقلاب ٥٧ و حاصل قیام ٢٢بهمن، توسط ضد انقلاب حاکم بر ایران در نیمه راه متوقف و طی یک کشاکش دو ساله سرانجام در سال ٦٠ با شکست قطعی مواجه گردید. آنچه کارگران و توده های زحمتکش ایران، طی ٣٣ سال تجربه کرده و بدان گرفتار شده اند، نه حاصل انقلاب ٥٧، بلکه دقیقا ثمره شکست انقلاب و استقرار رژیم ضد انقلابی جمهوری اسلامی بر جامعه بوده است.
بیهوده نیست که نیروهای سلطنت طلب، سازمان های مدافع امپریالیسم و سرمایه داری جهانی، نیروهای رفرمیست و در یک کلام همه آنهایی که مدافع نظم طبقاتی موجودند و از انقلاب اجتماعی وحشت دارند، در تبلیغات شبانه روزی شان، تلاش می کنند تا وضعیت حاکم بر ایران را، نه عملکرد نظام جمهوری اسلامی و ضد انقلاب حاکم بر ایران بلکه، به عنوان حاصل انقلاب ٥٧ به خورد مردم بدهند. این نیروهای گریزان از انقلاب و مدافعان سیستم سرمایه داری، با چنین ترفندی طی بیش از سه دهه، آگاهانه تلاش کرده اند تا همه وحشی گری ها و فجایع جمهوری اسلامی را نتیجه انقلاب ٥٧ به خورد مردم بدهند.
در حالی که ثمره مبارزات گسترده مردم ایران و روی آوری آنان به انقلاب ٥٧، آزادی زندانیان سیاسی بود که مجددا توسط جمهوری اسلامی به زندان و اعدام محکوم شدند. دست آوردهای انقلاب، شکل گیری آزادی های دموکراتیک و گشایش آزادی های نسبی سیاسی در جامعه بود، که بی درنگ توسط ضد انقلاب حاکم بر ایران، یکی پس از دیگری سرکوب و دوباره از توده ها باز پس گرفته شد. حاصل انقلاب ٥٧، آزادی اجتماعات، تظاهرات و انتشار گسترده و علنی روزنامه ها و نشریات سازمان های سیاسی بود، که با دستور مستقیم خمینی قلم ها را شکستند، نشریات را به محاق بردند و اجتماعات سیاسی را به رگبار بستند.
ثمره انقلاب و حاصل قیام مسلحانه ٢٢ بهمن، اضمحلال ساواک، فروپاشی دستگاه های سرکوب، و مهم تر از همه، شکل گیری شوراهای مستقل کارگری، شوراهای دهقانان، شوراهای سربازان و پرسنل انقلابی، شوراهای دانشجوئی و غیره به عنوان ارگان اعمال قدرت توده های کارگر و زحمتکش بود، که ضد انقلاب حاکم آنها را سرکوب و گاه شوراهای زرد اسلامی را به عنوان ابزار سرکوب و جاسوسی جمهوری اسلامی جایگزین آنها ساخت. نیروهای امنیتی ساواک دوباره به خدمت گرفته شدند، ارتش و دستگاه های امنیتی سرکوبگر، سریعا بازسازی شدند و علیه مردم و دست آوردهای انقلابی آنها به کار گرفته شدند. لذا، با توجه به همه این واقعیات، از قیام مسلحانه ٢٢ بهمن، می بایست به عنوان یکی از تجربه های ارزنده انقلاب ٥٧ نام برد.بر کسی پوشیده نیست که این قیام مسلحانه و توده ای ٢٢ بهمن بود، که شیرازه رژیم پهلوی را درهم کوبید و شوراهای کارگری و دهقانی از جمله شوراهای انقلابی دهقانان ترکمن صحرا از دل آن سر بیرون آوردند. بر بستر چنین تجربه گرانقدری است که سازمان فدائیان اقلیت، معتقد است جمهوری اسلامی را نیز، می بایست با یک اعتصاب عمومی سیاسی و قیام مسلحانه توده ای ساقط کرد. و باز، با درس آموزی از تجربه اعمال قدرت شوراهای کارگران وزحمتکشان در انقلاب ٥٧ است که، سازمان ما، آلترناتیو حکومت شورایی کارگران و زحمتکشان را بدیل جمهوری اسلامی قرار داده است.
البته در کنار تجارب ارزشمند قیام مسلحانه و توده ای ٢٢ بهمن، انقلاب ٥٧ دارای ضعف های برجسته ای هم بود، که درس نگرفتن از آن، می تواند انقلاب آتی و پیش روی کارگران و توده های مردم ایران را، با خسران جدی مواجه کند.
طرح محوری شعار “همه باهم” و تاکید شدید بر مبارزه صرفا ضد دیکتاتوری در انقلاب ٥٧ و نیز کم بها دادن به پیشبرد امر مبارزه طبقاتی، از جمله ضعف های اساسی انقلاب ٥٧ بود، که عملا کارگران و توده های زحمتکش ایران را به سوی گرداب توهم خمینی سوق داد.
در انقلاب ٥٧، در مقابل گرایش اصلی مبارزات مردم که همانا رهایی از فقر و فلاکت، ستم و استبداد و کسب تمامی مطالبات آزادی خواهانه و دموکراتیک بود، خمینی با طرح یک سری شعارهای کلی و دروغین از جمله آزادی برای همه، عملا به فریب توده ها دست زد. خمینی در چهارچوب منافع سرمایه داران و روحانیت مرتجع با استفاده از شعار “همه با هم” و تکیه بر اینکه “شاه باید برود” توهم توده ها را بر انگیخت و توانست انقلاب را از مضمون اصلی اش تهی و در نتیجه، کارگران و توده های زحمتکش جامعه را از هرگونه مبارز مستقل و متکی بر منافع طبقاتی شان باز داشت.
در این میان، بی سازمانی طبقه کارگر، سطح نازل آگاهی توده‌ای، بی برنامگی سازمان های سیاسی چپ و کمونیست و فقدان یک برنامه مدون و مشخص پرولتری، کم بها دادن به آزادی های دمکراتیک نیز، مزید بر علت شد، تا خمینی بر موج مبارزات توده ها سوار گشت و بر مسند رهبری انقلاب نشست.
و این، یکی از تجربه های تلخ انقلاب ٥٧ است، که در موقعیت کنونی به طور جدی می بایست مورد توجه قرار گیرد. تجربه انقلاب ٥٧ به درستی نشان داده است که صرفا، سرنگونی یک رژیم ستمگر، به تنهایی جهت پاسخگویی به مطالبات کارگران و توده های زحمتکش کافی نیست. سرنوشت هر انقلاب، بسته به اینکه قدرت سیاسی در دست کدام طبقه قرار گیرد، رقم خواهد خورد.
در انقلاب ٥٧، این توده های میلیونی مردم بودند که به مبارزه روی آوردند، فداکاری کردند و سینه های شان را در مقابل ارتش و نیروهای امنیتی رژیم شاه، آماج رگبار گلوله کردند. این کارگران صنعت نفت بودند، که با اعتصاب و بستن لوله های نفت، رژیم شاه را فلج کردند. به رغم همه جانفشانی های مردم و به رغم اینکه، نظام سلطنتی با یک انقلاب توده ای و قیام مسلحانه سرنگون شد، اما، به دلیل ضعف هایی که بدان اشاره شد، طبقه کارگر نتوانست قدرت سیاسی را به دست گیرد و عملا بوژوازی به همراه روحانیت مرتجع قدرت سیاسی را تصاحب نمود. با کسب قدرت سیاسی انقلاب ٥٧ توسط خمینی و دارو دسته مرتجع اش، مجددا حکومتی جنایتکارتر از رژیم شاه بر ایران حاکم گردید و انقلاب توده های کارگر و زحمتکش ایران با شکست مواجه شد.
تجربه انقلاب ٥٧ به نوعی دیگر در انقلابات نیمه تمام کشورهای شمال آفریقا از قبیل تونس، مصر و لیبی تکرار شده است. خطر این انحراف، چه بسا انقلاب پیش روی کارگران و توده های زحمتکش ایران را نیز تهدید می کند.
امروز نیز، یک چنین گرایش انحرافی در کمین مبارزات کنونی مردم ایران نشسته است. سرمایه داران، قدرت های امپریالیستی و همه مرتجعین که منافع شان در تضاد با منافع طبقه کارگر و توده های زحمتکش قرار دارد، چیزی فراتر از سرنگونی جمهوری اسلامی، نمی خواهند. آنچه مسلم است نیروهای مدافع سرمایه داری با توجه به رشد نسبی آگاهی مردم نسبت به دوران انقلاب ٥٧، نمی توانند همان تاکتیک های خمینی را کپیه برداری کنند. آنان با شگردها و ترفندهای پیچیده تری وارد میدان می شوند. جریانات ضد انقلاب از طریق انبوه رسانه های تبلیغاتی شان با تکیه برشعار آزادی و دموکراسی جهت به چنگ آوردن قدرت سیاسی در فردای سرنگونی جمهوری اسلامی، خیز برداشته اند. نیروهای مرتجع و همه مدافعان بوژوازی، هرگز به مکانیزم های تحقق و تثبیت آزادی و دموکراسی مورد نظرشان برای کارگران و توده های زحمتکش ایران اشاره ای نمی کنند. آنان، بر بستر منافع طبقاتی شان، ترجیح می دهند در این باره سکوت کنند و یا در مسیر تحمیق توده ها گام بردارند. این جماعت مدافع نظم طبقاتی موجود به خوبی می دانند که کارگران و توده های زحمتکش ایران به تاسی از انقلاب ٥٧ و قیام مسلحانه ٢٢ بهمن، با سازماندهی کمیته های اعتصاب و تشکیل شوراهای کارگری در گستره تمام کارخانه ها و با طرح وسیع مطالبات طبقاتی شان، اینبار جهت کسب قدرت سیاسی و جلوگیری از شکست انقلاب، با همه توان خود خواهند جنگید. این را انقلاب ٥٧ و قیام مسلحانه ٢٢ بهمن به آنان آموخته است. طبقه کارگر پیگیرترین مدافع آزادی های سیاسی است و از وسیع ترین و گسترده ترین آزادی‌ها دفاع می کند، چرا که این آزادی درخدمت هدف عالی و انسانی این طبقه برای رهایی از استثمار و ستم طبقاتی است. طبقه کارگر خواهان استقرار عالی ترین نوع دمکراسی، یعنی دمکراسی شورائی است که عرصه حاکمیت عموم توده های زحمتکش می باشد.
همه مدافعان رنگارنگ نظام سرمایه داری که هم اکنون، روی شعار کلی آزادی و دموکراسی لمیده اند، در فردای سرنگونی جمهوری اسلامی و در مواجهه با اعمال اراده شوراهای کارگری و سیل بنیان کن مطالبات تل انبار شده کارگران و توده های زحمت کش ایران، چه پاسخی دارند؟ اینجاست که آزادی و دموکراسی مورد ادعای این حضرات رنگ می بازد. از آنجا که منافع طبقاتی این حضرات با منافع طبقه کارگر و قدرت گیری شوراهای کارگران و زحمتکشان و برقراری آزادیها در گسترده ترین شکل آن، در تضاد است، همانند خمینی، برچیدن آزادی‌ها، انحلال شوراها، و به دنبال آن سرکوب کارگران اولین گزینه شان خواهد بود.
تجربه انقلاب ٥٧ آموخته است که، سرنگونی جمهوری اسلامی صرفا اولین قدم در مسیر تحقق یک انقلاب اجتماعی است. کارگران و زحمتکشان ایران از انقلاب ٥٧ آموخته اند که تنها با کسب قدرت سیاسی و تشکیل حکومت شورائی کارگران و زحمتکشان است که پیروزی انقلاب تضمین خواهد شد.
از این رو، قاطعیت، تزلزل ناپذیری و پیگیری مستمر طبقه کارگر در پیشبرد امر مبارزه طبقاتی به همراه دفاع قاطع از منافع عموم توده های مردم ایران، از جمله موضوعات مهمی است که می تواند تکیه گاهی برای همه توده های زحمتکش ایران در مسیر مبارزه برای سرنگونی جمهوری اسلامی تا پیروزی نهایی انقلاب باشد.
این ها، گوشه هایی از تجارب ارزشمند قیام مسلحانه و توده ای ٢٢ بهمن است. بی توجهی به این تجارب گران بهای انقلاب ٥٧ و قیام ٢٢ بهمن، به معنای نادیده گرفتن همه فجایعی ست که طی این ٣٣ سال، بر سر کارگران و توده های زحمتکش مردم ایران آمده است.

برگرفته از نشریه کار شماره ٩٦
ماه بهمن،خونین ترین و شکوهمندترین ماه در تاریخ جنبش انقلابی خلقهای ستمدیده و پیشگامان سرخ و رزمنده ی آن است.هرروز بهمن،در تقویم مبارزات خلق برگی ست خونین که چون سپیده دمان گلگون رهائی و ازادی می درخشد.
دست عاشقان خلق چون برگ برگ ماه بهمن را در تقویم سرخ مبارزات ورق می زند.یکپارچه آتش انقلاب می شود.
قلب عاشقان خلق در موج موج،موج خون شهیدان بهمن شعله می کشد و یا رودخانه ی آتش و شقایقی که از خون شهیدان بهمن بر بستر زمستانی سالهای چهلو نه تا پنجاه و هفت،موج می زند،جاودانه می خروشد.
چشم عاشقان خلق انبوه شهدیان را بر قلعه های برف آلود بهمن ماه می بیند که با آنگ ترانه های خلق،چگونه در کارگراه فردا،آفتاب رهائی و آزادی زحمتکشان را با تار و پود خون می بافند.
در بهمن ماه سال چهل و نه رزمندگان فدائی،در قلب خفقان رزم نوینی پی افکندند و طومار خیانتهای تاریخی را با خروش خون درهم پیچیدند و سیلی خون بر چهره ی فراریان و سازشکاران و صبر و انتظار پیشگان فروکوفتند.
حماسه سیاهکل،این رستاخیز خون و خروش رزمندگان فدائی،در سالهای تاریک دیکتاتوری آتش اصیل و خاموشی ناپذیر،مبارزه ی انقلابی را در خاکستر سنگین دهه های خاموش و ترس،شعله ور کرد و خون خفته و خسته ی ستمدیدگان را در رگهای ایمان و امید به گردش درآورد و یک دهه،یک دهه خونبار که در آن بذر مبارزه انقلابی شکفت و بالا گرفت،نام فدائی بر تارک میهن می درخشید.سازمان چریکهای فدائی خلق ریشه در خون بست و شکل گرفت ودرهوای خفقانی سرکوب نظام وابسته ی پهلوی از بالندگی باز نماند،چندان که سرانجام شاخ و برگ آتشینش در جنبش انقلابی خلق از سرخ ترین شکوفه های انقلاب سرشار شد ودر قیام خونین خلق سرخ ترین ثمر انقلابی رزم مسلحانه ی خلق را چون آتش انتقام برپادگانهای ضد خلق فروبارید:فدائی در اوج قیام مظهر اراده ی انقلابی خلق بود ودر جریان قیام خونین خلق خون فدائی:خون احمد زاده ها،پویان ها،جزنی ها،مومنی هاحمید اشرف ها،سلاحی ها …..در خون سیادتی ها جوشید و با خون خلق گره خورد وآتش هنگامه ای تازه در ارکان ارتش ضد خلقی و پادگانهای سرکوبگرش افکند.
بهمن ماه،ماه خون و مبارزه است.ماه حماسه و شهادت است.ماه آتش و فریاد است.ماه خروش سرخ سیاهکل،ماه توفان خونین قیام است.بهمن ماه توفانی ترین ماه عزم مسلحانه خلق و سرخ ترنی ماه رزم مسلحانه ی فدائیان خلق است.بهمن ماه،ماه سلاح برگرفتن توده هاست.ماه آتش قدرت خلق از دهانه مسلسلهاست.ماه انفجار نارنجک و شلیک گلوله ی فدائیان خلق است.بهمن ماه سرآغاز پیروزی خلق وسرآغاز شکست ضد خلق است.بهمن ماه،ماه آتشفشانهاست.نوید قیام مسلحانه ی خلق در بهمن ماه پنجاه و هفت با خون بر تارک رستاخیز مسلحانه ی سیاهکل نقش بسته است.
اکنون به گرامی داشت بهمن ماه چهل و نه و پنجاه و هفت خلق،ماه فرزندان دلاور خلق و رزمندگان پیشگامش،نام شهدیان بهمن ماه را بخوانیم و شورمندتر به پاسداش آرامان شهبدان راه زحمتکشان برخیزیم و آتش مبارزه طبقاتی را شعله ورتر کنیم.در خط خون شهدیان پیش رویم و تا تحقق آرمان شهیدان پیش رویم و تا تحقق آرمان شهیدان پیش رویم و تا تحقق آرمان شهدیان از پای ننشینیم.ودر راه سرخ کارگران چنان شکوهمند وپرطنین گام برداریم که از هم اکنون کوردلان و فرصت طلبان و خائنان تازه کار و کهنه کار در در خط سازش از هراس مبارزه طبقاتی به لرزه درایند.