ادبیات چیست ؟

ادبیات چیست ؟(ترجمه ای ازرفیق فدائی امیر پرویز پویان)


 نوشته: جان بورخس ویلسون                                                                                                           

ترجمه : امیر پرویز پویان    bfc02-amirparviz-pouyan     

     

مقوله هائی را که در مدرسه مطالعه می کنیم می توان بدو گروه تقسیم کرد: علوم و هنر ها. ریاضیات، جغرافیا، .شیمی، فیزیک و دیگر… در قلمرو علمند، و در میان هنر ها باید سیاه قلم، نقاشی، برودری دوزی، نمایشنامه نویسی، موسیقی و ادبیات را نام برد. مقصد تعلیم و تربیت اینست که ما را برای زندگی در جامعه ای متمدن متناسب سازد، و بنظر می رسد که در یک زندگی متمدن هنر و علم مهم ترین موضوع را اشغال می کنند.

آیا براستی این موضوع حقیقت دارد؟ اگر از زندگی آدمیان معمولی میانگینی بگیریم،خواهیم دید که آنان به علوم و هنرها تعلق خاطری اندک دارند. انسان معمولی از خواب بر می خیزد، به سینما می رود، به رختخواب می رود، می خوابد، بر می خیزد و دوباره همه چیز را از نو تکرار می کند. جز برای دانشمندانی که کار آنها در زمینه علوم است و حرفه شان نیز همین است. برای بیشتر ما، تجربه های آزمایشگاهی با قواعد علمی، کم و بیش بی معناست. و اگر از شاعران، نقاشان و موسیقی دان ها یا آموزگاران ادبیات، نقاشی و موسیقی ـ بگذریم، هنر ها برای ما مقوله هائی هستند که گویا فقط شاگرد مدرسه ای ها می توانند با آنها سروکار داشته باشند. و با اینهمه مردمان گفته اند و هنوز هم می گویند که شکوه تمدن ما به دانشمندان مدیون است . یونان باستان به خاطر ریاضی دانانی چون اقلیدس و فیثاغورث و نیز شعرائی چون هومر و نمایشنامه نویسانی همچون سوفوکلس به یادها مانده است. تا دوهزار سال دیگر، چه بسا که نهرو ،آیزنهاور و چرچیل از بادها بروند، لیکن البرت انیشتین و مادام کوری و برنارد شاو و سیبلیوس جاودان خواهند بود.

پس اهمیت علوم و هنر هااز چه ناشی می شود؟ گمان من اینستکه پاسخ شما در مورد علوم آشکار است: می گویید که ما رادیو، پنیسیلین، تلویزیون، صفحات موسیقی، اتومبیل، هواپیما، تهویه مطبوع و حرارت مرکزی داریم و اینها جملگی سخت بکارمان می آید. اما این فراورده ها هرگز نخستین هدف علوم نبوده اند، اینها در حاشبه کار اصلی پدید آمده اند، یعنی فقط پس از آنکه دانشمند کار اصلی خود را به انجام رسانده باشد. آن کار اصلی، به بیانی ساده چنین است: کنجکاو بودن، مدام چرا گفتن و تا نیافتن پاسخ آرام نگرفتن. دانشمند در باره چهان هستی کنجکاو است. او می خواهد بداند که مثلا چرا آب نقطه جوش معینی دارد و نقطه انجماد معینی ؟ یا مثلا چرا پنیر با گچ فرق دارد؟ یا چرا رفتار یک آدم با آدمی دیگر متفاوت است ؟و نه فقط «چرا؟« بل همچنین » چه؟ «

نمک از «چه» ساخته آمده؟ ستاره ها چه هستند؟ ساختمان ماده چیست؟ اما پاسخ بدین پرسش ها الزاماً زندگی ما را آسانتر نمی نمایند. پاسخ به این سئوال که:   « آیا اتم را می توان شکافت ؟ « بگونه ای زندگانی ما را دشوارتر ساخته است . ولی بهرحال این پرسش ها پیش می آیند و باید که چنین باشد. این کار انسان است که کنجکاو باشد، که حقیقت جهان پبرامون ما را بشناسد، که بدین سئوال بزرگ : » برا ستی جهان چبست و به چه می ماند؟» پاسخ گوید. » حقیقت جهان پیرامون ما«، لحظه ای به کلمه » حقیقت« بیندیشید، کلمه ای است که در موارد گوناگون بکار گرفته می شود: « تو حقیقت را به من نمی گویی«، » حقیقت اوضاع و شرایط در روسیه«،» زیبائی حقیقت است و حقیقت زیبائی« . و من می خواهم در اینجا آنرا بعنوان «آنچه در پس جلوه برونی نهفته است» بکار برم. بگذارید، قبلا آنچه را می خواهم بگویم با مثالی توضیح دهم. خورشید از مشرق طلوع می کند و غروبش در مغرب است،اینست آنچه که ما می بینیم؛ این «جلوه برونی » است. در گذشته جلوه برونی را همان حقیقت می پنداشتند . اما پس از آن دانشمندی پا به میدان گذارد و در این مطلب کنکاش نمود و آنگاه اعلام داشت که حقیقت به تمامی از ظاهر امر متفاوت بوده است: حقیقت این بود که زمین می گردد و خورشید همچنان ساکن می ماند، جلوه برونی فریبی بیش نبود. آنچه در این حقایق علمی شگفت آور است ، اینست که آنها غالباً این چنین بی فایده به نظر می آیند . برای انسان معمولی هیچ تفاوتی ندارد که خورشید بگردد یا زمین ، در هر حال او باید بامدادان از خواب برخیزد و شامگاهان دست از کار بکشد . اما اگر چیزی بی فایده بود، حتماً بدین معنی نیست که « بی ارزش » هم باشد. دانشمندان هنوز هم جستجوی حقیقت را ارزشمند می دانند . آنان انتظار ندارند که قوانین جاذبه و نسبیت دگرگونی عظیمی در زندگی روزمره پدید آورند ، بل می اندیشند که پاسخ دادن به پرسش های مدامشان درباب جهان هستی ، فعالیت « با ارزشی » است . و بنا براین ما می گوئیم که حقیقت چیزی که آنان بدنبالش هستند ، خود یک « ارزش » است. یک ارزش ، آن چیزی است که زندگانی ما را برتر از سطح خالص حیوانی قرار میدهد، سطحی که تنها قوت لایموتی به کف آریم، سد جوع کنیم ، بخوابیم و بمیریم . دنیای فراهم آوردن غذا و زادن کودکان ، گهگاه دنیای «زیست بسیط » نامیده شده است . و گاه یک ارزش بدین دنیای  « زیست بسیط » افزوده می گردد.

برخی می گویند که زندگانی ما نا خوشایند است ، بدان سبب که در گسترده ترین حد خویش پای در بند چیزهایی است که جاودان نیستند ـ چیزهایی که فرو می ریزند و دیگرگون می شوند . اکنون اینجا نشسته ام ، یک درجه یااندی بیشتر ، دورتر از استوا. به آنچه دورو بر اطاق گرمم هست نگاهی می اندازم و می بینم که هیچ چیز در آن نیست که بپاید . چندان دور نخواهد بود که خانه ام ویران شود، مورچگان سفید آنرا بتمامی بجوند، یا که باران و بوران در همش کوبد. گلهائی که پیش رویم هستند ، فردا خواهند پژمرد. ( بدینسان، به یقین خودم نیز شاید ! ). ماشین تحریرم از پیش از کار افتاده . و اینچنین است که من تشنه چیزی هستم که بپاید و همیشگی باشد ، چیزی که تا جاودان بماند . می پندارم که « حقیقت » همان چیزی است که ناجاوید خواهد بود.

حقیقت یک ارزش است . زیبائی ارزشی دیگر است . و حالا که درباره دانشمندان سخن گفته ایم ، من به هنرمندان باز می گردم . آنچه شوق دانشمند را بر می انگیزد، حقیقت است و این انگیزه برای هنرمند زیبائی است . و حالا برخی مردمان ـ آن هوشمندان و اندیشه ورزان که فلاسفه می خوانیمشان ـ برآنند که زیبائی و حقیقت هردو یک چیزند . آنان می گویند که فقط یک ارزش وجود دارد ، یک چیز ابدی که مثلا میتوانیم آنرا ایکس ( × ) بنامیم ، و حقیقت نامی است که دانشمند به آن داده است و زیبائی نامی که هنرمند آنرا بدان خوانده است . بیائید بکوشیم این مقوله را روشن تر نماییم: ماده ای وجود دارد که نمک نامیده می شود . اگر نابینا باشم، برای توصیف نمک باید که از حس چشایی ام کمک بگیرم، نمک برای من ماده ایست که طعم آنرا تنها می توان  « نمکین » خواند . حالا اگر چشمانم بینا باشند ، لیک حس چشایی نداشته باشم ، مجبورم نمک را چون یک «ماده سپیدمتبلور» توصیف کنم . خوب ، هردو توصیف درست است ، اما هیچیک در بطن خود راه به کمال نمی برد. هریک از این توصیف ها گرایشی نامتعادل به یکی از راه های آزمایش «نمک «است . ممکن است بگوئیم که دانشمند، ایکس (×) را به راهی مورد آزمایش قرار میدهد و هنرمند به راهی دیگر . زیبایی یک جلوه از ایکس (×)است و حقیقت جلوه یی دیگر. اما ایکس (×) چیست ؟ برخی آنرا واقعیت نمایی می خوانند ـ چیزی که پس از حرکت ظاهری جهان هستی ، جلوه صوری ، برجای می ماند . دیگران آنرا خدا می خوانند ، و می گویند که زیبایی و حقیقت دو کیفیت از کیفیات خدا هستند .

بهرحال ، هنرمند و دانشمند هردو در پی آن چیزی هستند که می پندارند واقعی است . شیوه کاوش آنان متفاوت است . دانشمند مغز خود را بکار می گیرد و با یک روند آهسته کنکاش و خطا ، پس از تجربه ای دراز و تحقیقی طولانی ، پاسخ خویش را می یابد . این لحظه ، معمولا لحظه یی پر از هیجان است . داستان ارشمیدس را بیاد می آورید که وقتی در حمام ، آن اصل معروف خود را در می یابد ، عریان از میان آب بیرون می جهد و فریاد میزند اورکا ! اورکا ! ( 1 ) ، یعنی که یافتم. هنرمند بدنبال ساختن چیزی است که هیجانی خاص در میان مردمان پدید خواهد آورد ـ هیجانی زاده کشفی نو درباره واقعیت. او ممکن است یک تصویر بیافریند ، یک نمایشنامه بنویسد ، شعری بسراید ، یا یک کاخ بسازد ، ولی مایل است وقتی که مردمان آنچه را او خـلق کـرده، می بینند ، می خـوانند یـا می شنوند دستخوش هیجان شوند . و بگویند « آه ، زیباست ».

پس می توان زیبایی را کیفیتی دانست که در هر آنچه در ذهن هیجانی ویژه پدید می آورد ، وجود دارد، هیجانی بدانگونه که با نوعی مکاشفه گره خورده است . این هیجان الزاماً تنها در ساخته های انسان نیست ، یک شاخه گز یا درختی سبز ، نیز می تواند چنین هیجانی به شما ببخشد و شما را به گفتن کلمه  « زیبا » وادارد . نخستین نقش چیز های طبیعی، چون گل ، درختان و خورشید ، شاید این نباشد که زیبا باشند، بل این که فقط وجود داشته باشند ، لیکن نخستین نقش و وظیفه آنچه هنرمند خلق می کند ، زیبا بودن است . بیائید ، بکوشیم تا اندکی بیشتر این « هیجان هنرمندانه » را بفهمیم: نخست اینکه ، این چیزی است که بعنوان یک هیجان « استاتیک » شناخته شده است . این هیجان آنگونه نیست که به انجام چیزی یا کاری متمایل تان سازد . اگر شما مرا احمق خطاب کنید یا القاب توهین آمیز مشابهی بمن بدهید، به یقین نخست به هیجان می آیم و یحتمل با شما به نزاع بر خواهم خاست . اما هیجان درک و تجربه زیبایی، به آدمی آرامش می بخشد و خشنودش می سازد ، آنسان که پنداری به چیزی دست یافته است . این دست یافتن ، همانطور که پیشتر نیز توضیحش دادم، دست یافتن به گونه یی مکاشفه است . اما کشف چه چیز ؟ می گویم که کشف یک « طرح » یا واقعیت بخشیدن به « نظم » . دگرباره باید برای توضیح این مطلب شتاب کنم . زندگی برای بسیاری از ما درست آمیزه یی از احساس هاست ، بسان فیلم سردرگمی که نه داستان درست و حسابی دارد ، نه آغاز راستینی ، و نه پایانی واقعی . همچنین بسیاری تناقض ها ما را گیج و مبهوت می سازد ، زندگی زشت است ، زیرا که مردمان همه اش در پی آنند که یکدیگر را از میان بردارند ؛ زندگی زیباست ، چرا که بسیاری دیگر در پی آنند که با یکدیگر مهربان باشند . هیتلر وگاندی هردو موجوداتی بشری بودند . ما زشتی تنی بیمار و موزونی تنی سلامت را می بینیم ، گاه میگوئیم « زندگی خوب است » و گاه می گوئیم   « زندگی بد است »، کدامیک حقیقت دارد؟ از آنرو که نمی تـوانیم پاسخ یـگانه یی بیـابیم ، گیـج می شویم .اثـری  هنری ، انگار چنین پاسخ یگانه یی را برایمان فراهم می کند، بدینسان که نظمی یا طرحی را در زندگی به ما سراغ می دهد. بگذارید نشان دهم که چگونه چنین می شود:

هنرمند مواد اولیه را می گیرد و آنرا به قالبی می ریزد. اگر او یک نقاش است ، از جهان دور و برش ، به تنوع موضوع هایی مجرد بر می گزیند .

یک سیب، یک بطری شراب ، یک سفره، یک روزنامه و آنها را بر کرباسی نقش می کند ، انچه که یک «زندگی آرام یا بیجان » خوانده می شود .

همه این موضوع های مختلف، آن سان که اجزاء یک طرح باشند- بنظر می آیند ، طرحی در محدوده قابی چهار گوشه ، و این درک وحدت ، ما را مقبول و مطبوع می افتد ، وحدتی ،آفریده موضوع هایی که پیش از آن گویی هیچ چیز مشترکی در میانشان نبوده است . پیکرتراش ، سنگی سخت و بی شکل را می گیرد و آنرا در هیئت موجودی انسانی در می آورد ؛ در اینجا وحدت، در میان چیزهایی به تمامی متفاوت، پدید آمده است : گوشت نرم و سنگ سخت، و نیز بین هیئت شکل انسانی و صخره بی شکل غیر انسانی. موسیقی دان یک سیم یا یک زه را مرتعش می کند ، به نی می دمد ، و اصوات پدید آمده را نظم می دهد ، و دست آخر آهنگی می سازد . داستان پرداز از زندگی انسان رویدادهایی را بر می گزیند و برای آنها داستانی خلق می کند ، یک آغاز و یک انجام، طرحی دیگر .

وحدت ، نظم و طرح را می توان از راههایی دیگر نیز پدید آورد . ممکنست شاعر دو چیز کاملا متفاوت را در هم آمیزد و با خلق یک استعاره یا تشبیه به آنها وحدت بخشد. ت . اس . الیوت ، یک شاعر نوپرداز ، دو تصویر کاملا متفاوت را بر می گزیند ـ یک غروب پائیزی ، وبیماری که در بیمارستان انتظار یک عمل جراحی را می کشد و بدینسان آندو را درهم می آمیزد :

حالا دیگر برویم ، تو و من بدان هنگام که غروب ، در آنجا ، پیش روی آسمان پرستاره گسترده است ، هچون آن بیمار که بر تختی بیهوش افتاده است . بتهون در سمفونی شماره نه ، برای آسمان پرستاره آهنگی می سازد که دسته کر باید آنرا اجرا کند، و این آواز دستجمعی را او با موسیقی خنده آور و سبکی که با نی و فلوت اجرا می شود،  همراه می سازد . دوباره ، دو اندیشه کاملا مخالف ـ نغمه یی ملکوتی و سرودی مضحک ـ درهم آمیخته اند و بدانها وحدتی بخشیده شده است. پس می بینید که این هیجانی که یک کار هنری در ما بر می انگیزد ، بیشتر هیجان دیدن رابطه هایی است که قبلا وجود ندا شته اند، دیدن مظاهر کاملا متفاوتی از زندگی که در خلال یک طرح وحدت یافته اند و همسان گشته اند.

 این بزرگترین نوع تجربه هنری است . درونی ترین نوع احساس خالص است :    « چه غروب زیبائی !» یعنی اینکه نور ما را در خود مستغرق ساخته است ؛    « چه گل سیب زیبائی !» یعنی اینکه حس  چشائی ما _ خواه بهنگام خوردن آن یا نه ، تنها با تصویر آن احساس لذت می کند .

بین این نوع تجربه و تجربه « طرح ها » نوع دیگری می آید : خرسندی دست یافتن به هنرمندی که به « بیان » احساس ما قادر است .

هنرمند وسایلی برای کاویدن و راه یافتن به انفعالات ما پیدا می کند ـ لذت ، جذبه ، غم ، خشم ـ و بدان وسایل ما را مدد می کند تا این انفعالات را از خویشتن « جدا » سازیم. بگذارید این مطلب را روشن کنم . هر انفعال نیرومندی باید که تسکین یابد . آنگاه که شادمانیم، فریاد می کنیم یا پای می کوبیم،  آنگاه که در خویش احساس اندوه می کنیم، می خواهیم که بگر ییم . اما انفعال ما باید که بیان شود ( یعنی که بگونه یی بیرون ریزد ، چون عصاره یی که از یک لیمو خارج می شود ) . بویژه ، شاعران و موسیقی دانان مهارتی خاص در بیان انفعالات ما دارند . مرگی در یک خانواده ، بی پولی و دیگر بلایا با موسیقی و شعر تسکین می یابند، آرام می شوند ، که گویی با یافتن کلمات و نغمه ها ، وسیله یی برای زدودن غم از وجود ما پیدا می کنند . لیک ، در سطحی برتر ، گرفتاریهای شخصی ما آرام می یابند، وقتی که بتوانیم انها را چون بخشی از یک طرح بنگریم ؛ بدینسان در اینجا دگر باره ما با کشف وحدت روبرو هستیم ، یعنی یک تجربه شخصی بخشی،از یک واحد بزرگتر است . احساس می کنیم که دیگر یک تنه به تحمل این اندوه مجبور نیستیم : غم ما بخشی از یک دستگاه عظیم است ـ عالم هستی ـ و نیز بخشی ضروری از آن و هنگامی که دریابیم چیزی ضروری است دیگر به شکوه ازآن دهان نمی گشائیم.

موضوع بحث ما ادبیات است ، لیکن آن کس که به مطالعه ادبیات می پردازد ، باید خویش را تا حدودی به موسیقی ، نقاشی ، مجسمه سازی ، معماری ، فیلم و تاتر نیز علاقمند سازد. هنرها ، جملگی می کوشند کاری و رسالتی یگانه را موضوع خود قرار دهند ، تفاوت در روش هاست . روش ها را نوع موادی که در هنرهای مختلف بکار گرفته می شوند ، تعیین می کنند . موادی وجود دارند که ملموسند ، می بینیمشان و بکارشان می گیریم ـ رنگ سنگ ، خاک ـ ومواد دیگری که چنین نیستند ، پایا نیستند ـ کلمات ، صداها و نغمه ها. به بیانی دیگر، برخی هنر ها در زمینه زمان: می توانید یک تابلو نقاشی، یا ساختمان یا قطعه یی از یک مجسمه را بنگرید و بپسندید- حتی کم و بیش بی هیچ درنگی- لیک، گوش دادن به یک سمفونی، یا خواندن یک قطعه شعر، محتاج زمان است ـ وغالباٌ وقتی طولانی.  بدین منوال موسیقی و ادبیات وجوه مشترک بسیار دارند، این هر دو مواد ناپایای صدا را بکار می گیرند: موسیقی صداهای بی معنا را بعنوان مواد اولیه مورد استفاده قرار می دهد، ادبیات صداهای معنادار را، که ما به آنها کلمات میگوئیم

حالا باید اینرا بگویم که بکار بردن کلمات بدو گونه است: یکی هنرمندانه  و دیگری غیر هنرمندانه. یعنی که کلمات خودشان می توانند به دو راه متفاوت نگریسته شوند. در حقیقت چنین است که یک کلمه ، معنائی در فرهنگ لغت دارد ( آنچه که معنای « لغوی» خوانده می شود یا« دلالت») وتداعی هایی که کلمه طی استعمال مداوم خود، بدست می آورد(« اشاره ضمنی»)، مثلا کلمه « مادر» را در نظر بگیرید: فرهنگ لغت فقط شما را کمک می کند تا معنای این کلمه را    « بفهمید»، آنرا چنین معنی می کند، عنصر ماده والدین یک حیوان . این     « دلالت بر معنی» است. اما این کلمه، بدان سبب که ما نخست آنرا در ارتباط با مادران خود بکار می گیریم ، چیزهای بسیار را تداعی می کند ـ گرما ، امنیت ، آسایش ، عشق. ما احساسی بس نیرومند درباره مادران خود داریم بسبب این تداعی ها. « مادر» در ارتباط با چیزهای دیگر پیرامونمان که انتظار داریم از آنها نیز احساسی نیرومند داشته باشیم، بکار می رود ـ کشورمان، مدرسه مان، بدین منوال « وطن» و «آموزشگاهی که در آن پرورش یافته ایم» که به معنای « مادر عزیز» است، پس می گوئیم که: «مادر»در معنای  ضمنی ای که دارد بس غنی است.

معانی ضمنی به احساس ها باز می گردند، دلالت ها به مغز. بدینسان فعالیت های متنوعی که استعمال کلمات را در بر می گیرند و کارشان دادن دستور ها و اطلاعات است ـ مثلاٌ مشخص ساختن قوانین یک باشگاه ـ می کوشند تا کلمات را فقط در معنای دلالتی آنها محدود و مقید نمایند.

نویسنده یک کتاب علمی، اربابان نظمی نو در یک جامعه، اینها نمی خواهند سرو کار با انفعالات خواننده داشته باشند، فقط به مغز او، به فهم و ادراک او کار دارند، آنان ادبیات نمی نویسند. نویسنده ادبیات خیلی بیشتر با معانی و اشارات ضمنی سرو کار دارد، باراه هایی که او می تواند بدان وسایل کلمات را آن گونه برگزیند که شما را به جنبش وادارد یا در شما هیجانی پدید آورد، با راههایی که او می تواند رنگ، حرکت و ویژگی بیافریند. معانی را می توان به خوشه صدا ها تشبیه کرد، که وقتی نتی واحد را در پیانو به ارتعاش در می آورید، می شنوید. نت « سی» میانه را به ارتعاش در آورید، با قدرت، و حالا بیش از بیش از یک نت، خیلی بیشتر، خواهید شنید. شما نت های ضعیف و بس آرامی را که از آن پدید می آیند، خواهید شنید، نت هایی که بدانها « هارمونیک ها» گفته می شود. نت خودش « دلالت» است، هارمونیک ها معانی و اشارات ضمنی هستند.

نویسنده ادبیات، بویژه اگر شاعر باشد، از دانشمند یا حقوق دان در زمینه «مقید ساختن کلمات» متفاوت می شود. دانشمند باید کلمه را آنگونه بکار گیرد که تنها یک معنی داشته باشد و نه بیشتر، بهمین گونه یک حقوق دان. اما گهگاه کلمه ـ بدانگونه که نت مادر روی پیانو عمل می کرد ـ مجاز است تا آزادانه نوسان کند، نه تنها تداعی هایی را موجب می شود، بل همچنین برخی زمانها، معنا هایی کاملا متفاوت بوجود می آورد و شاید حتی کلمات دیگر را. در اینجا دو نمونه می آورم:

عمل چون نوائی که از شیپوری ( Bugle ) بر می خیزد مرا بخود می خواند و قلب گوئی فرو می ریزد (Buckes ). حالا، (Buckle ) در اینجا چه معنی می دهد؟ ما آنرا در معنای لغوی تنی نیرومند و سالم، یا دستگاهی استوار، استعمال می کنیم ـ یک ورق آهن، یک چرخ دوچرخه. حالا در یک قطعه علمی یا نوشته حقوقی این کلمه باید یا به معنای نخست آن باشد، یا به معنای دومینش . ولی در این قطعه شعر ما مقید و محدود نیستیم. این کلمه می تواند دو معنا داشته باشد، می تواند دو چیز متفاوت را در یک زمان بخاطر آورد. بنا بر این، این تکه چنین معنی می دهد، « مرا به عمل می خوانند و من برای آن آماده ام. تسمه های کوله بار نظامی و قطار فشنگم را محکم می کنم، لیک در همین زمان ترسانم؛ گوئی قلبم در درونم فرو می ریزد، بسان طایر دوچرخه که پنچر می شود.»

نمونه دوم:

او رفته است و بازوان من تهی است.

من جستجو می کنم

آنچه پیش روی من است، تنها تفاله سالهای از دست رفته است.

اینجا Waste ( تلف شدن) ( دقت کنید که نگارنده چگونه این کلمه را برای طنین کلام خویش تکرار می کند) گوئی کلمه یی دیگر را بوجود می آورد که وزن آن یکسان است ،اما نگارش و معنای آن متفاوت: Waist ( کمر). بازوان او دیگر کمر معشوقه را در آغوش نمی گیرد، دیگر چیزی نیست جز سکوت و خلاء.

این نمونه ها اندکی اغراق آمیزند، ولی به نشان دادن اینکه چگونه خالق ادبیات، کلماتش را ورای زمانها جولان می دهد، کمک می کنند. این دیگر تنها معنای معنوی محض کلمات نیست،این صدا و آهنگ است، پیش آوردن معانی دیگر است، کلمه های دیگر، همانطور که آن خوشه های هارمونیک را معانی ضمنی می خوانیم. ادبیات، « استثمار کلمات» است. اما ادبیات شاخه های گوناگونی دارد، و برخی شاخه ها، کلمات را بیش از دیگر شاخه ها استثمار می کنند. شعر بیشتر بر قدرت کلمات تکیه دارد، بر معانی و مفاهیم متنوع و چند پهلوی آنها، و به لحاظی شما می توانید بگوئید که شعر« ادبی ترین» شاخه ی ادبیاتست. ادبی ترین، زیرا بیشترین حد مواد خام ادبیات را بکار می گیرد، که کلمات باشند. روزی، روزگاری، تنها نوع ادبیات که وجود داشت شعر بود؛ نثر فقط برای نگارش قوانین و مدارک و نظریه های علمی مورد استفاده بود.

در میان یونانیان قدیم، شعر سه گونه بود: تغزلی، نمایشی وحماسی. در اشعار تغزلی، سراینده به بیان انفعالاتی ویژه می پرداخت ـ عشق، نفرت، ترحم، ترس ـ و همواره بر نیروی کلماتش متکی بود. در اشعار نمایشی ( یا نمایشنامه ها) شاعر مجبور نبود که اینسان بر کلمات تکیه داشته باشد( اگر چه نمایشنامه یونانی با اشعار تغزلی آمیخته بود )، زیرا عمل و نمایش در بین بود، داستان وجود داشت و شخصیتی انسانی. در اشعار حماسی او می توانست افسانه یی را باز گوید ـ  دگرباره بکار گرفتن شخصیت، عمل و نمایش ـ و شاید مهارت او بعنوان یک راوی، می توانست مهمتر از کیفیات گویای کلمات باشد.

ما هنوز هم این تقسیم سه گانه باستانی را داریم، ولی دوتای آنها دیگر چندان ـ مگر بندرت ـ در شکل شعری خود به کار نمی آیند. شعر حماسی به داستان دراز بدل شده است، نگاشته به نثر، ( گهگاه شاعران هنوز هم داستان دراز را منظوم مینگارند، ولی اینگونه آثار چندان مشهور نیستند.) شعر نمایشی به فیلم یا نمایشنامه بدل شده( فقط خیلی بندرت، امروز نیز به نظم نگاشته می شود). شعرتغزلی، تنها نوع شعر که باقی مانده است، به بیانی دیگر امروز، دیگر شعر حماسی و نمایشی موضعی بس حقیردارند. شاعر به خلاف نمایشنامه نویس و داستان پرداز،اشعار تغزلی کوتاه می سراید، در مجلات به چاپ میزند، وچندان پولی هم انتظار ندارد ـ هیچ شاعری نیست که از راه سرودن اشعارش نان بخورد. این نشانه بدی است و شاید بدان معناست که برای شعر دیگر آینده یی وجود ندارد، اما در این باب صحبت بسیار است. ادبیات شاخه های دیگر نیز دارد و نیز چیزهایی نزدیک به ادبیات یا اثار« شبه ادبی»… بویژه مقاله: مقاله نویس کسی است که دیگر برای شعر و داستان مایه و هدیه یی ندارد. لیک شاید بهتر باشد که فعلا همان سه شکل اصلی را در خاطر بسپارید – داستان، نمایشنامه، شعر ـ چرا که این ها، نام آوران ما را در چند قرن اخیر بخود مشغول داشته اند. در روزگار ما چنین بنظر می رسد که فقط داستان بعنوان یک شکل ادبی زنده خواهد ماند. خوانندگان شعر ،اند کند و بیشتر مردم بیشتر از یک نمایشنامه، از یک فیلم لذت می برند ( یک شکل بصری، نه یک قالب ادبی) . با اینهمه پیش گویی آینده بی پژوهشی در گذشته، گویا که ما را چندان به کار نمی آید. توضیح :

 

» ادبیات چیست؟» ترجمه ای است از نوشته جان بورخس ویلسون، که توسط رفیق امیر پرویز پویان انجام گرفته است.    تایپ و تکثیر مجدد آن از روی نسخه ایکه بوسیله «مجمع دانشجویان ایرانی در ایتالیاهوادار چریکهای فدایی خلق ایران»تکثیر گردیده ، صورت پذیرفته است. متاسفانه  جزوه مذکور فاقد ذکر منبع برگرفتن این ترجمه و همچنین تاریخ ترجمه و یا  تاریخ تکثیر است و در نتیجه منبع بر گرفتن و زمان  ترجمه ویا  حتی تاریخ  تکثیر آن مشخص نیست. در تایپ و تکثیر مجدد، بدون هیچگونه دخل و تصرفی، تلاش شده است که فقط با علامت گذاری (نقطه، دو نقطه، ویرگول و……) خواندن و مفهوم رساتر شود. در ضمن از رفیقی که  تایپ کنونی  را انجام داده است، قدر دانی میشود.

                                                                                                 

                                                                                                سایت دگرگونی

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: